“Birlikte yürüyelim.” cümlesinde “yürüyelim” hangi kipte veya zamanda çekimlenmiştir?
- A) Şart kipi
- B) Gereklilik kipi
- C) İstek kipi
- D) Geniş zaman
- E) Emir kipi
Doğru cevap: C
Çözüm: Yürüyelim sözcüğündeki -e istek kipini, -lim birinci çoğul kişi anlamını taşır. Konuşan kişi ortak eylem için istek bildirmektedir.
“kapat” yükleminin “Lütfen kapıyı kapat.” cümlesindeki çekimini doğru tanımlayan seçenek hangisidir?
- A) Gereklilik kipi
- B) Şart kipi
- C) İstek kipi
- D) Emir kipi
- E) Geniş zaman
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapat sözcüğü ikinci tekil kişiye yönelik doğrudan bir isteği emir biçiminde bildirir. Bu kullanımda emir kipi sıfır ekle kurulmuştur.
“Sınava birlikte hazırlandık.” cümlesindeki “hazırlandık” çekimli fiili hangi kişiyle çekimlenmiştir?
- A) İkinci tekil kişi
- B) İkinci çoğul kişi
- C) Üçüncü tekil kişi
- D) Birinci tekil kişi
- E) Birinci çoğul kişi
Doğru cevap: E
Çözüm: Hazırlandık fiilinde -dı geçmiş zaman, -k birinci çoğul kişi ekidir. Eylemi yapan özne “biz” olduğundan çekim birinci çoğul kişidedir.
“Bu kitabı geçen hafta okudun.” cümlesindeki “okudun” çekimli fiili hangi kişiyle çekimlenmiştir?
- A) İkinci tekil kişi
- B) Birinci tekil kişi
- C) İkinci çoğul kişi
- D) Birinci çoğul kişi
- E) Üçüncü tekil kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Okudun fiilinin sonundaki -n kişi eki “sen” anlamı taşır. Okuma eylemi ikinci tekil kişiyle görülen geçmiş zamanda çekimlenmiştir.
“Çocuklar neşeyle güldüler.” cümlesindeki “güldüler” çekimli fiili hangi kişiyle çekimlenmiştir?
- A) İkinci tekil kişi
- B) Üçüncü çoğul kişi
- C) Birinci çoğul kişi
- D) Birinci tekil kişi
- E) Üçüncü tekil kişi
Doğru cevap: B
Çözüm: Güldüler fiilinde -ler üçüncü çoğul kişiyi gösterir. Çocuklar öznesi de çoğuldur; yüklem üçüncü çoğul kişiyle kurulmuştur.
“Şu anda yürüyorum.” cümlesindeki “yürüyorum” çekimli fiili hangi kişiyle çekimlenmiştir?
- A) İkinci tekil kişi
- B) Birinci çoğul kişi
- C) Birinci tekil kişi
- D) Üçüncü tekil kişi
- E) İkinci çoğul kişi
Doğru cevap: C
Çözüm: Yürüyorum fiilinde -yor şimdiki zaman, -um birinci tekil kişiyi gösterir. Eylemin öznesi “ben” olduğundan kişi eki birinci tekildir.
“Yarın toplantıya katılacaksınız.” cümlesindeki “katılacaksınız” çekimli fiili hangi kişiyle çekimlenmiştir?
- A) İkinci tekil kişi
- B) Birinci çoğul kişi
- C) Üçüncü tekil kişi
- D) İkinci çoğul kişi
- E) Birinci tekil kişi
Doğru cevap: D
Çözüm: Katılacaksınız fiilindeki -sınız ikinci çoğul kişi ekidir. Eylem gelecekte yapılacak ve “siz” öznesiyle çekimlenmiştir.
Hangisinde istek kipiyle çekimlenmiş fiil vardır?
- A) Kapıyı açarsın.
- B) Kapıyı aç.
- C) Birlikte dışarı çıkalım.
- D) Kapıyı açacaklar.
- E) Kapıyı açtık.
Doğru cevap: C
Çözüm: Çıkalım fiilinde -a istek kipiyle birinci çoğul kişi biçimi birlikte kullanılır. Aç sözcüğü emir, diğerleri haber kipi çekimleridir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikinci tekil kişiye yöneltilmiş emir vardır?
- A) Ders çalışıyoruz.
- B) Ders çalışmalı.
- C) Ders çalışacak.
- D) Dersine çalış.
- E) Ders çalışırız.
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalış fiili ikinci tekil kişiye doğrudan yöneltilen emir kipidir. Diğer seçeneklerde eylemin zamanı veya gereklilik anlamı bildirilmiştir.
Hangi cümlede ad soylu bir sözcük ek-fiille geçmiş zamanda yüklem olmuştur?
- A) Hava serinse dışarı çıkarız.
- B) Hava serindir.
- C) Hava serinmiş.
- D) Dün eve geldik.
- E) Dün hava serindi.
Doğru cevap: E
Çözüm: Serin sıfatı -idi ek-fiilini alıp serindi biçiminde geçmiş zaman yargısı oluşturmuştur. Geldik çekimli fiildir; diğer sıfat yüklemleri farklı ek-fiil biçimleri taşır.
Hangi cümlede ad soylu yüklem ek-fiilin rivayet biçimindedir?
- A) Sınıf kalabalıkmış.
- B) Sınıf kalabalıktır.
- C) Sınıf kalabalık olacak.
- D) Sınıf kalabalıktı.
