“Sakın konuşma!” cümlesindeki “konuşma” sözcüğü nasıl değerlendirilmelidir?
- A) -ma ekiyle yapılmış isim-fiildir.
- B) Olumsuz emir biçiminde çekimli fiildir.
- C) -ma ekiyle yapılmış sıfat-fiildir.
- D) -ma ekiyle yapılmış zarf-fiildir.
- E) Eylem anlamı olmayan kalıcı isimdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sakın konuşma! ifadesi bir yasaklama bildiren ikinci tekil kişi olumsuz emir biçimidir; buradaki -ma isim-fiil eki değildir.
“Gelenleri salona aldık.” cümlesinde “gelenleri” için doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Adlaşmış sıfat-fiildir.
- B) Yer adı olmuş isim-fiildir.
- C) Zaman bildiren zarf-fiildir.
- D) Birinci kişi çekimli fiilidir.
- E) Sıfat tamlamasının tamlananıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Gelen sözcüğü -en sıfat-fiil eki almıştır; nitelediği kişi adı düşürülmüş, -ler ve -i ekleriyle adlaşmıştır.
“Önce düşünmeden konuşma.” cümlesindeki “düşünmeden” hangi türdedir?
- A) Zarf-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Sıfat-fiil
- D) Ek-fiil
- E) Kalıcı isim
Doğru cevap: A
Çözüm: Düşünmeden sözcüğündeki -meden biçimi zarf-fiil kurar; asıl eylemin gerçekleşme koşulunu belirtir.
Fiilimsi eklerinin genel özelliğini doğru anlatan ifade hangisidir?
- A) Her kullanıldıklarında kişi ve zaman bildirirler.
- B) Yalnız isim köklerine getirilirler.
- C) Fiilden ad, sıfat veya zarf görevli sözcük türetebilirler.
- D) Mutlaka cümlenin tek yüklemini oluştururlar.
- E) Bir sözcüğün bütün çekim eklerini silerler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Fiilimsiler fiil kök veya gövdelerinden türetilir; çekimli fiil gibi kişi ve kip bildirmek zorunda olmadan ad, sıfat ya da zarf görevi kazanırlar.
“Tanıdığım yazar bugün okulumuza geldi.” cümlesindeki “tanıdığım” hangi türdür?
- A) İsim-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) Sıfat-fiil
- D) Belirtili isim tamlaması
- E) Çekimli fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Tanıdığım sözcüğü tanı- fiilinden -dık sıfat-fiil ekiyle oluşur; yazar adını nitelemektedir.
“Yürürken etrafını izledi.” cümlesinde “yürürken” hangi fiilimsi türüdür?
- A) İsim-fiil
- B) Sıfat-fiil
- C) Ek-fiille çekimli yüklem
- D) Zarf-fiil
- E) Yapım eki almamış isim
Doğru cevap: D
Çözüm: Yürürken, yürümek eylemi sürerken başka bir işin yapıldığını bildirir; -ken zarf-fiil görevi taşır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi bulunmaz?
- A) Gelen haber herkesi sevindirdi.
- B) Beklemek bazen zor gelebilir.
- C) Öğrenci gülerek dışarı çıktı.
- D) Ders başlayınca zil sustu.
- E) Kapılar kapandı ve koridor sessizleşti.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümlede kapandı ve sessizleşti çekimli fiillerdir; öteki seçeneklerde gelen, beklemek, gülerek, başlayınca fiilimsidir.
“Sabah yürümek bana iyi geliyor.” cümlesinde “yürümek” hangi öge görevindedir?
- A) Yüklem
- B) Yer tamlayıcısı
- C) Zarf tümleci
- D) Özne
- E) Belirtili nesne
Doğru cevap: D
Çözüm: Yürümek isim-fiili bu cümlede iyi gelen şeyin ne olduğunu bildirir ve özne görevindedir; geliyor çekimli yüklemdir.
“Okunacak soruları önceden işaretledik.” cümlesindeki “okunacak” nasıl açıklanır?
- A) Gelecek anlamı taşıyan sıfat-fiildir.
- B) Gelecek zamanla çekimli tek yüklemdir.
- C) Çokluk ve iyelik eki almış isimdir.
- D) Koşul bildiren zarf-fiildir.
- E) Eylemi adlaştıran isim-fiildir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Okunacak sözcüğü oku-n-acak yapısında sıfat-fiildir; soruları adını niteler. İşaretledik çekimli yüklemdir.
“Defterini kapatıp arkadaşını dinledi.” cümlesinde “kapatıp” neyi sağlar?
- A) İki eylem arasında sıralama bağlantısı kurar.
- B) Bir adı niteleyen sıfat-fiil oluşturur.
- C) Eylemi belirtili nesneye dönüştürür.
- D) Cümleyi gelecek zamanla çekimler.
- E) Kendi başına bitmiş yargı oluşturur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kapatıp, kapat- fiiline -ıp zarf-fiil eki alarak kapatma ile dinleme eylemleri arasında sıralama kurmuştur.
“Hiç düşünmeden karar verdi.” cümlesinin fiilimsi incelemesi hangisidir?
- A) Düşünmeden isim-fiildir; verdi sıfat-fiildir.
- B) Düşünmeden bir zarf-fiildir; verdi yüklemdir.
- C) Düşünmeden sıfat-fiildir; karar yüklemdir.
- D) Düşünmeden çekimli fiildir; verdi isimdir.
- E) Cümlede hiçbir fiilimsi bulunmamaktadır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Düşünmeden sözcüğündeki -meden zarf-fiil eki asıl eyleme durum anlamı katar; verdi çekimli fiildir.
