“Çocuk kitabını masaya koydu.” cümlesindeki “koydu” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken çatı
- B) İşteş çatı
- C) Çatı özelliği aranmaz
- D) Dönüşlü çatı
- E) Edilgen çatı
Doğru cevap: A
Çözüm: Koyma işini çocuk öznesi kendisi yapmaktadır. Yüklemde edilgen, dönüşlü veya işteş çatı anlamı ya da bu işlevde bir çatı eki bulunmaz.
“Kitaplar öğrencilere dağıtıldı.” cümlesindeki “dağıtıldı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken çatı
- B) Edilgen çatı
- C) Çatı özelliği aranmaz
- D) İşteş çatı
- E) Dönüşlü çatı
Doğru cevap: B
Çözüm: Dağıtıl- fiilindeki -ıl edilgenlik bildirir; dağıtma işini yapan açıkça belirtilmez. Kitaplar sözde öznedir, gerçek işi yapan özne değildir.
“Küçük çocuk banyoda kendi kendine yıkandı.” cümlesindeki “yıkandı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Edilgen çatı
- B) Etken çatı
- C) Dönüşlü çatı
- D) Çatı özelliği aranmaz
- E) İşteş çatı
Doğru cevap: C
Çözüm: Çocuk yıkama eylemini kendi üzerinde gerçekleştirmektedir. Kendi kendine ifadesi, yıkan- fiilindeki -n ekinin dönüşlülük işlevini açıkça gösterir.
“İki arkadaş karşılaşınca selamlaştı.” cümlesindeki “selamlaştı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Dönüşlü çatı
- B) Edilgen çatı
- C) Etken çatı
- D) İşteş çatı
- E) Çatı özelliği aranmaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Selamlaş- fiilindeki -laş karşılıklı yapılan eylemi bildirir. İki arkadaş birbirini selamladığından bu cümlede karşılıklı işteş çatı vardır.
“Bahçe görevliler tarafından sulandı.” cümlesindeki “sulandı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) İşteş çatı
- B) Çatı özelliği aranmaz
- C) Dönüşlü çatı
- D) Etken çatı
- E) Edilgen çatı
Doğru cevap: E
Çözüm: Sulan- fiilinin -n eki edilgenlik bildirir; sulama eylemini yapan görevliler tarafından sözüyle belirtilmiştir. Bahçe sözde özne konumundadır.
“Öğrenciler sınıfta neşeyle güldüler.” cümlesindeki “güldüler” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken çatı
- B) İşteş çatı
- C) Çatı özelliği aranmaz
- D) Edilgen çatı
- E) Dönüşlü çatı
Doğru cevap: A
Çözüm: Gülme eylemini öğrenciler kendileri gerçekleştirmektedir. Özne çoğul olsa da fiil işteşlik eki almadığı için güldüler etken çatılıdır.
“Ayşe aynanın karşısında kendisi süslendi.” cümlesindeki “süslendi” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Çatı özelliği aranmaz
- B) Dönüşlü çatı
- C) Etken çatı
- D) Edilgen çatı
- E) İşteş çatı
Doğru cevap: B
Çözüm: Ayşe süsleme eylemini kendi üzerinde yapmaktadır. Süslendi sözcüğündeki -n eki ve kendisi vurgusu gerçek öznenin eylemden etkilenmesini gösterir.
“Kuşlar gökyüzünde sürü hâlinde uçuştu.” cümlesindeki “uçuştu” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken çatı
- B) Edilgen çatı
- C) İşteş çatı
- D) Dönüşlü çatı
- E) Çatı özelliği aranmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Uçuş- fiilindeki -uş eki birden çok öznenin birlikte yaptığı hareketi bildirir. Kuşların topluca uçuşması, birlikte işteş çatı örneğidir.
“Murat defteri masaya bıraktı.” cümlesindeki “bıraktı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) İşteş çatı
- B) Çatı özelliği aranmaz
- C) Dönüşlü çatı
- D) Etken çatı
- E) Edilgen çatı
Doğru cevap: D
Çözüm: Bırakma işini Murat adlı gerçek özne doğrudan yapmaktadır. Yüklemde edilgenlik veya dönüşlülük yoktur; nesnenin varlığı etken olmayı engellemez.
“Duvarlar ustalar tarafından boyandı.” cümlesindeki “boyandı” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken çatı
- B) İşteş çatı
- C) Çatı özelliği aranmaz
- D) Dönüşlü çatı
- E) Edilgen çatı
Doğru cevap: E
Çözüm: Boya-n-dı yüklemindeki -n edilgenlik bildirir. Duvarlar eylemden etkilenmiş sözde öznedir; işi yapan ustalar tarafından sözüyle ifade edilmiştir.
“Öğrenci kitabı dikkatle okudu.” cümlesindeki “okudu” fiili nesne alabilme bakımından nasıl sınıflandırılır?
