Konuşma çizgisinin bir metindeki temel görevi nedir?
- A) Bir kelimenin eş anlamlısını açıklamak.
- B) Satır başında konuşanın sözünün başladığını göstermek.
- C) Cümlenin bittiğini belirtmek.
- D) Yıl ve ayı birbirinden ayırmak.
- E) Bir sorunun cevabının bilinmediğini bildirmek.
Doğru cevap: B
Çözüm: Uzun çizgi, satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır; bu nedenle konuşma çizgisi adıyla da anılır.
Üç noktanın (...) görevlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tamamlanmamış cümlenin sonunda sözü eksik bırakmak.
- B) Sıra sayısının rakamla yazıldığını göstermek.
- C) Sıfatlarla isimleri birbirinden ayırmak.
- D) Cins isimlere gelen ekleri ayırmak.
- E) Bağımsız soru cümlelerini birbirine bağlamak.
Doğru cevap: A
Çözüm: Üç nokta, anlatılmak istenen düşüncenin tamamlanmadığı ya da sözün kesildiği yerlerde kullanılır.
Yay ayraç (parantez) hangi amaçla kullanılabilir?
- A) Cümleye eklenen açıklayıcı bir bilgiyi ayırmak.
- B) Özneyi her durumda yüklemden ayırmak.
- C) Doğrudan soru cümlesini bitirmek.
- D) Sıralı cümlelerin tümünün sonuna gelmek.
- E) Bir sözcüğün hecelerini birbirinden ayırmak.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yay ayraç, cümlenin yapısıyla doğrudan ilgili olmayan açıklamaları gösterebilir: “Ankara (başkent) ...” gibi.
Kısa çizginin kullanıldığı yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hitap sözcüğünden sonra cümleyi kapatması.
- B) Doğrudan alıntıyı iki yanından çevrelemesi.
- C) Bir sözcüğü hecelerine ayırırken heceler arasına konması.
- D) Eş görevli isimleri cümle içinde sıralaması.
- E) Bir açıklamadan önce diğer cümleyi başlatması.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kısa çizgi, heceleri ayırmada kullanılabilir: “ki-tap-lık”. Doğrudan konuşmalar içinse uzun çizgi kullanılır.
Aşağıdaki örneklerden hangisinde kısaltmanın sonundaki nokta doğru kullanılmıştır?
- A) TBMM. gündemi açıklandı.
- B) TDK. yeni bir kılavuz yayımladı.
- C) Dr. Selin toplantıyı yönetti.
- D) ASELS. payları işlem gördü.
- E) UNESCO. kararını duyurdu.
Doğru cevap: C
Çözüm: Dr. gibi gelenekleşmiş unvan kısaltmaları nokta alır; TBMM, TDK gibi büyük harfli kısaltmaların sonuna nokta getirilmez.
Aşağıdaki seslenme cümlelerinin hangisinde uygun noktalama vardır?
- A) Sayın izleyiciler: lütfen telefonlarınızı kapatın.
- B) Değerli öğrenciler? lütfen sıralarınıza geçin.
- C) Sevgili konuklar; lütfen salona buyurun.
- D) Sevgili arkadaşlar, lütfen yerlerinize oturun.
- E) Kıymetli dostlar... lütfen yerlerinize oturun.
Doğru cevap: D
Çözüm: Hitap ve seslenme sözlerinden sonra virgül konabilir; burada sözün devamını bağlayan doğal işaret virgüldür.
Ünlem işareti için aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?
- A) Her soru zamirinden sonra zorunlu olarak yer alır.
- B) Bir sıralamadaki ögeleri ayırmak için konur.
- C) Özel adın çekim ekini ayırmak için kullanılır.
- D) Ondalık sayılarda tam ve kesir bölümünü ayırır.
- E) Sevinç, korku veya şaşma bildiren sözlerden sonra kullanılabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ünlem, güçlü duygu ve seslenmeleri belirtir: “Eyvah!”, “Yaşasın!” gibi.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yay ayraç açıklayıcı bir ara bilgiyi doğru göstermiştir?
