Bir yazar "Konu seçimini rastlantıya bırakmıyorum ama yazarken başlangıçta düşündüğüm plana bütünüyle bağlı kalmıyorum." diyor. Bu sözden kesin olarak hangisi çıkarılır?
- A) Konu önceden belirlenir, anlatım sürecinde planda değişiklik yapılabilir.
- B) Konu da anlatım planı da yazı bitene kadar kesinlikle değişmez.
- C) Yazar bütün konularını yalnız yazmaya başladıktan sonra seçer.
- D) Yazar plan yapmadığı için yazılarında her zaman tutarsızlık görülür.
- E) Yazar rastlantısal konu seçimini yaratıcılığın tek koşulu sayar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Konu bilinçli seçilir; yazma sırasında ilk plana esneklik tanınır. Metin, plansız yazma veya tutarsızlık sonucu vermez.
“Kapıyı açtı, ışığı yaktı.” cümlesindeki yüklemler için hangisi doğrudur?
- A) Açtı ve yaktı iki ayrı yüklemdir.
- B) Yalnız açtı yüklemdir.
- C) Cümlede yüklem yoktur.
- D) Yalnız yaktı yüklemdir.
- E) Kapıyı ve ışığı yüklemdir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Virgülle sıralanan iki yargı “açtı” ve “yaktı” çekimli fiilleriyle kurulmuştur. Her iki yüklemin de öznesi bağlamdan anlaşılan gizli “o”dur.
Hangi söz grubunda belirtili isim tamlamasının tamlananı bir sıfat tarafından nitelenmiştir?
- A) Mavi çocuğun çantası
- B) Çocuğun mavi çantası
- C) Çocuğun çantası
- D) Çocuğun okul çantası
- E) Kırmızı çanta
Doğru cevap: B
Çözüm: Çocuğun mavi çantası söz grubunda çantası tamlananına mavi sıfatı bağlanır. Mavi çocuğun çantası örneğinde sıfat tamlayanın içindedir; okul çantası ise isim tamlamasıdır.
"I. Bu nedenle her iki kayıttaki ayrıntıları yan yana not etti. II. Önce aynı şarkının farklı yıllarda yapılmış iki kaydını buldu. III. Böylece yorumun değişmesinin yalnız eserin sözleriyle ilgili olmadığını fark etti. IV. Buna karşılık seslendirme biçiminin ve çalgıların farklılaştığını duydu. V. İki kaydı ilk dinleyişinde sözlerin hiç değişmediğini anladı." Cümleler anlamlı bütün hâlinde sıralandığında hangisi uygundur?
- A) II – I – IV – V – III
- B) V – II – I – III – IV
- C) II – IV – III – V – I
- D) II – V – IV – I – III
- E) I – II – V – IV – III
Doğru cevap: D
Çözüm: Önce kayıtlar bulunur (II), aynı sözler ve farklı seslendirme fark edilir (V–IV), ayrıntılar karşılaştırılır (I) ve sonuç çıkarılır (III).
Aşağıdakilerden hangisinde fiil cümlede nesne almamış olsa bile nesne alabilen geçişli fiildir?
- A) Çocuk sabah güldü.
- B) Yaşlı adam bankta oturdu.
- C) Öğrenci bütün gün okudu.
- D) Bebek bütün gün uyudu.
- E) Çocuk bütün gün koştu.
Doğru cevap: C
Çözüm: Okumak “neyi okudu?” sorusuyla kitap, dergi gibi nesneler alabilir; bu cümlede nesne söylenmemiş olması fiilin geçişli niteliğini değiştirmez.
“Müdür, ‘Toplantı bitti.’ dedi.” cümlesi neden iç içe birleşiktir?
- A) İki yüklem ve bağlaç bulunduğu için
- B) Yüklem başta olduğu için
- C) Koşul eki taşıdığı için
- D) Bir cümle doğrudan alıntı olarak diğerinin içine yerleştiği için
- E) İki yargı virgülle sıralandığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: “Toplantı bitti” kendi yargısını taşıyan doğrudan alıntıdır. Bu söz, temel yüklem “dedi” ile aktarılmış ve başka bir cümlenin içinde kullanılmıştır.
