Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edilgen çatılı fiil vardır?
- A) Mektup dün postalandı.
- B) Çocuk kendi kendine yıkandı.
- C) İki arkadaş kucaklaştı.
- D) Kuşlar uçuştu.
- E) Ali çantasını topladı.
Doğru cevap: A
Çözüm: Postalan- fiilindeki -n edilgenlik bildirir; mektup sözde öznedir. Topladı etken, yıkandı dönüşlü, kucaklaştı ve uçuştu işteştir.
Hangi cümlede dönüşlü çatılı yüklem vardır?
- A) Murat kitap okudu.
- B) Ayşe kendi kendine tarandı.
- C) Kuşlar birlikte uçuştu.
- D) Kapı görevli tarafından kapatıldı.
- E) Çocuklar selamlaştı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ayşe tarama işini kendisine uygulamaktadır; kendi kendine anlatımı taran- fiilini dönüşlü yapar. Kapı kapatıldı edilgen, selamlaştı ve uçuştu işteş, okudu etkendir.
Hangi cümlede karşılıklı yapılan bir işteş eylem vardır?
- A) Camlar silindi.
- B) Bebek uyudu.
- C) İki komşu yolda selamlaştı.
- D) Çocuk odasına çekildi.
- E) Öğrenciler sınıfta oturdu.
Doğru cevap: C
Çözüm: Selamlaş- fiili -laş ekiyle iki kişinin birbirine yönelttiği karşılıklı eylemi anlatır. Diğer cümlelerde aynı türde işteşlik anlamı yoktur.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yüklem öznesine göre etkendir?
- A) Cam sabah silindi.
- B) Ayşe kendi kendine giyindi.
- C) Arkadaşlar kucaklaştı.
- D) Çocuk masayı düzenledi.
- E) Bahçe sulandı.
Doğru cevap: D
Çözüm: Düzenleme işini çocuk gerçek özne olarak gerçekleştirmiştir. Silindi ve sulandı edilgen, giyindi dönüşlü, kucaklaştı karşılıklı işteş çatılıdır.
Hangi cümlede birlikte işteşlik bildiren bir fiil kullanılmıştır?
- A) Öğretmen ders anlattı.
- B) Çocuk yıkandı.
- C) Kapılar açıldı.
- D) İki dost selamlaştı.
- E) Kuşlar bir anda uçuştu.
Doğru cevap: E
Çözüm: Uçuş- fiilindeki -uş birlikte yapılan eylemi ifade eder. Selamlaş- de işteştir ama karşılıklı işteşlik bildirir; soru birlikte işteşliği sormaktadır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılıklı işteşlik söz konusudur?
- A) İki komşu uzun süre görüştü.
- B) Kuşlar sürü hâlinde uçuştu.
- C) Çocuk sabah yıkandı.
- D) Cam kırıldı.
- E) İnsanlar birlikte gülüştü.
Doğru cevap: A
Çözüm: Görüş- fiili iki kişinin birbirine yönelttiği konuşma/görüşme eylemini ifade eder; karşılıklı işteşliktir. Uçuştu ve gülüştü birlikte işteşlik, yıkandı dönüşlü, kırıldı edilgendir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne alabilen geçişli bir fiil kullanılmıştır?
- A) Adam dışarı çıktı.
- B) Öğrenci kapıyı açtı.
- C) Bebek uyudu.
- D) Çocuk koştu.
- E) Kardeşim güldü.
Doğru cevap: B
Çözüm: Aç- fiili “neyi açtı?” sorusuna kapıyı yanıtını alır. Diğer fiiller bu kullanımlarında doğrudan nesne almaz; geçişsizdir.
Hangisinde yüklem nesne alabilme bakımından geçişsizdir?
- A) Öğrenci pencereyi kapattı.
- B) Çocuk oyuncağı kırdı.
- C) Bebek hemen uyudu.
- D) Adam mektubu yazdı.
- E) Öğretmen metni okudu.
Doğru cevap: C
Çözüm: Uyumak doğrudan nesne alamayan bir fiildir. Diğer cümlelerdeki kapatmak, yazmak, kırmak ve okumak fiilleri nesne alabilen geçişli fiillerdir.
Hangi cümlede oldurgan fiil vardır?
- A) Bütün duvarlar boyandı.
- B) Ayşe kendisi hazırlandı.
- C) İki kardeş selamlaştı.
- D) Öğretmen öğrencileri güldürdü.
- E) Müdür yazıyı yazdırdı.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gülmek geçişsizken güldürmek nesne alır; bu oldurganlıktır. Yazdırmak geçişli yazmak fiilinden ettirgenleşir; öteki fiiller farklı çatıdadır.
Hangisinde geçişli bir fiile yaptırma eki gelerek ettirgenlik oluşmuştur?
- A) Anne bebeği uyuttu.
- B) Kuşlar uçuştu.
- C) İşçiler dinlendi.
- D) Çocuklar yarıştı.
- E) Müdür yazıyı yazdırdı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazmak zaten geçişli bir fiildir; yazdırmak başkasına yazdırma anlamı katar. Uyutmak geçişsiz uyumaktan oldurgan, dinlendi dönüşlü/etken, uçuştu işteş örneğidir.
