Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne vardır?
- A) Mert mektubu dikkatle okudu.
- B) Bebek sabaha kadar uyudu.
- C) Çocuk sınıfta güldü.
- D) Öğrenciler bahçede koştu.
- E) Kuşlar uzaklara uçtu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Mektubu” belirtme hâli eki almış ve “neyi okudu?” sorusunu yanıtlamıştır. Diğer cümlelerde yüklemden doğrudan etkilenen belirtili bir nesne yoktur.
Hangi cümlede belirtisiz nesne kullanılmıştır?
- A) Öğrenciler bahçede buluştu.
- B) Zeynep sabah ekmek aldı.
- C) Sürü hızla ilerledi.
- D) Deniz sessizce uyudu.
- E) Misafirler erken geldi.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne aldı?” sorusunun cevabı “ekmek”tir. Belirtme eki bulunmayan bu isim belirtisiz nesnedir; öteki cümlelerde bu işlevde bir sözcük yer almaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı bulunur?
- A) Bebek dün güldü.
- B) Rüzgâr şiddetle esti.
- C) Ece okula erken geldi.
- D) Çocuk çok sevindi.
- E) Yağmur saatlerce sürdü.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nereye geldi?” sorusuna cevap veren “okula” yönelme hâlindedir ve yer tamlayıcısıdır. Diğer seçeneklerdeki sözcükler özne, yüklem veya zarf tümleci görevi yapar.
Hangi cümlede özne açıkça söylenmemiş, yüklemden anlaşılmıştır?
- A) Ali kapıyı açtı.
- B) Annem bize seslendi.
- C) Öğretmen soruyu çözdü.
- D) Sabah erken kalktık.
- E) Öğrenciler yarın gelecek.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kalktık” yükleminin birinci çoğul kişi eki gizli öznenin “biz” olduğunu gösterir. Diğer cümlelerde özne bir sözcük veya sözcük grubu olarak açıkça belirtilmiştir.
Hangi cümlede sözde özne bulunmaktadır?
- A) Ayşe elini yıkadı.
- B) Murat kapıyı kapattı.
- C) Öğretmen derse başladı.
- D) Çocuklar salonda oynadı.
- E) Eski belgeler arşivlendi.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Arşivlendi” edilgen çatılıdır; belgeler arşivleme işini yapmaz, bu işten etkilenir. Bu nedenle “eski belgeler” sözde özne, diğer cümlelerdeki özneler gerçek öznedir.
Hangi cümlede zarf tümleci bulunmaz?
- A) Öğrenci kitabı okudu.
- B) Çocuk sessizce gülümsedi.
- C) Dün yağmur yağdı.
- D) Efe hızla yürüdü.
- E) Misafirler akşam geldi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bu cümlede öğrenci özne, kitabı belirtili nesne, okudu yüklemdir. Zaman, durum, miktar veya neden bildiren bir zarf tümleci bulunmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne bulunmaz?
- A) Suna çiçekleri suladı.
- B) Bebek derin uyudu.
- C) Efe ekmek getirdi.
- D) Öğretmen soruyu anlattı.
- E) Murat defteri taşıdı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Uyumak geçişsiz bir fiildir; cümlede özne bebek, zarf tümleci derin, yüklem uyudu şeklindedir. Öteki seçeneklerde nesne açıkça bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisinin öge dizilişi “özne – belirtili nesne – yüklem” şeklindedir?
- A) Ali sabah uyandı.
- B) Öğrenci sessizce çalıştı.
- C) Çocuk kitabı okudu.
- D) Ece defter aldı.
- E) Mert okula gitti.
Doğru cevap: C
Çözüm: Çocuk özne, kitabı belirtme ekli nesne, okudu yüklemdir. “Ece defter aldı” cümlesinde ise defter belirtisiz nesnedir; istenen diziliş bu değildir.
Hangi cümlenin yüklemi birden çok sözcükten oluşan birleşik fiildir?
- A) Öğrenciler eve döndü.
- B) Tren vaktinde kalktı.
- C) Rüzgâr hafifçe esti.
- D) Öğretmen konuya dikkat çekti.
- E) Bebek yeniden uyandı.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Dikkat çekti” anlamca kalıplaşmış birleşik fiildir; iki sözcük birlikte yüklem olur. “Konuya” yer tamlayıcısı, “öğretmen” öznedir.
Hangi cümlenin yüklemi ad soyludur?
- A) Çocuk dışarı koştu.
- B) Öğrenciler sınava çalıştı.
- C) Kuşlar gökyüzünde uçtu.
- D) Annem yemek pişirdi.
- E) Hava bugün serindi.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Serin” sıfatı ek-fiille yüklem olmuştur; ad soylu yüklemdir. Diğer cümlelerin yüklemleri çekimli eylemlerden oluşmaktadır.
Hangi cümlede hem belirtili nesne hem yer tamlayıcısı vardır?
