“Yola çıkacaktık.” cümlesindeki “çıkacaktık” fiilinin birleşik zaman türü nedir?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi
- B) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- C) Geniş zamanın rivayeti
- D) Gereklilik kipinin hikâyesi
- E) Şimdiki zamanın rivayeti
Doğru cevap: A
Çözüm: Çıkacaktık biçimi çık-acak-tı-k olarak ayrılır. -acak gelecek zaman, -tı ek-fiilin hikâyesi, -k birinci çoğul kişi ekidir.
“Sınavı zamanında bitirmeliydin.” cümlesindeki “bitirmeliydin” hangi birleşik zamanlı kiptedir?
- A) Geniş zamanın rivayeti
- B) Gereklilik kipinin hikâyesi
- C) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- D) Şimdiki zamanın rivayeti
- E) Gelecek zamanın hikâyesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitirmeliydin fiilinde -meli gereklilik, -ydi ek-fiilin hikâye biçimi ve -n ikinci tekil kişi ekidir. Geçmişte yerine getirilmesi gereken eylemi anlatır.
“Eskiden bu sokakta otururmuş.” cümlesindeki “otururmuş” fiilinin çekimi nedir?
- A) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- B) Şimdiki zamanın rivayeti
- C) Geniş zamanın rivayeti
- D) Gelecek zamanın hikâyesi
- E) Gereklilik kipinin hikâyesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Otururmuş sözcüğünde otur-ur geniş zaman, -muş ek-fiilin rivayet biçimidir. Geçmişteki alışkanlığın başkasından öğrenildiği aktarılır.
“Duyduğuma göre o da gelecekmiş.” cümlesindeki “gelecekmiş” fiilinin birleşik zaman türü nedir?
- A) Şimdiki zamanın hikâyesi
- B) Geniş zamanın hikâyesi
- C) Görülen geçmiş zamanın hikâyesi
- D) Gelecek zamanın rivayeti
- E) Gereklilik kipinin şartı
Doğru cevap: D
Çözüm: Gelecekmiş fiilindeki -ecek gelecek zaman, -miş ek-fiilin rivayet biçimidir. Eylemin gelecekte olacağı bilgisi dolaylı olarak aktarılır.
“O gün yağmur yağmıştı.” cümlesindeki “yağmıştı” hangi birleşik zaman yapısını taşır?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi
- B) Geniş zamanın rivayeti
- C) Gereklilik kipinin hikâyesi
- D) Şimdiki zamanın rivayeti
- E) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Yağmıştı sözcüğü yağ-mış-tı olarak ayrılır. -mış öğrenilen geçmiş zaman, -tı ek-fiilin hikâye biçimidir; iki geçmiş zaman değeri birleşmiştir.
“Gelirse haber verir.” cümlesindeki “gelirse” sözcüğü nasıl çekimlenmiştir?
- A) Geniş zamanın şartı
- B) Gelecek zamanın rivayeti
- C) Gereklilik kipi
- D) Şimdiki zamanın hikâyesi
- E) Şart kipinin hikâyesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Gelirse sözcüğü gel-ir-se olarak çözümlenir. -ir geniş zaman, -se ek-fiilin şart biçimidir. “Gelse” yalın şart kipidir; gelirse ile aynı kuruluşta değildir.
“Önceleri burası büyük bir bahçeydi.” cümlesindeki “bahçeydi” hangi biçime örnektir?
- A) Çekimli fiilde şimdiki zamanın hikâyesi
- B) Ad soylu yüklemde ek-fiilin geçmiş zamanı
- C) Birleşik fiilin geniş zamanı
- D) Gereklilik kipinin rivayeti
- E) Çekimli fiilde gelecek zamanın şartı
Doğru cevap: B
Çözüm: Bahçe isimdir; -ydi, -idi ek-fiilinin kaynaşmış biçimidir. İsim cümlesi geçmiş zamanda yüklem olur; ortada çekimli bir eylem yoktur.