- A) Geçişli fiil
- B) Edilgen fiil
- C) İşteş fiil
- D) Geçişsiz fiil
- E) Dönüşlü fiil
Doğru cevap: A
Çözüm: Oku- fiiline “neyi?” sorusu sorulduğunda kitabı cevabı alınır. Doğrudan nesne alabildiği için fiil nesnesine göre geçişlidir.
“Bebek biraz sonra uyudu.” cümlesindeki “uyudu” fiili nesne alabilme bakımından nasıl sınıflandırılır?
- A) Dönüşlü fiil
- B) Geçişsiz fiil
- C) Edilgen fiil
- D) Geçişli fiil
- E) İşteş fiil
Doğru cevap: B
Çözüm: Uyu- fiili nesne alamaz; “neyi uyudu?” sorusu anlamlı bir nesne oluşturmaz. Bu yüzden uyudu yüklemi geçişsiz fiildir.
“Yazar yeni bir öykü yazdı.” cümlesindeki “yazdı” fiili nesne alabilme bakımından nasıl sınıflandırılır?
- A) Edilgen fiil
- B) İşteş fiil
- C) Geçişli fiil
- D) Dönüşlü fiil
- E) Geçişsiz fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaz- fiili “neyi yazdı?” sorusuna bir öykü yanıtını verebilir. Nesne alabildiğinden yüklem geçişli çatılıdır.
“Çocuk habere sevinip güldü.” cümlesindeki “güldü” fiili nesne alabilme bakımından nasıl sınıflandırılır?
- A) Geçişli fiil
- B) Dönüşlü fiil
- C) İşteş fiil
- D) Geçişsiz fiil
- E) Edilgen fiil
Doğru cevap: D
Çözüm: Gül- fiili doğrudan nesne alamaz; bir şeye gülmek ifadesindeki şeye dolaylı tümleçtir. Bu nedenle güldü geçişsiz fiildir.
“Anne bebeği uyuttu.” cümlesindeki “uyuttu” fiili oldurganlık/ettirgenlik yönünden hangisidir?
- A) Edilgen fiil
- B) İşteş fiil
- C) Ettirgen fiil
- D) Dönüşlü fiil
- E) Oldurgan fiil
Doğru cevap: E
Çözüm: Uyumak geçişsiz bir fiildir. Uyu-t- biçiminde -t ekinin etkisiyle birini uyutma anlamı ve nesne alma özelliği kazanır; bu oldurganlıktır.
“Müdür raporu sekretere yazdırdı.” cümlesindeki “yazdırdı” fiili oldurganlık/ettirgenlik yönünden hangisidir?
- A) Ettirgen fiil
- B) Oldurgan fiil
- C) Dönüşlü fiil
- D) Edilgen fiil
- E) İşteş fiil
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazmak zaten geçişli bir fiildir. Yaz-dır- biçiminde işi bir başkasına, burada sekretere yaptırma anlamı kurulduğundan ettirgen çatıdır.
“Komedyen seyircileri güldürdü.” cümlesindeki “güldürdü” fiili oldurganlık/ettirgenlik yönünden hangisidir?
- A) Edilgen fiil
- B) Oldurgan fiil
- C) Dönüşlü fiil
- D) İşteş fiil
- E) Ettirgen fiil
Doğru cevap: B
Çözüm: Gülmek nesne alamayan geçişsiz fiildir; gül-dür- biçimi seyircileri nesne yaparak eylemi geçişli hâle getirir. Bu dönüşüm oldurganlıktır.
“Ayşe elbiseyi terziye diktirdi.” cümlesindeki “diktirdi” fiili oldurganlık/ettirgenlik yönünden hangisidir?
- A) Oldurgan fiil
- B) İşteş fiil
- C) Ettirgen fiil
- D) Dönüşlü fiil
- E) Edilgen fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Dikmek nesne alabilen geçişli bir fiildir. Dik-tir- biçimi dikme işini terziye yaptırmayı bildirir; bu yüzden ettirgen fiildir.
“Bahçedeki ağaçlar kesildi.” cümlesinin sözde öznesi hangisidir?
- A) Kesme işini yapan kişi
- B) Bahçe
- C) -il eki
- D) Bahçedeki ağaçlar
- E) Kesildi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kesil- edilgen fiildir; kesme işini yapan gerçek özne cümlede belirtilmemiştir. Kesilme eyleminden etkilenen bahçedeki ağaçlar sözde özne görevindedir.
“Kitap çocuklar tarafından okundu.” cümlesinde sözde özne hangisidir?
- A) Çocuklar
- B) Tarafından
- C) Okundu
- D) Okuyan kişi
- E) Kitap
Doğru cevap: E
Çözüm: Oku-n-du edilgen fiildir. Okuma eyleminden etkilenen kitap sözde öznedir; çocuklar tarafından sözü işi yapanı bildirse de cümlenin sözde öznesi değildir.