“Düşünerek konuşan kişi herkesi etkiledi.” cümlesindeki ilk iki fiilimsinin işlevleri hangisidir?
- A) İsim olma ve zamanı çekimleme
- B) İsmi niteleme ve yer belirtme
- C) İki farklı kişiyle fiil çekimleme
- D) İki ayrı eylemi adlaştırma
- E) Durum bildirme ve ismi niteleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Düşünerek zarf-fiil olarak konuşma biçimini bildirir; konuşan sıfat-fiil olarak kişi adını niteler.
“Konuyu anlamak ilk adımdır.” cümlesindeki isim-fiil için hangisi doğrudur?
- A) Sıfat-fiil olarak adı nitelemiştir.
- B) Zarf-fiil olarak zaman bildirmiştir.
- C) Eylemi adlaştırarak özne kurmuştur.
- D) Birinci kişi kipiyle yüklem olmuştur.
- E) Kendi başına çoğul kişi anlamı taşır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Anlamak fiili -mak isim-fiil eki almıştır. Konuyu anlamak öbeği cümlenin öznesidir; adımdır yüklemdir.
“Sınava hazırlanan öğrencilerin çalışmasını izlerken not tuttum.” cümlesindeki fiilimsi türleri sırasıyla hangileridir?
- A) İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
- C) Zarf-fiil, isim-fiil, sıfat-fiil
- D) İki sıfat-fiil ve bir isim-fiil
- E) Sıfat-fiil, isim-fiil, zarf-fiil
Doğru cevap: E
Çözüm: Hazırlanan (-an) öğrencileri niteler; çalışmasını (-ma) eylemi adlaştırır; izlerken (-ken) zaman bildiren zarf-fiildir.
“Görüp de inanmadığı olayları anlatmak istemedi.” cümlesindeki fiilimsi türleri ve sayıları hangi seçenekte doğrudur?
- A) İki zarf-fiil ve bir isim-fiil
- B) İki sıfat-fiil ve bir isim-fiil
- C) Bir zarf-fiil ve iki isim-fiil
- D) Bir isim-fiil ve iki çekimli fiil
- E) Bir zarf-fiil, bir sıfat-fiil ve bir isim-fiil
Doğru cevap: E
Çözüm: Görüp (-üp) zarf-fiil, inanmadığı (-dık) sıfat-fiil, anlatmak (-mak) isim-fiildir; istemedi çekimli fiildir.
“Sürekli okuyup araştırarak yazan kişinin metni olgunlaşır.” cümlesindeki fiilimsilerin sayısı ve türleri hangisidir?
- A) Bir zarf-fiil, iki sıfat-fiil
- B) İki zarf-fiil, bir sıfat-fiil
- C) Bir isim-fiil, iki sıfat-fiil
- D) Üç ayrı isim-fiil
- E) İki sıfat-fiil, bir çekimli fiil
Doğru cevap: B
Çözüm: Okuyup (-up) ve araştırarak (-arak) zarf-fiil; yazan (-an) kişi adını niteleyen sıfat-fiildir. Olgunlaşır çekimli fiildir.
“Dönüş yolunu bilmeyenler haritaya bakıp yürümeyi sürdürdü.” cümlesindeki fiilimsi türlerinin sırası hangisidir?
- A) İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
- B) Zarf-fiil, adlaşmış sıfat-fiil, isim-fiil
- C) Adlaşmış sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
- D) Adlaşmış sıfat-fiil, isim-fiil, zarf-fiil
- E) İki isim-fiil ve bir sıfat-fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilmeyenler adlaşmış sıfat-fiil, bakıp -ıp ekli zarf-fiil, yürümeyi ise -me ekli isim-fiildir.
“İşlemleri kontrol etmeden teslim edilen kâğıtları yeniden inceledi.” cümlesindeki fiilimsilerin görevleri hangisidir?
- A) Kontrol etmeden isim, teslim edilen zarf görevindedir.
- B) Kontrol etmeden zarf, teslim edilen sıfat görevindedir.
- C) Kontrol etmeden sıfat, teslim edilen isim görevindedir.
- D) İkisi de bağımsız çekimli yüklemdir.
- E) İkisi de aynı isim-fiil türündedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Etmeden, et- fiiline -meden zarf-fiil eki almış ve teslim edilme biçimini belirtmiştir; edilen ise kâğıtları niteleyen sıfat-fiildir.
“Okuduğunu anlayan kişi duyduklarını kolayca yorumlar.” cümlesindeki “okuduğunu” ve “duyduklarını” sözcükleri nasıl açıklanır?
- A) İkisi de zarf-fiildir.
- B) İlki isim-fiil, ikincisi zarf-fiildir.
- C) İlki çekimli fiil, ikincisi isim-fiildir.
- D) İkisi de adlaşmış sıfat-fiildir.
- E) İkisi de kalıcı isimdir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Okuduğunu ve duyduklarını biçimleri -dık sıfat-fiil ekinden sonra adlaşarak hâl/çokluk ekleri almıştır; niteledikleri isimler söylenmemiştir.
“Evden çıkarken söylenen sözleri unutmak kolay değil.” cümlesinde fiilimsi türlerinin sırası hangisidir?
- A) Zarf-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
- C) İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
- D) Zarf-fiil, isim-fiil, sıfat-fiil
- E) Zarf-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
Doğru cevap: A
Çözüm: Çıkarken (-ken) zaman bildirir; söylenen (-en) sözleri niteler; unutmak (-mak) eylemi adlaştırır.