“Anlattıklarına bakılırsa oyun çok güzelmiş.” cümlesindeki “güzelmiş” hangi yapıdır?
- A) Geniş zamanın şartı
- B) Emir kipinin rivayeti
- C) Ad soylu yüklemin rivayeti
- D) Ad soylu yüklemin şartı
- E) Gelecek zamanın hikâyesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Güzel sıfattır; -miş ek-fiili güzelmiş biçiminde sonradan öğrenilen yargı kurar. Bu kullanım fiile gelen birleşik zaman eki değildir.
“Yol açıksa yürüyüşe çıkarız.” cümlesindeki “açıksa” hangi ek-fiil işlevidir?
- A) Ad soylu yüklemde geçmiş zaman
- B) Geniş zamanın rivayeti
- C) Şimdiki zamanın hikâyesi
- D) Ad soylu sözcükte şart oluşturma
- E) Gelecek zamanın şartı
Doğru cevap: D
Çözüm: Açık sıfatı -ise ek-fiilinin kaynaşmış biçimi -sa ile koşul anlamı kazanmıştır. Açık sözcüğü fiil olmadığından birleşik fiil zamanı söz konusu değildir.
“Bu öğrenci çok çalışkandır.” cümlesindeki “çalışkandır” için hangisi doğrudur?
- A) Şart kipli fiildir.
- B) Gelecek zamanın rivayetidir.
- C) Emir kipli fiildir.
- D) Görülen geçmiş zamanlı fiildir.
- E) Ad soylu yüklemde bildirme eki vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Çalışkan sözcüğü sıfattır. Sonundaki -dır ad soylu yüklemi bildirme ve kesinlik değeriyle kurar; kip eki alan bir eylem değildir.
“Bakarsan görürsün.” cümlesindeki “bakarsan” fiilinin kuruluşu hangisidir?
- A) Geniş zaman + şart
- B) Görülen geçmiş zaman + şart
- C) Gereklilik + hikâye
- D) Şimdiki zaman + hikâye
- E) Gelecek zaman + rivayet
Doğru cevap: A
Çözüm: Bakarsan fiili bak-ar-sa-n olarak çözümlenir: -ar geniş zaman, -sa şart ve -n ikinci tekil kişi ekidir. Görürsün ise geniş zaman bildiren ayrı bir yüklemdir.
“Gitmeseydin daha iyi olurdu.” cümlesindeki “gitmeseydin” hangi yapıyı taşır?
- A) Olumlu gelecek zamanın hikâyesi
- B) Olumsuz şart kipinin hikâyesi
- C) Olumsuz emir kipi
- D) Olumsuz geniş zamanın rivayeti
- E) Olumlu şimdiki zamanın şartı
Doğru cevap: B
Çözüm: Gitmeseydin fiili git-me-se-y-di-n biçimindedir. -me olumsuzluk, -se şart kipi, -ydi ek-fiilin hikâye biçimi ve -n kişi ekidir.
“Toplantıya gelmemişsiniz.” cümlesindeki “gelmemişsiniz” fiilinin çekimi nedir?
- A) Olumlu öğrenilen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- B) Olumsuz şimdiki zaman, birinci çoğul
- C) Olumsuz öğrenilen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- D) Olumsuz görülen geçmiş zaman, ikinci çoğul
- E) Olumsuz gelecek zaman, üçüncü çoğul
Doğru cevap: C
Çözüm: Gelmemişsiniz biçiminde gel-me-miş-siniz ayrımı yapılır. -me olumsuzluk, -miş öğrenilen geçmiş zaman, -siniz ikinci çoğul kişi ekidir.
“Meğer günlerdir burada çalışıyormuşsun.” cümlesindeki “çalışıyormuşsun” hangi çekimdedir?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi, üçüncü tekil
- B) Gereklilik kipinin şartı, ikinci tekil
- C) Geniş zamanın rivayeti, ikinci çoğul
- D) Şimdiki zamanın rivayeti, ikinci tekil
- E) Şimdiki zamanın hikâyesi, birinci tekil
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalışıyormuşsun biçimi çalış-ıyor-muş-sun olarak ayrılır. -yor şimdiki zaman, -muş rivayet ve -sun ikinci tekil kişi ekidir.