"Küçük bir odada büyük hayaller kuruyordu." cümlesindeki "küçük" ve "büyük" sözcüklerinin karşıtlığı için hangi açıklama doğrudur?
- A) İlki fiziksel ölçüyü, ikincisi hayalin kapsamını anlatır.
- B) İkisi de yalnızca odanın gerçek boyutunu karşılaştırır.
- C) İlki soyutluğu, ikincisi nesnenin kütlesini belirtir.
- D) İlk sözcük terim, ikinci sözcük yansıma görevindedir.
- E) İki sözcük birbirinin tam eş anlamlısı olarak geçer.
Doğru cevap: A
Çözüm: Oda için küçüklük ölçülebilir; "büyük hayal"de kapsam ve iddia mecazlı olarak anlatılır. Zıt sözcükler farklı anlam düzlemlerindedir.
“Meğer günlerdir burada çalışıyormuşsun.” cümlesindeki “çalışıyormuşsun” hangi çekimdedir?
- A) Gelecek zamanın hikâyesi, üçüncü tekil
- B) Gereklilik kipinin şartı, ikinci tekil
- C) Geniş zamanın rivayeti, ikinci çoğul
- D) Şimdiki zamanın rivayeti, ikinci tekil
- E) Şimdiki zamanın hikâyesi, birinci tekil
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalışıyormuşsun biçimi çalış-ıyor-muş-sun olarak ayrılır. -yor şimdiki zaman, -muş rivayet ve -sun ikinci tekil kişi ekidir.
Aşağıdaki hangi sözcükte son sert ünsüz, ünlüyle başlayan ek getirildiği hâlde korunmuştur?
- A) Kanadı (kanat + ı)
- B) Bulutu (bulut + u)
- C) Ağacı (ağaç + ı)
- D) Dolabı (dolap + ı)
- E) Kitabı (kitap + ı)
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulut+u → bulutu sözcüğünde t korunur. Kanat+ı → kanadı, ağaç+ı → ağacı, dolap+ı → dolabı ve kitap+ı → kitabı örneklerinde yumuşama vardır.
“Soru çözerken takıldığı yeri işaretleyip sonra yeniden okumalı.” cümlesindeki fiilimsiler hangi türlerdedir?
- A) İki isim-fiil ve bir zarf-fiil
- B) Üç sıfat-fiil
- C) İki zarf-fiil ve bir sıfat-fiil
- D) Bir sıfat-fiil ve iki isim-fiil
- E) Bir zarf-fiil ve iki sıfat-fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Çözerken ve işaretleyip zarf-fiil, takıldığı (-dık) yeri niteleyen sıfat-fiildir. Okumalı gereklilik kipli çekimli fiildir.
İki nokta, virgül ve tırnağın aynı cümlede doğru kullanıldığı seçenek hangisidir?
- A) Öğretmen şunu söyledi; “Kalem, silgi getirin.”
- B) Öğretmen şöyle sordu: “Kalem, silgi getirdiniz.”
- C) Görevli şöyle dedi? “Kalem, silgi getirin.”
- D) Eğitmen şöyle konuştu: “Defter; kitap ve cetvel getirin.”
- E) Öğretmen şöyle dedi: “Kalem, silgi ve cetvel getirin.”
Doğru cevap: E
Çözüm: Alıntıyı haber veren bölüm iki noktayla biter; tırnak içindeki eş görevli ögeler virgülle ayrılır ve emir cümlesi noktayla tamamlanır.
Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi TDK yazımına uygundur?
- A) Önyargı – anne dili
- B) Ön yargı – pekçok
- C) Ön-yargı – yabancı dil
- D) Ön yargı – ana dili
- E) Ön yargı – ana-dil
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ön yargı” ve “ana dili” ayrı yazılan birleşik sözlerdendir.
“Küçük çocuk bugün annesine yeni bir resim çizdi.” cümlesinde nesnenin türü nedir?