- A) Bu eser (yazarın ilk romanı) çok beğenildi.
- B) Bu kitap (yazarın son eseri çok beğenildi.
- C) Oyun büyük hazırlık sürecinin ardından) sahnelendi.
- D) Bu film /yönetmenin ilk çalışması/ çok izlendi.
- E) Konser -sanatçının önemli etkinliği tamamlandı.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yay ayraç içine alınan ara bilgi hem açma hem kapama işaretiyle sınırlanır; çıkarıldığında ana cümlenin yapısı korunur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde unvan kısaltması doğru noktalanmıştır?
- A) Prof. Ayşe Hanım konuşmayı yaptı.
- B) TBMM. yeni bir karar aldı.
- C) TÜBİTAK. projeyi duyurdu.
- D) NASA. araştırmayı yayımladı.
- E) TDK. sözlüğü yeniledi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Prof. unvan kısaltması noktayla yazılır; tamamı büyük harfli TBMM, TÜBİTAK, NASA ve TDK kısaltmalarında nokta kullanılmaz.
Binlik ve ondalık ayırıcıların birlikte doğru kullanıldığı sayı hangisidir?
- A) 18,234.55
- B) 12:845,67
- C) 13;245,67
- D) 11/346.67
- E) 12.345,67
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkçe sayı yazımında binlik gruplar noktadan, ondalık bölüm virgülden yararlanabilir: 12.345,67.
Bir cümlenin ardından tam bir açıklama cümlesi geliyorsa hangi kullanım doğrudur?
- A) Söyleyeceğim şu, Hepiniz dikkatle dinleyin.
- B) Bir isteğim var: Herkes zamanında gelsin.
- C) Bir uyarım var; Kimse kapıdan çıkmasın.
- D) Bir ricam olacak? Herkes sessizce beklesin.
- E) Sizden dileğim var! Kitapları geri getirin.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümle gelecek açıklamayı bildirir; iki noktadan sonra bağımsız cümle başladığı için “Herkes” büyük harfle yazılır.
Aşağıdaki yazımlardan hangisinde özel ada gelen çekim eki kesmeyle doğru ayrılmıştır?
- A) Türk Dil Kurumu’ndan sözlük aldım.
- B) Ankara’lı yazarlarla görüştük.
- C) Okul’un bahçesi yeniden düzenlendi.
- D) Atatürk’ün düşünceleri bugün de tartışılıyor.
- E) Pazartesi’nin ders programı değişti.
Doğru cevap: D
Çözüm: Atatürk kişi özel adıdır; iyelik/ilgi ekini kesmeyle ayırır. Kurum ekleri, yapım ekleri ve cins ad ekleri kesmeyle ayrılmaz.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde uzun çizgi karşılıklı konuşma için doğru işlevdedir?
- A) Masa — sandalye sınıfa taşındı.
- B) Yarın — saat dokuzda — ders başlayacak.
- C) — Nereye gidiyorsun?
— Kütüphaneye.
- D) Bu kitabı — çok sevdim.
- E) Evde — iki kişi vardı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Satır başında başlayan doğrudan konuşmaların önünde uzun çizgi kullanılabilir; diğer örneklerde konuşma başlangıcı yoktur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki noktadan sonra gelen bölümün yazımı ve noktalaması doğrudur?
- A) Şunları aldım: Kalem, silgi, defter.
- B) Bana: niçin geç kaldığını anlattı.
- C) Bir karar verdim: Bu yıl her gün okuyacağım.
- D) Yarınki program: saat dokuzda başlayacak.
- E) Şu soru: neden erken çıktın, beni düşündürüyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: İki noktadan sonra bağımsız bir cümle geliyorsa büyük harfle başlar. Bir liste geldiğinde ise tür adları küçük harfle başlayabilir.
Sıralı cümle ve virgüllü grup ayrımının birlikte kullanıldığı seçenek hangisidir?
- A) Bazıları elma, armut, bazıları muz, kivi istedi: ardından ayrıldılar.
