Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
- A) Kütüphanenin kapısı açıldı.
- B) Kitap okumak bana iyi gelir.
- C) Arkadaşım erkenden geldi.
- D) Bütün öğrenciler sustu.
- E) Bugün hava hızla soğudu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Okumak sözcüğü oku- fiiline -mak eki getirilerek kurulmuştur; eylemi adlaştırdığı için isim-fiildir.
Hangi cümlede bir sıfat-fiil, hemen ardından gelen ismi nitelemektedir?
- A) Yolcular sabah erkenden geldi.
- B) Görevli kapıyı yavaşça açtı.
- C) Tren perondan hareket etti.
- D) Gelen yolcular sıraya girdi.
- E) Herkes biletini kontrol etti.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gelen sözcüğü gel- fiilinden -en ekiyle türemiştir ve yolcular adını nitelediği için sıfat-fiildir.
“Öğrenci soruyu gülerek yanıtladı.” cümlesindeki “gülerek” hangi fiilimsi türüdür?
- A) İsim-fiil
- B) Sıfat-fiil
- C) Çekimli fiil
- D) Zarf-fiil
- E) Kalıcı isim
Doğru cevap: D
Çözüm: Gülerek sözcüğü gül- fiiline -erek zarf-fiil eki getirilerek oluşur; yanıtlamanın nasıl yapıldığını gösterir.
“Gülüşünü duyunca rahatladım.” cümlesindeki “gülüşünü” sözcüğünün kökenindeki fiilimsi türü hangisidir?
- A) Sıfat-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) İsim-fiil
- D) Çekimli fiil
- E) Edat
Doğru cevap: C
Çözüm: Gül-üş biçimindeki -üş, eylemi adlaştıran isim-fiil ekidir; sözcüğün iyelik ve belirtme ekleri alması bu kökeni değiştirmez.
“Ders bitince herkes dışarı çıktı.” cümlesindeki “bitince” hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Sıfat-fiil olarak ismi niteler.
- B) İsim-fiil olarak özne görevindedir.
- C) Zarf-fiil olarak zaman ilişkisi kurar.
- D) Çekimli fiil olarak yüklemdir.
- E) İsim çekimiyle çoğul anlamı verir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitince, bit- fiiline -ince eklenmesiyle oluşan zarf-fiildir ve dışarı çıkma eyleminin zamanını belirtir.
Aşağıdaki söz gruplarının hangisinde -acak eki sıfat-fiil yapmıştır?
- A) Yarın okuyacak.
- B) Akşam çıkacak.
- C) Birazdan başlayacak.
- D) Yola çıkacak.
- E) Okunacak kitaplar
Doğru cevap: E
Çözüm: Okunacak sözcüğü kitaplar adının önünde onu nitelemektedir; tek başına yüklem olan diğer biçimler çekimli fiildir.
“Yüzmeyi seviyor.” cümlesindeki “yüzmeyi” sözcüğü neden isim-fiildir?
- A) Yüzme eylemini bir ad gibi karşılar.
- B) İsimden yeni bir fiil türetir.
- C) Gelecek zamanı bildirir.
- D) Özneyle kişi bakımından uyumludur.
- E) Önündeki adı nitelendirir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüz-me-yi yapısında -me isim-fiil ekidir, -yi belirtme hâli ekidir; sözcük seviyor yükleminin nesnesidir.
“Sakın konuşma!” cümlesindeki “konuşma” sözcüğü nasıl değerlendirilmelidir?
- A) -ma ekiyle yapılmış isim-fiildir.
- B) Olumsuz emir biçiminde çekimli fiildir.
- C) -ma ekiyle yapılmış sıfat-fiildir.
- D) -ma ekiyle yapılmış zarf-fiildir.
- E) Eylem anlamı olmayan kalıcı isimdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sakın konuşma! ifadesi bir yasaklama bildiren ikinci tekil kişi olumsuz emir biçimidir; buradaki -ma isim-fiil eki değildir.
“Gelenleri salona aldık.” cümlesinde “gelenleri” için doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Adlaşmış sıfat-fiildir.
- B) Yer adı olmuş isim-fiildir.
- C) Zaman bildiren zarf-fiildir.
- D) Birinci kişi çekimli fiilidir.
- E) Sıfat tamlamasının tamlananıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Gelen sözcüğü -en sıfat-fiil eki almıştır; nitelediği kişi adı düşürülmüş, -ler ve -i ekleriyle adlaşmıştır.
“Önce düşünmeden konuşma.” cümlesindeki “düşünmeden” hangi türdedir?
- A) Zarf-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Sıfat-fiil
- D) Ek-fiil
- E) Kalıcı isim
Doğru cevap: A
Çözüm: Düşünmeden sözcüğündeki -meden biçimi zarf-fiil kurar; asıl eylemin gerçekleşme koşulunu belirtir.