- A) Belirtili nesne: yeni bir resim
- B) Belirtisiz nesne: annesine
- C) Belirtili nesne: küçük çocuk
- D) Nesne bulunmuyor.
- E) Belirtisiz nesne: yeni bir resim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne çizdi?” sorusuna “yeni bir resim” cevabı alınır; ad grubu belirtme durumu eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir. “Annesine” yer tamlayıcısıdır.
“Ödevleri yeniden tekrar kontrol ettim.” cümlesindeki bozukluk hangi gruba girer?
- A) Gereksiz sözcük kullanımı
- B) Anlam belirsizliği
- C) Çatı uyumsuzluğu
- D) Özne eksikliği
- E) Yanlış karşılaştırma
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yeniden” ile “tekrar” eşdeğer yineleme anlamını taşır. Aynı işi birlikte nitelediklerinden biri çıkarılmalıdır; böylece anlam değişmez.
Beş kart yan yana konuyor. B ortada, A hemen B’nin solunda, D A’nın solunda, E B’nin sağında ve C E’nin sağındadır. En sağdaki kart hangisidir?
Doğru cevap: C
Çözüm: B üçüncü; A ikinci; D birinci; E dördüncü; C beşinci olur. Böylece sağ uçta C bulunur.
“Ayşe kendini yıkadı.” ile “Ayşe kendi kendine yıkandı.” cümlelerinin yüklemleri öznesine göre sırasıyla nasıldır?
- A) Dönüşlü – dönüşlü
- B) Etken – dönüşlü
- C) Etken – edilgen
- D) İşteş – etken
- E) Edilgen – dönüşlü
Doğru cevap: B
Çözüm: Yıkadı fiili dönüşlülük eki almamış etken fiildir; kendini nesnesidir. Yıkandı fiilindeki -n eki ve kendi kendine anlatımı dönüşlü çatıyı oluşturur.
“Sınavı zamanında bitirmeliydin.” cümlesindeki “bitirmeliydin” hangi birleşik zamanlı kiptedir?
- A) Geniş zamanın rivayeti
- B) Gereklilik kipinin hikâyesi
- C) Öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- D) Şimdiki zamanın rivayeti
- E) Gelecek zamanın hikâyesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitirmeliydin fiilinde -meli gereklilik, -ydi ek-fiilin hikâye biçimi ve -n ikinci tekil kişi ekidir. Geçmişte yerine getirilmesi gereken eylemi anlatır.
“Şimdi git, sonra konuşuruz.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) Bağlı cümledir; ama bağlacı vardır.
- B) Tek yüklemli basit cümledir.
- C) Bağımlı sıralıdır; özne ortaktır.
- D) Bağımsız sıralıdır; sen ve biz özneleri farklıdır.
- E) Ki’li birleşiktir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Git” yükleminin gizli öznesi sen, “konuşuruz” yükleminin gizli öznesi bizdir. Ortak öge bulunmayan bu iki yargı virgülle bağımsız sıralanmıştır.
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi, köküne ek geldiğinde bir ses olayı geçirmemiştir?
- A) “Kitabı” (kitap + ı)
- B) “Karnı” (karın + ı)
- C) “Seçti” (seç + di)
- D) “Masalar” (masa + lar)
- E) “Bekliyor” (bekle + yor)
Doğru cevap: D
Çözüm: Masa+lar→masalar sözcüğünde ekleme sırasında düşme, türeme, daralma veya yumuşama görülmez; diğerlerinde sırasıyla yumuşama, düşme, benzeşme ve daralma vardır.
“Çekmecede duran notları okumadan dosyalamış.” cümlesinde fiilimsi türleri sırasıyla hangileridir?
- A) Zarf-fiil, sıfat-fiil
- B) İsim-fiil, sıfat-fiil
- C) Sıfat-fiil, zarf-fiil
- D) İsim-fiil, zarf-fiil
- E) İki zarf-fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Duran (-an) notları niteleyen sıfat-fiildir; okumadan (-madan) dosyalama işine durum katan zarf-fiildir. Dosyalamış yüklem olarak çekimlidir.