- E) Sınıf kalabalıksa bekleyelim.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kalabalık sıfatı -imiş ek-fiiliyle kalabalıkmış biçimini almıştır. Sınıfın kalabalık olduğu bilgisi sonradan öğrenilmiş anlamda aktarılır.
Hangisinde ad soylu sözcük ek-fiilin şart biçimini almıştır?
- A) Yol açıldı.
- B) Yol açıksa yola çıkarız.
- C) Yol açıktı.
- D) Yol açıkmış.
- E) Yol açıktır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Açık sıfatına -ise ek-fiili gelerek açıksa koşulu oluşturmuştur. Açıldı fiil yüklemidir; öteki açık biçimleri geçmiş, rivayet ve bildirme değerleri taşır.
Hangisinde ek-fiil, çekimli fiile gelerek şimdiki zamanın hikâyesini kurmuştur?
- A) Seni bekliyorum.
- B) Seni beklemişim.
- C) Seni bekliyordum.
- D) Seni bekleyeceğim.
- E) Seni beklerim.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bekliyordum sözcüğünde -yor şimdiki zaman, -du ek-fiilin hikâye biçimi, -m kişi ekidir. Bu birleşik zaman, geçmişte sürmekte olan eylemi anlatır.
“Önceleri burası büyük bir bahçeydi.” cümlesindeki “bahçeydi” hangi biçime örnektir?
- A) Çekimli fiilde şimdiki zamanın hikâyesi
- B) Ad soylu yüklemde ek-fiilin geçmiş zamanı
- C) Birleşik fiilin geniş zamanı
- D) Gereklilik kipinin rivayeti
- E) Çekimli fiilde gelecek zamanın şartı
Doğru cevap: B
Çözüm: Bahçe isimdir; -ydi, -idi ek-fiilinin kaynaşmış biçimidir. İsim cümlesi geçmiş zamanda yüklem olur; ortada çekimli bir eylem yoktur.
“Anlattıklarına bakılırsa oyun çok güzelmiş.” cümlesindeki “güzelmiş” hangi yapıdır?
- A) Geniş zamanın şartı
- B) Emir kipinin rivayeti
- C) Ad soylu yüklemin rivayeti
- D) Ad soylu yüklemin şartı
- E) Gelecek zamanın hikâyesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Güzel sıfattır; -miş ek-fiili güzelmiş biçiminde sonradan öğrenilen yargı kurar. Bu kullanım fiile gelen birleşik zaman eki değildir.
“Yol açıksa yürüyüşe çıkarız.” cümlesindeki “açıksa” hangi ek-fiil işlevidir?
- A) Ad soylu yüklemde geçmiş zaman
- B) Geniş zamanın rivayeti
- C) Şimdiki zamanın hikâyesi
- D) Ad soylu sözcükte şart oluşturma
- E) Gelecek zamanın şartı
Doğru cevap: D
Çözüm: Açık sıfatı -ise ek-fiilinin kaynaşmış biçimi -sa ile koşul anlamı kazanmıştır. Açık sözcüğü fiil olmadığından birleşik fiil zamanı söz konusu değildir.
“Bu öğrenci çok çalışkandır.” cümlesindeki “çalışkandır” için hangisi doğrudur?
- A) Şart kipli fiildir.
- B) Gelecek zamanın rivayetidir.
- C) Emir kipli fiildir.
- D) Görülen geçmiş zamanlı fiildir.
- E) Ad soylu yüklemde bildirme eki vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Çalışkan sözcüğü sıfattır. Sonundaki -dır ad soylu yüklemi bildirme ve kesinlik değeriyle kurar; kip eki alan bir eylem değildir.
“Bakarsan görürsün.” cümlesindeki “bakarsan” fiilinin kuruluşu hangisidir?
- A) Geniş zaman + şart
- B) Görülen geçmiş zaman + şart
- C) Gereklilik + hikâye
- D) Şimdiki zaman + hikâye
- E) Gelecek zaman + rivayet
Doğru cevap: A
Çözüm: Bakarsan fiili bak-ar-sa-n olarak çözümlenir: -ar geniş zaman, -sa şart ve -n ikinci tekil kişi ekidir. Görürsün ise geniş zaman bildiren ayrı bir yüklemdir.
“Gitmeseydin daha iyi olurdu.” cümlesindeki “gitmeseydin” hangi yapıyı taşır?
- A) Olumlu gelecek zamanın hikâyesi
- B) Olumsuz şart kipinin hikâyesi
- C) Olumsuz emir kipi
- D) Olumsuz geniş zamanın rivayeti
- E) Olumlu şimdiki zamanın şartı
Doğru cevap: B
Çözüm: Gitmeseydin fiili git-me-se-y-di-n biçimindedir. -me olumsuzluk, -se şart kipi, -ydi ek-fiilin hikâye biçimi ve -n kişi ekidir.
“Toplantıya gelmemişsiniz.” cümlesindeki “gelmemişsiniz” fiilinin çekimi nedir?
- A) Olumlu öğrenilen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- B) Olumsuz şimdiki zaman, birinci çoğul
- C) Olumsuz öğrenilen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- D) Olumsuz görülen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- E) Olumsuz gelecek zaman, üçüncü çoğul
Doğru cevap: C
Çözüm: Gelmemişsiniz biçiminde gel-me-miş-siniz ayrımı yapılır. -me olumsuzluk, -miş öğrenilen geçmiş zaman, -siniz ikinci çoğul kişi ekidir.