- A) Ece kardeşine hediyeyi verdi.
- B) Çocuklar sabah uyandı.
- C) Derya hızlı yürüdü.
- D) Kuşlar ağaca kondu.
- E) Ali dün kitap okudu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Hediyeyi” belirtme ekli nesne, “kardeşine” yönelme ekli yer tamlayıcısıdır. “Ece” özne, “verdi” yüklemdir; iki öge birlikte bulunur.
Hangi cümlede iki ayrı zarf tümleci vardır?
- A) Ali dün eve döndü.
- B) Öğrenciler dün sessizce çalıştı.
- C) Deniz masaya kitabı bıraktı.
- D) Mert sınıfta kitap okudu.
- E) Çocuk hızlı koştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Dün” zaman, “sessizce” durum bildiren iki ayrı zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerde ya tek zarf tümleci vardır ya da zarf dışında yer tamlayıcısı ve nesne bulunur.
Hangi cümlede “ne” sorusunun yanıtı özne görevindedir?
- A) Murat ne yazdı?
- B) Ayşe ne aldı?
- C) Masada ne duruyor?
- D) Öğrenci ne çizdi?
- E) Ece ne pişirdi?
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ne duruyor?” sorusu duran varlığı araştırır; ne sözcüğü özneyi sorgular. Diğer cümlelerde fiiller geçişli olduğu için “ne” sorusu nesneyi buldurur.
Hangi cümlede yer bildiren söz öbeği kendi içinde bölünmeden bir öge oluşturur?
- A) Çocuk kitabı okudu.
- B) Kuşlar yüksekten uçtu.
- C) Öğrenciler sessizce konuştu.
- D) Kalem çekmecenin içinde duruyor.
- E) Güneş sabah doğdu.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Çekmecenin içinde” bir bütün olarak “nerede duruyor?” sorusunu yanıtlar ve yer tamlayıcısıdır. Tamlayanı tek başına ayrı öge saymak doğru olmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne yüklemden önce gelmiştir?
- A) Bahçede oynadı çocuklar.
- B) Sınıfa hızlıca girdi müdür.
- C) Akşamüzeri uçtu kuşlar.
- D) Sabah erkenden kalktı Ali.
- E) Kitabı dikkatle okudu Ece.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Kitabı” belirtme hâlindeki nesnedir ve “okudu” yükleminden önce gelmiştir. Cümle devrik olsa da ögelerin görevi değişmez; özne “Ece”dir.
Hangi cümlede özne bir sıfat tamlamasından oluşmaktadır?
- A) Üç küçük çocuk dışarı çıktı.
- B) Ece hızla eve gitti.
- C) Çocuklar dün geldi.
- D) Suna kalemi buldu.
- E) Mert kitap okudu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Üç küçük çocuk” sözü sayıyla ve sıfatla belirtilen tek bir özne öbeğidir. Sözcükleri ayrı ögeye ayırmak hatalıdır.
Hangi cümlede yüklemden sonra özne yer alır?
- A) Kitabı Ece okudu.
- B) Bahçeye koştu çocuklar.
- C) Güneş yavaşça battı.
- D) Ali sabah geldi.
- E) Çocuklar bahçede oynadı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Devrik cümlede “koştu” yüklemi “çocuklar” öznesinden önce gelmiştir. “Bahçeye” yer tamlayıcısıdır; öge görevleri kelime sırasından bağımsız belirlenir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yalnızca özne ve yüklem vardır?
- A) Çocuk dün uyudu.
- B) Mert okula yürüdü.
- C) Kuşlar ötüyor.
- D) Ali defterini buldu.
- E) Ece sessizce gülümsedi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuşlar gerçek özne, ötüyor çekimli yüklemdir. Cümlede nesne, yer tamlayıcısı veya zarf tümleci yoktur; diğer seçeneklerde en az bir ek öge bulunur.
Hangi cümlede zaman bildiren zarf tümleci, yer tamlayıcısından önce gelir?
- A) Ali evde bugün dinlendi.
- B) Suna kütüphanede dün okudu.
- C) Mert parkta akşam yürüdü.
- D) Öğrenciler sabah sınıfta toplandı.
- E) Ece okulda dün çalıştı.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Sabah” zaman zarfı, “sınıfta” yer tamlayıcısıdır ve sabah cümlede yer tamlayıcısından önce kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde sıra tersinedir.
Hangi cümlede “çocukları” sözcüğü belirtili nesne görevindedir?
- A) Çocukları eve döndü.
- B) Çocukları dün geldi.
- C) Çocukları bahçede oynuyor.
- D) Çocukları çok neşeli.
- E) Ali çocukları erkenden uyandırdı.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Kimi uyandırdı?” sorusunun yanıtı çocuklarıdır ve belirtme ekiyle belirtili nesne oluşturur. Diğer cümlelerde “çocukları” sahiplik eki almış özne görevindedir.