“Dün akşam eve geldi.” cümlesindeki “geldi” fiilinin kip/zamanı nedir?
- A) Görülen geçmiş zaman
- B) Öğrenilen geçmiş zaman
- C) Gelecek zaman
- D) Şimdiki zaman
- E) Geniş zaman
Doğru cevap: A
Çözüm: Geldi yükleminde -di eki konuşanın doğrudan gördüğü veya kesin bildiği geçmiş eylemi ifade eden görülen geçmiş zaman ekidir.
“Yarın seni arayacağım.” cümlesinde “arayacağım” hangi kipte veya zamanda çekimlenmiştir?
- A) Öğrenilen geçmiş zaman
- B) Gelecek zaman
- C) Geniş zaman
- D) Şimdiki zaman
- E) Görülen geçmiş zaman
Doğru cevap: B
Çözüm: Arayacağım fiilindeki -acak/-ecek biçimindeki ek eylemin gelecekte gerçekleşeceğini bildirir; kişi eki birinci tekildir.
“çalışıyoruz” yükleminin “Şimdi birlikte çalışıyoruz.” cümlesindeki çekimini doğru tanımlayan seçenek hangisidir?
- A) Görülen geçmiş zaman
- B) Gelecek zaman
- C) Şimdiki zaman
- D) Geniş zaman
- E) Öğrenilen geçmiş zaman
Doğru cevap: C
Çözüm: Çalışıyoruz yüklemindeki -yor eki eylemin konuşma anında sürdüğünü bildirir. -uz kişi ekidir; kip şimdiki zamandır.
“Her sabah erken kalkarım.” cümlesindeki “kalkarım” fiilinin kip/zamanı nedir?
- A) Gelecek zaman
- B) Görülen geçmiş zaman
- C) Öğrenilen geçmiş zaman
- D) Geniş zaman
- E) Şimdiki zaman
Doğru cevap: D
Çözüm: Her sabah ifadesi tekrar eden alışkanlığı gösterir. Kalkarım yüklemindeki -ar geniş zaman eki, -ım birinci tekil kişi ekidir.
“Meğer gece kar yağmış.” cümlesinde “yağmış” hangi kipte veya zamanda çekimlenmiştir?
- A) Gelecek zaman
- B) Şimdiki zaman
- C) Görülen geçmiş zaman
- D) Geniş zaman
- E) Öğrenilen geçmiş zaman
Doğru cevap: E
Çözüm: Yağmış yüklemindeki -mış eki sonradan öğrenilen veya çıkarımla bilinen geçmiş bir olayı anlatır. Bu nedenle öğrenilen geçmiş zamandır.
“yatmalısın” yükleminin “Bugün erken yatmalısın.” cümlesindeki çekimini doğru tanımlayan seçenek hangisidir?
- A) Gereklilik kipi
- B) Emir kipi
- C) Geniş zaman
- D) İstek kipi
- E) Şart kipi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yatmalısın fiilindeki -malı gereklilik bildirir; -sın kişi ekidir. Eylemin yapılmasının gerekli olduğu anlamı taşınır.
“Biraz daha düşünsen iyi olur.” cümlesindeki “düşünsen” fiilinin kip/zamanı nedir?
- A) Emir kipi
- B) Şart kipi
- C) Geniş zaman
- D) Gereklilik kipi
- E) İstek kipi
Doğru cevap: B
Çözüm: Düşünsen fiilinde -se şart veya dilek anlamı kuran ek, -n ikinci tekil kişi ekidir. Bu biçim şart kipiyle çekimlenmiştir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem görülen geçmiş zamanla çekimlenmiştir?
- A) Dün sinemaya gittik.
- B) Yarın gelebilirim.
- C) Şimdi çalışıyorum.
- D) Hafta sonu gideceğim.
- E) Duyduğuma göre bitirmiş.
Doğru cevap: A
Çözüm: Gittik yükleminde -ti görülen geçmiş zaman ekidir. Şimdi çalışıyorum şimdiki, gideceğim gelecek, bitirmiş öğrenilen geçmiş zaman bildirir; gelebilirim geniş zamanlı yeterlik çekimidir.
Aşağıdakilerin hangisinde öğrenilen geçmiş zaman kullanılmıştır?
- A) Şimdi uyuyor.
- B) Demek ki kapıyı o açmış.
- C) Dün yağmur yağdı.
- D) Her gün gelir.
- E) Yarın erken kalkacağım.
Doğru cevap: B
Çözüm: Açmış fiilindeki -mış anlatanın sonradan edindiği bilgiye işaret eder. Diğer fiiller gelecek, şimdiki, görülen geçmiş ve geniş zamanla çekimlenmiştir.
Hangi cümlede yüklem şimdiki zamanda çekimlenmiştir?
- A) Sabah yürürdük.
- B) Gelseydi görüşürdük.
- C) Şu anda ders dinliyor.
- D) Dün çalıştı.
- E) Akşama döneceğiz.
Doğru cevap: C
Çözüm: Dinliyor sözcüğündeki -yor şimdiki zaman ekidir. Şu anda ifadesi de eylemin sürdüğünü destekler; öteki seçeneklerde farklı kipler ve birleşik zamanlar vardır.