Fiilimsi eklerinin genel özelliğini doğru anlatan ifade hangisidir?
- A) Her kullanıldıklarında kişi ve zaman bildirirler.
- B) Yalnız isim köklerine getirilirler.
- C) Fiilden ad, sıfat veya zarf görevli sözcük türetebilirler.
- D) Mutlaka cümlenin tek yüklemini oluştururlar.
- E) Bir sözcüğün bütün çekim eklerini silerler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Fiilimsiler fiil kök veya gövdelerinden türetilir; çekimli fiil gibi kişi ve kip bildirmek zorunda olmadan ad, sıfat ya da zarf görevi kazanırlar.
“Tanıdığım yazar bugün okulumuza geldi.” cümlesindeki “tanıdığım” hangi türdür?
- A) İsim-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) Sıfat-fiil
- D) Belirtili isim tamlaması
- E) Çekimli fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Tanıdığım sözcüğü tanı- fiilinden -dık sıfat-fiil ekiyle oluşur; yazar adını nitelemektedir.
“Yürürken etrafını izledi.” cümlesinde “yürürken” hangi fiilimsi türüdür?
- A) İsim-fiil
- B) Sıfat-fiil
- C) Ek-fiille çekimli yüklem
- D) Zarf-fiil
- E) Yapım eki almamış isim
Doğru cevap: D
Çözüm: Yürürken, yürümek eylemi sürerken başka bir işin yapıldığını bildirir; -ken zarf-fiil görevi taşır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi bulunmaz?
- A) Gelen haber herkesi sevindirdi.
- B) Beklemek bazen zor gelebilir.
- C) Öğrenci gülerek dışarı çıktı.
- D) Ders başlayınca zil sustu.
- E) Kapılar kapandı ve koridor sessizleşti.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümlede kapandı ve sessizleşti çekimli fiillerdir; öteki seçeneklerde gelen, beklemek, gülerek, başlayınca fiilimsidir.
“Söyleyişini çok beğendik.” cümlesindeki “söyleyişini” sözcüğü hangi fiilimsiyle kurulmuştur?
- A) -en eki alan sıfat-fiille
- B) -arak eki alan zarf-fiille
- C) -di eki alan çekimli fiille
- D) -acak eki alan sıfat-fiille
- E) -yiş eki alan isim-fiille
Doğru cevap: E
Çözüm: Söyle-yiş biçimindeki -yiş eylemin tarzını adlaştıran isim-fiil ekidir; sonundaki iyelik ve belirtme ekleri çekim ekleridir.
“Açılan pencereyi hemen kapattı.” cümlesinde sıfat-fiil hangisidir?
- A) Açılan
- B) Pencereyi
- C) Hemen
- D) Kapattı
- E) Cümlede sıfat-fiil yoktur
Doğru cevap: A
Çözüm: Açılan sözcüğü açıl- fiiline -an eki alarak pencere adını niteler; kapattı ise çekimli yüklemdir.
“Biraz dinlenmek istiyoruz.” cümlesinde isim-fiil hangi sözcüktür?
- A) Biraz
- B) Dinlenmek
- C) İstiyoruz
- D) Cümlede yoktur
- E) Biraz dinlenmek istiyoruz
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinlenmek sözcüğü dinlen- fiilinin -mek ekli ad biçimidir; istiyoruz çekimli fiildir.
“Onu görünce gülümsedim.” cümlesinde zarf-fiilin kattığı anlam hangisidir?
- A) Koşul ekiyle çekim
- B) İyelik
- C) Çokluk
- D) Zaman
- E) Sıfat tamlaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Görünce sözcüğü gör- fiiline -ünce zarf-fiil eki alır; gülümsemenin ne zaman gerçekleştiğini belirtir.
“Sınıfta konuşan öğrenci uyarıldı.” cümlesindeki “konuşan” sözcüğünün görevi nedir?
- A) Cümlenin çekimli yüklemidir.
- B) Konuşma eylemini adlaştıran isim-fiildir.
- C) Uyarılma eyleminin zamanını gösterir.
- D) Yalnız çokluk eki almış isimdir.
- E) Öğrenci adını niteleyen sıfat-fiildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Konuşan, konuş- fiiline -an eki almış ve öğrenci adını nitelemiştir; bu nedenle sıfat-fiildir.
“Gideli iki saat oldu.” cümlesinde “gideli” için doğru yargı hangisidir?
- A) İsim-fiildir; bir nesnenin adını karşılar.
- B) Zarf-fiildir; başlangıçtan beri geçen süreyi belirtir.
- C) Sıfat-fiildir; saat adını nitelemektedir.
- D) Çekimli fiildir; geçmiş zamanla kişi bildirir.
- E) İsimdir; çoğulluk çekimi taşımaktadır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Gideli sözcüğündeki -eli zarf-fiil eki, gitme eyleminden sonra geçen süreyle asıl yargı arasında ilişki kurar.