“Ayşe dün kitabı sınıfta okudu.” cümlesinin öge dizilişi hangisidir?
- A) Özne – zarf tümleci – belirtili nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
- B) Özne – zarf tümleci – belirtisiz nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
- C) Özne – belirtili nesne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı – yüklem
- D) Özne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı – belirtili nesne – yüklem
- E) Zarf tümleci – özne – belirtili nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
Doğru cevap: A
Çözüm: Ayşe özne, dün zaman zarfı, kitabı belirtme ekli nesne, sınıfta yer tamlayıcısı, okudu yüklemdir. Öge sıralaması bu işlevler üzerinden belirlenir.
“Dün yola çıkan otobüs sabah şehre ulaştı.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Yola çıkan
- B) Dün yola çıkan otobüs
- C) Dün
- D) Otobüs sabah
- E) Sabah şehre
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ulaşan ne?” sorusunun yanıtı “dün yola çıkan otobüs” söz grubudur. “Dün”, sıfat-fiil grubunun içinde yer aldığından ana cümlede ayrı bir zarf tümleci sayılmaz.
“Öğretmenin verdiği ödevi dün bitirdim.” cümlesindeki belirtili nesne hangisidir?
- A) Verdiği
- B) Dün
- C) Öğretmenin verdiği ödevi
- D) Ödevi dün
- E) Öğretmenin
Doğru cevap: C
Çözüm: “Neyi bitirdim?” sorusuna “öğretmenin verdiği ödevi” yanıtı gelir. Sıfat-fiil grubuyla nitelendirilmiş nesnenin tamamı tek ögedir; “öğretmenin” ayrı özne değildir.
“Masada bekleyen öğrencileri müdür çağırdı.” cümlesinde “masada” sözcüğünün konumu için hangisi doğrudur?
- A) Ana yüklemin yer tamlayıcısıdır.
- B) Yüklemin kendisidir.
- C) Ana cümlenin gizli öznesidir.
- D) Belirtili nesneyi niteleyen söz grubunun içindedir.
- E) Ana cümlenin zarf tümlecidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Masada bekleyen öğrencileri” tamamı ana yüklemin belirtili nesnesidir. “Masada” sıfat-fiil grubunun içinde kaldığından ana cümlede bağımsız yer tamlayıcısı olarak ayrılmaz.
“Köyden gelen misafirler akşam bahçede toplandı.” cümlesinin ögeleri hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Özne: köyden gelen misafirler; nesne: akşam; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- B) Özne: misafirler; yer: köyden; zarf: akşam; yüklem: toplandı
- C) Özne: köyden; nesne: misafirler; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- D) Özne: misafirler; zarf: köyden gelen; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- E) Özne: köyden gelen misafirler; zarf: akşam; yer: bahçede; yüklem: toplandı
Doğru cevap: E
Çözüm: Sıfat-fiil grubu özneyi nitelediğinden “köyden gelen misafirler” bütünüyle öznedir. Akşam zaman zarfı, bahçede yer tamlayıcısıdır; ayrı bir nesne yoktur.
“Çocuk, kitabı bir günde bitirdi.” cümlesinde “bir günde” ifadesi hangi ögedir?
- A) Zarf tümleci
- B) Özne
- C) Belirtili nesne
- D) Yer tamlayıcısı
- E) Yüklem
Doğru cevap: A
Çözüm: Buradaki “bir günde” somut bir yer değil, bitirme işinin ne kadar sürede gerçekleştiğini bildirir. Bu yüzden süre bildiren zarf tümlecidir; kitabı belirtili nesnedir.
“Eski fotoğraflar dün sergide gösterildi.” cümlesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Dün yer tamlayıcısı, fotoğraflar nesnedir.
- B) Eski fotoğraflar sözde özne, sergide yer tamlayıcısıdır.
- C) Gösterildi isim soylu yüklemdir.
- D) Sergide belirtili nesne, gösterildi etkendir.
- E) Fotoğraflar gerçek özne, dün nesnedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gösterildi” edilgen fiildir; fotoğraflar gösterme eylemini yapmaz, etkilenir ve sözde özne olur. “Sergide” nerede sorusuna cevap veren yer tamlayıcısıdır.
“Bu sabah aradığın dosyayı masanın üstünde buldum.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Bu sabah
- B) Masanın üstünde
- C) Bu sabah aradığın dosyayı
- D) Dosyayı masanın
- E) Aradığın
Doğru cevap: C
Çözüm: “Neyi buldum?” sorusunun tam yanıtı “bu sabah aradığın dosyayı”dır. Sıfat-fiil grubu içinde kalan “bu sabah” ana cümleden ayrı zarf tümleci sayılmaz.
“Dün okulun önünden geçen otobüsü gördüm.” cümlesinde ana yüklemin yer tamlayıcısı için hangisi doğrudur?
- A) Dün sözcüğüdür.
- B) Okulun önünden sözüdür.
- C) Otobüsü sözcüğüdür.
- D) Cümlede ana yükleme bağlı yer tamlayıcısı yoktur.
- E) Geçen sözcüğüdür.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Dün okulun önünden geçen otobüsü” tümüyle belirtili nesnedir. “Okulun önünden” sıfat-fiil grubunun içindedir; gördüm yüklemine bağlı bağımsız yer tamlayıcısı değildir.
“Küçük çocuk bugün annesine yeni bir resim çizdi.” cümlesinde nesnenin türü nedir?
- A) Belirtili nesne: yeni bir resim
- B) Belirtisiz nesne: annesine
- C) Belirtili nesne: küçük çocuk
- D) Nesne bulunmuyor.