“Yarınki raporu yazacaksak şimdi başlamalıyız.” cümlesindeki “yazacaksak” nasıl çekimlenmiştir?
- A) Geniş zamanın şartı, birinci çoğul
- B) Şimdiki zamanın hikâyesi, üçüncü çoğul
- C) Gelecek zamanın rivayeti, birinci çoğul
- D) Şart kipinin hikâyesi, ikinci çoğul
- E) Gelecek zamanın şartı, birinci çoğul
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazacaksak fiili yaz-acak-sa-k olarak ayrılır. -acak gelecek zaman, -sa ek-fiilin şartı ve -k birinci çoğul kişi ekidir.
“Bu konuyu önceden okumalıymış.” cümlesindeki “okumalıymış” nasıl bir birleşik çekimdir?
- A) Gereklilik kipinin rivayeti
- B) Geniş zamanın rivayeti
- C) Şimdiki zamanın hikâyesi
- D) Görülen geçmiş zamanın hikâyesi
- E) Gelecek zamanın şartı
Doğru cevap: A
Çözüm: Okumalıymış fiili oku-malı-y-mış biçiminde, gereklilik ekiyle ek-fiilin rivayet biçimini birleştirir. Yapılması gerekli eylem dolaylı aktarılmaktadır.
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi tek başına çekimli fiil değildir?
- A) Geldi
- B) Gelmek
- C) Gelecek
- D) Geliyor
- E) Gelse
Doğru cevap: B
Çözüm: Gelmek sözcüğündeki -mek isim-fiil ekidir; tek başına bir kip ve kişiyle çekimlenmiş yüklem oluşturmaz. Diğer seçenekler haber veya dilek kiplerinden birini taşır.
“Çok mutluyduk.” ve “Çok çalışıyorduk.” cümlelerinin ikisinde de ek-fiil hangi anlamı sağlamıştır?
- A) Emir anlamı
- B) Soru anlamı
- C) Geçmiş zaman anlatımı
- D) Gelecek zaman tasarısı
- E) Olumsuzluk
Doğru cevap: C
Çözüm: Mutluyduk ifadesinde -idi ad soylu yüklemi geçmiş zamana taşır; çalışıyorduk ifadesinde -idi şimdiki zamanın hikâyesini kurar. İkisinin de ortak yönü geçmiş zaman değeridir.
“Her gün erkenden yürürüm.” cümlesindeki geniş zamanın öncelikli anlamı nedir?
- A) Bir kez yaşanmış geçmiş olay
- B) Kesinleşmiş gelecek planı
- C) Verilmiş emir
- D) Tekrarlanan alışkanlık
- E) Konuşma anında süren olay
Doğru cevap: D
Çözüm: Yürürüm fiilindeki -ür geniş zamandır. Her gün zarfı eylemin düzenli olarak yinelendiğini açıkça gösterir; burada tek seferlik gelecek anlamı yoktur.
“O yorgundu.” ile “O koşuyordu.” cümlelerinde ek-fiilin görevleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) İlkinde birleşik fiil zamanı, ikincisinde isim yüklemi kurulmuştur.
- B) İkisinde de yalnızca isim soylu sözcük çekimlenmiştir.
- C) İkisinde de emir kipi yapılmıştır.
- D) İkisinde de yalnızca soru anlamı verilmiştir.
- E) İlkinde ad soylu yüklem çekimlenmiş, ikincisinde fiilin birleşik zamanı kurulmuştur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yorgun sıfatı -idi ek-fiiliyle yorgundu yüklemini oluşturur. Koşuyordu sözcüğünde -yor zaman ekine -idi eklenip şimdiki zamanın hikâyesi kurulmuştur.