Hangi fiil çiftinde geçişsiz kök, ek alarak geçişli hâle gelmiştir?
- A) Gülmek → güldürmek
- B) Okumak → okutmak
- C) Yazmak → yazdırmak
- D) Silmek → sildirmek
- E) Dikmek → diktirmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Gülmek geçişsizdir, güldürmek “kimi güldürdü?” sorusuna cevap verdiği için geçişlidir. Öteki çiftlerin ilk fiilleri zaten nesne alabilen geçişli fiillerdir.
Hangi çiftte geçişli fiilin işi bir başkasına yaptırması söz konusudur?
- A) Düşmek → düşürmek
- B) Yazmak → yazdırmak
- C) Uyumak → uyutmak
- D) Gülmek → güldürmek
- E) Uçmak → uçurmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Yazmak geçişli fiildir ve yazdırmak, yazma eylemini başka bir kişiye yaptırmayı bildirir. Diğer çiftlerde geçişsiz kökten geçişli fiil türemiştir; oldurganlıktır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem ad soylu olduğundan fiilde çatı özelliği aranmaz?
- A) Çocuklar bahçede koştu.
- B) Pencere açıldı.
- C) Hava bugün oldukça soğuktur.
- D) Komşular selamlaştı.
- E) Öğrenci kitap okudu.
Doğru cevap: C
Çözüm: Soğuk sıfatı ek-fiille yüklem olmuştur; çekimli eylem kökü taşımadığından bu yüklemde fiilde çatı aranmaz. Diğer cümlelerin yüklemleri fiildir.
“Kapılar hızla kapatıldı.” cümlesinin sözde öznesi hangisidir?
- A) Kapatan kişi
- B) -ıl eki
- C) Hızla
- D) Kapılar
- E) Kapatıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapat-ıl-dı edilgen fiildir; kapatma eylemine uğrayan kapılar sözde öznedir. Gerçek yapan cümlede belirtilmemiştir ve yüklem kendisi özne olamaz.
Hangi cümlede edilgen çatılı fiil gerçek veya sözde özne kullanılmadan kurulmuştur?
- A) Camlar silindi.
- B) Kitaplar dağıtıldı.
- C) Kapı kapatıldı.
- D) Mektup postalandı.
- E) Bu sokakta gece yürünmez.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yürünmez fiili geçişsiz yürü- köküne edilgenlik eki almıştır; cümlede sözde özne olabilecek nesne bulunmaz. Diğer cümlelerde etkilenen adlar sözde özne konumundadır.
Bir fiilin nesnesine göre geçişli olup olmadığı hangi sorularla denetlenir?
- A) Neyi ve kimi?
- B) Nerede ve ne zaman?
- C) Ne kadar ve hangi yöne?
- D) Niçin ve nasıl?
- E) Kim tarafından ve ne zaman?
Doğru cevap: A
Çözüm: Geçişli fiil doğrudan nesne alabilir. Yükleme “neyi?” veya “kimi?” sorusu yöneltildiğinde nesneyle yanıt alınabiliyorsa geçişli olma özelliği belirlenir.
Aşağıdakilerin hangisinde fiil hem etken hem de nesnesine göre geçişlidir?
- A) Ayşe kendi kendine yıkandı.
- B) Öğrenci defteri açtı.
- C) İki arkadaş selamlaştı.
- D) Defter açıldı.
- E) Çocuk gece uyudu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Öğrenci açma işini bizzat yaptığı için fiil etken; defteri nesnesini aldığı için geçişlidir. Diğer seçeneklerin en az birinde bu iki özellik birlikte bulunmaz.
“Öğrenciler birbirini gördü.” cümlesindeki “gördü” yüklemi öznesine göre neden etken sayılır?
- A) Çünkü fiil edilgenlik eki almıştır.
- B) Çünkü fiil sadece isimlere bağlanır.
- C) Çünkü çoğul özne tek başına işteşlik kurmaz.
- D) Çünkü fiil yüklem değildir.
- E) Çünkü fiil dönüşlülük eki almıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gör- fiili bu cümlede morfolojik işteşlik eki taşımaz; öğrenciler gerçek öznedir. Birbirini sözü karşılıklı anlamı verse de fiil biçim bakımından etkendir.
“Cam, görevli tarafından silindi.” cümlesinde “görevli tarafından” sözü neyi bildirir?
- A) Yapılan eylemin zamanını
- B) Sıfat tamlamasını
- C) Sözde özneyi
- D) Eylemi gerçekleştiren kişiyi
- E) Yüklemin nesnesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Silindi edilgen fiildir; cam sözde öznedir. Görevli tarafından sözü gerçek işi yapanı belirtir ancak edilgen cümlede dil bilgisel özne görevini üstlenmez.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birlikte işteşlik bildiren bir yüklem vardır?
- A) İşçiler koridorda koştular.
- B) İşçiler binayı boyadılar.
- C) İşçiler birbirine baktı.
- D) İşçiler dinlendiler.
- E) İşçiler koridorda koşuştular.
Doğru cevap: E
Çözüm: Koşuş- fiili -uş ekiyle birden fazla kişinin birlikte ve karşılıklı olmayan biçimde koşmasını bildirir. Koştular çoğul özneli etken fiildir; işteşlik eki taşımaz.