- B) Bazıları; portakal, armut aldı ve sonra evine döndü.
- C) Kimi öğrenci; kalem, silgi istedi; öğretmen dağıttı.
- D) Bazıları elma: armut; diğerleri muz: kivi istedi.
- E) Bazıları elma, armut; bazıları muz, kivi aldı; sonra herkes çıktı.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk iki kümenin içinde virgül, iki küme arasında noktalı virgül vardır. Sonrasında ayrı bir sıralı yargı noktalı virgülle ilişkilendirilmiştir.
Üç noktanın görevi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Tamamlanmış her bildirme cümlesinde noktanın yerini almalıdır.
- B) Eş görevli kelimeleri sıralamanın tek zorunlu yoludur.
- C) İki farklı konuşmacının sözünü ayırmak için satır başında kullanılır.
- D) İki özel ad arasında yön gösteren kısa çizginin yerine her zaman geçer.
- E) Bir söz özellikle tamamlanmadan bırakıldığında sonuna getirilebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Üç nokta, tamamlanmamış sözlerde ve alıntıda çıkarılan bölümleri göstermede kullanılabilir; noktanın genel eş değeri değildir.
Kesme işaretinin kişi adı, kurum adı ve kısaltmada kullanımı bakımından doğru cümle hangisidir?
- A) Mert’in raporu Türk Dil Kurumu’nda ve TBMM’de incelendi.
- B) Ece’nin raporu TBMMde ve kurumda görüşüldü.
- C) Ayşe’nin raporu TBMM’de ve Türk Dil Kurumunda görüşüldü.
- D) Deniz’in raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde açıklandı.
- E) Ali’nin raporu TDKda ve belediyede incelendi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kişi adına gelen çekim eki kesmeyle ayrılır; TBMM gibi kısaltma eki de kesme alır. Kurumun açık adına gelen ek ise ayrılmaz.
Tırnak içinde başka bir sözün alıntılanması gerektiğinde hangi örnek doğrudur?
- A) Öğretmen, “Metindeki ‘özgürlük’ sözcüğünü açıklayın.” dedi.
- B) Öğrenci, “Metindeki “çözüm” kavramını açıklayın.” dedi.
- C) Öğretmen, (Şiirdeki ‘özlem’ sözcüğünü yorumlayın.) dedi.
- D) Konuşmacı, “Romandaki /umut/ temasını inceleyin.” dedi.
- E) Eğitmen, “Yazıdaki [başarı] sözcüğünü tanımlayın.” dedi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Dış alıntı çift tırnakla; onun içinde ayrıca tırnak gerektiren sözcük tek tırnakla gösterilir. Bu, birbirine karışmayı önler.
Bir açıklamadan önceki işaretle açıklama içindeki sıralama işareti hangi seçenekte birlikte doğru kullanılmıştır?
- A) İhtiyaçlarımız belli: ekmek, süt, yumurta.
- B) İhtiyaçlarımız belli; kalem, silgi, defter.
- C) İhtiyaçlarımız belli? su, ekmek, peynir.
- D) İhtiyaçlarımız belli! patates, soğan, havuç.
- E) İhtiyaçlarımız belli... kitap, dergi, gazete.
Doğru cevap: A
Çözüm: Açıklamayı başlatan iki noktadan sonra örnekler virgülle ayrılır. Noktalı virgül, soru, ünlem ve üç nokta burada açıklama kapısı açmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi yapım ekini gösterme amacıyla kullanılmıştır?
- A) “— Geliyorum.” sözüyle kapıyı açtı.
- B) “-lık” eki sözcüklerden yeni adlar türetebilir.
- C) “Ayşe, koş!” diye seslendi.
- D) “Defteri buldun mu?” diye sordu.
- E) “Sevgili öğrenciler,” diyerek konuştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Dil bilgisinde bir ekin kendi başına gösterilişinde kısa çizgi kullanılabilir: -lık. Diğerlerinde konuşma çizgisi veya ayrı noktalama görevleri vardır.