Aşağıdakilerin hangisinde gelecek zaman eki bulunur?
- A) Şimdi yazıyorum.
- B) Her sabah koşarım.
- C) Galiba unutmuş.
- D) Bu hafta sonu taşınacağız.
- E) Dün döndüm.
Doğru cevap: D
Çözüm: Taşınacağız fiilindeki -acak gelecek zaman anlamı verir. -ız birinci çoğul kişiyi gösterir; diğer yüklemlerde gelecek zaman eki bulunmamaktadır.
Hangi cümlede fiil, alışkanlık bildiren geniş zamanla çekimlenmiştir?
- A) Dün yüzdük.
- B) Yarın yüzmeye gideceğiz.
- C) Şimdi kahve içiyorum.
- D) Meğer yüzmeyi öğrenmiş.
- E) Her hafta yüzmeye gideriz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Gideriz yüklemindeki -er geniş zaman ekidir; her hafta ifadesi yinelenen eyleme işaret eder. Öteki yüklemler farklı zamanlarla çekimlenmiştir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereklilik kipi kullanılmıştır?
- A) Bugün erken kalkmalısın.
- B) Bugün erken kalkacaksın.
- C) Bugün erken kalkarsın.
- D) Bugün erken kalkıyorsun.
- E) Bugün erken kalktın.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kalkmalısın fiilindeki -malı eylemin yapılmasının gerektiğini belirtir. Diğer seçenekler geçmiş, gelecek, şimdiki ve geniş zaman çekimleridir.
Hangisinde bir fiil şart (dilek-koşul) kipiyle çekimlenmiştir?
- A) Yarın gelirim.
- B) Keşke biraz dinlensen.
- C) Biraz dinlenmelisin.
- D) Şimdi geliyor.
- E) Dün gelmiş.
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinlensen fiilindeki -se şart/dilek kipidir; cümlede keşke ile dilek anlamı pekişir. Diğer seçeneklerde şart kipi eki yoktur.
“Yola çıkacaktık.” cümlesindeki “çıkacaktık” fiilinin birleşik zaman türü nedir?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi
- B) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- C) Geniş zamanın rivayeti
- D) Gereklilik kipinin hikâyesi
- E) Şimdiki zamanın rivayeti
Doğru cevap: A
Çözüm: Çıkacaktık biçimi çık-acak-tı-k olarak ayrılır. -acak gelecek zaman, -tı ek-fiilin hikâyesi, -k birinci çoğul kişi ekidir.
“Sınavı zamanında bitirmeliydin.” cümlesindeki “bitirmeliydin” hangi birleşik zamanlı kiptedir?
- A) Geniş zamanın rivayeti
- B) Gereklilik kipinin hikâyesi
- C) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- D) Şimdiki zamanın rivayeti
- E) Gelecek zamanın hikâyesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitirmeliydin fiilinde -meli gereklilik, -ydi ek-fiilin hikâye biçimi ve -n ikinci tekil kişi ekidir. Geçmişte yerine getirilmesi gereken eylemi anlatır.
“Eskiden bu sokakta otururmuş.” cümlesindeki “otururmuş” fiilinin çekimi nedir?
- A) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- B) Şimdiki zamanın rivayeti
- C) Geniş zamanın rivayeti
- D) Gelecek zamanın hikâyesi
- E) Gereklilik kipinin hikâyesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Otururmuş sözcüğünde otur-ur geniş zaman, -muş ek-fiilin rivayet biçimidir. Geçmişteki alışkanlığın başkasından öğrenildiği aktarılır.
“Duyduğuma göre o da gelecekmiş.” cümlesindeki “gelecekmiş” fiilinin birleşik zaman türü nedir?
- A) Şimdiki zamanın hikâyesi
- B) Geniş zamanın hikâyesi
- C) Görülen geçmiş zamanın hikâyesi
- D) Gelecek zamanın rivayeti
- E) Gereklilik kipinin şartı
Doğru cevap: D
Çözüm: Gelecekmiş fiilindeki -ecek gelecek zaman, -miş ek-fiilin rivayet biçimidir. Eylemin gelecekte olacağı bilgisi dolaylı olarak aktarılır.
“O gün yağmur yağmıştı.” cümlesindeki “yağmıştı” hangi birleşik zaman yapısını taşır?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi
- B) Geniş zamanın rivayeti
- C) Gereklilik kipinin hikâyesi
- D) Şimdiki zamanın rivayeti
- E) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Yağmıştı sözcüğü yağ-mış-tı olarak ayrılır. -mış öğrenilen geçmiş zaman, -tı ek-fiilin hikâye biçimidir; iki geçmiş zaman değeri birleşmiştir.
“Gelirse haber verir.” cümlesindeki “gelirse” sözcüğü nasıl çekimlenmiştir?
- A) Geniş zamanın şartı
- B) Gelecek zamanın rivayeti
- C) Gereklilik kipi
- D) Şimdiki zamanın hikâyesi
- E) Şart kipinin hikâyesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Gelirse sözcüğü gel-ir-se olarak çözümlenir. -ir geniş zaman, -se ek-fiilin şart biçimidir. “Gelse” yalın şart kipidir; gelirse ile aynı kuruluşta değildir.