- E) Belirtisiz nesne: yeni bir resim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne çizdi?” sorusuna “yeni bir resim” cevabı alınır; ad grubu belirtme durumu eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir. “Annesine” yer tamlayıcısıdır.
“Yarın erkenden yola çıkacağız.” cümlesinin öznesi için hangisi doğrudur?
- A) Biz gizli öznedir.
- B) Yola açık öznedir.
- C) Erkenden gizli öznedir.
- D) Özne bulunmaz.
- E) Yarın açık öznedir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Çıkacağız” yüklemindeki birinci çoğul kişi eki öznenin biz olduğunu gösterir. Yarın ve erkenden zaman bildiren ifadelerdir, özne değildir.
“Uzun süre beklediğim mektup bugün geldi.” cümlesinde hangi öge tek bir söz grubu hâlindedir?
- A) Yüklem: bugün geldi
- B) Özne: uzun süre beklediğim mektup
- C) Zarf tümleci: beklediğim mektup
- D) Yer tamlayıcısı: uzun süre
- E) Nesne: beklediğim mektup
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gelen ne?” sorusu “uzun süre beklediğim mektup” yanıtını verir. İçindeki beklediğim sıfat-fiili ve uzun süre sözü birlikte özneyi oluşturur; ana cümlede nesne yoktur.
“Toplantıdan sonra müdür bütün soruları yanıtladı.” cümlesinde “toplantıdan sonra” hangi ögedir?
- A) Belirtili nesne
- B) Yer tamlayıcısı
- C) Zarf tümleci
- D) Yüklem
- E) Özne
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ne zaman yanıtladı?” sorusunun yanıtı “toplantıdan sonra”dır. Bir zaman anlamı taşıyan söz grubu zarf tümlecidir; içinde ayrılma eki olması tek başına yer tamlayıcısı yapmaz.
“Öğretmen soruları çözen öğrencilere teşekkür etti.” cümlesinde yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Soruları
- B) Öğrencilere
- C) Çözen
- D) Soruları çözen öğrencilere
- E) Teşekkür
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kime teşekkür etti?” sorusunun cevabı “soruları çözen öğrencilere”dir. Sıfat-fiil grubuyla nitelenmiş ad bütün olarak yer tamlayıcısıdır; soruları ana cümlenin nesnesi değildir.
“Annem kahvaltıyı mutfakta hazırladı.” ve “Kahvaltı mutfakta hazırlandı.” cümlelerinin özneleri sırasıyla hangisidir?
- A) Gizli özne – gerçek özne
- B) İkisinde de gizli özne
- C) Gerçek özne – gizli özne
- D) Sözde özne – gerçek özne
- E) Gerçek özne – sözde özne
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümlede annem işi yapan gerçek öznedir; ikinci cümlede edilgen hazırlanmaya konu olan kahvaltı işi yapmaz ve sözde özne olur.
“Kapıyı açtı, ışığı yaktı.” cümlesindeki yüklemler için hangisi doğrudur?
- A) Açtı ve yaktı iki ayrı yüklemdir.
- B) Yalnız açtı yüklemdir.
- C) Cümlede yüklem yoktur.
- D) Yalnız yaktı yüklemdir.
- E) Kapıyı ve ışığı yüklemdir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Virgülle sıralanan iki yargı “açtı” ve “yaktı” çekimli fiilleriyle kurulmuştur. Her iki yüklemin de öznesi bağlamdan anlaşılan gizli “o”dur.
“Gelecek hafta yapılacak sınava hazırlanıyoruz.” cümlesindeki yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Yapılacak
- B) Gelecek hafta yapılacak sınava
- C) Hazırlanıyoruz
- D) Gelecek hafta
- E) Sınava
Doğru cevap: B
Çözüm: “Neye hazırlanıyoruz?” sorusuna yanıt veren söz öbeği bütünüyle “gelecek hafta yapılacak sınava”dır. Gelecek hafta ifadesi niteleme grubunun içindedir.
“Ali dün marketten ekmek aldı.” cümlesindeki öge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Ali: özne
- B) Marketten: yer tamlayıcısı
- C) Ekmek: belirtili nesne
- D) Dün: zarf tümleci
- E) Aldı: yüklem
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ekmek” belirtme hâli eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir. Ali özne, dün zaman zarfı, marketten yer tamlayıcısı, aldı yüklem olarak doğru belirlenmiştir.
“Kim geldi?” ve “Kimi gördün?” sorularındaki soru sözcüklerinin görevleri sırasıyla hangisidir?
- A) Özne – yer tamlayıcısı
- B) Yüklem – özne
- C) Zarf tümleci – belirtili nesne
- D) Özne – belirtili nesne
- E) Belirtili nesne – özne
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kim geldi?” sorusu gelme işini yapan özneyi arar; “kimi gördün?” sorusu görme işinden etkilenen belirtili nesneyi arar. Soru sözcükleri öge görevini korur.
“Bu yaz okuduğum romanı kardeşime verdim.” cümlesinin öge çözümlemesi hangisidir?
- A) Özne: bu yaz; nesne: romanı; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- B) Belirtisiz nesne: bu yaz okuduğum romanı; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- C) Yer tamlayıcısı: bu yaz okuduğum romanı; nesne: kardeşime; yüklem: verdim
- D) Özne: romanı; zarf: bu yaz; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- E) Belirtili nesne: bu yaz okuduğum romanı; yer tamlayıcısı: kardeşime; yüklem: verdim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Bu yaz okuduğum romanı” tümüyle belirtme ekli nesnedir; kardeşime yönelme ekli yer tamlayıcısı, verdim yüklemdir. Gizli özne bendir; “bu yaz” ayrı bir ana cümle ögesi değildir.