I. Kardeşim saat 10.30’da geldi. II. Okul’un bahçesi geniştir. III. “Bize katılır mısın?” diye sordu. Bu cümlelerden hangileri noktalama yönünden doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) Yalnız II
Doğru cevap: B
Çözüm: I’de saat kesmeyle, III’te doğrudan soru tırnak içinde soru işaretiyle yazılmıştır. II’de cins ad olan “okul”a kesme getirilemez.
Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki noktalı virgülün yerine iki nokta getirilmesi gerekir?
- A) Yazın deniz, kum; kışın kar, kayak bizi bekler.
- B) Kırmızıları Ayşe, Ece; mavileri Ali, Eren taşıdı.
- C) Birinci grupta elma, armut; ikinci grupta muz, kivi vardı.
- D) Yanına şunları al; su, pusula ve harita.
- E) Kütüphanede roman, öykü; arşivde dergi, gazete bulunur.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Şunları al” sözü ardından örnek listesi geleceğini haber verir; gerekli işaret iki noktadır. Diğerlerinde virgüllü gruplar noktalı virgülle ayrılmıştır.
Virgülün bağlaçla ilişkisi göz önüne alındığında hangisinde noktalama yanlışı vardır?
- A) Ece, Duru ve Ali aynı masaya oturdu.
- B) Sevgili konuklar, programımız başlıyor.
- C) Öğrenciler, ve öğretmenler salonda toplandı.
- D) Evet, bu konuda size katılıyorum.
- E) Ormanda çam, meşe ve kayın ağaçları vardı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Eş görevli ögeleri bağlayan “ve”nin hemen önüne virgül getirilmez. Sıralama, hitap ve cevap sözü örnekleri uygundur.
Bir alıntıda iç cümle ile dış cümlenin sınırlarını doğru gösteren seçenek hangisidir?
- A) Öğretmen, “Ödevini bitirdin mi.” diye sordu.
- B) Annem, “Yetişemedim,” diye seslendi.
- C) Arkadaşım, “Harika bir haber?” diye sevindi.
- D) Doktor, “Kısa bir yürüyüş yapın.” diye önerdi.
- E) Görevli, “Dikkat!” diye sordu?
Doğru cevap: D
Çözüm: Tırnak içindeki önerme bir bildirme/emir cümlesidir ve noktayla biter; dış cümlenin yüklemi “diye önerdi” ifadesidir.
Sıra sayısı ve kısaltmaların noktalamasını birlikte doğru gösteren cümle hangisidir?
- A) TDK. çalışanı yarışmayı 4. sırada bitirdi.
- B) Dr. Can yarışmayı 3. sırada tamamladı.
- C) Prof. Ayşe, yarışmayı 5.. sırada tamamladı.
- D) TBMM. üyesi salonda 2. sıraya geçti.
- E) Dr Can, yarışmada 1; sırayı aldı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Unvan kısaltması Dr. nokta alır; sıra sayısında rakamın arkasına nokta konabilir: 3. sıra. Büyük harfli kısaltmalar nokta almaz.
Aşağıdaki üç ifade için doğru işaret dizilimi hangisidir? I. “Ne zaman döneceksin...” (doğrudan soru) II. “Yaşasın, kazandık...” (sevinç) III. “Ödevimi bitirdim...” (bildirme)
- A) I: ? — II: ! — III: .
- B) I: ünlem (!) — II: soru (?) — III: nokta (.)
- C) I: nokta (.) — II: ünlem (!) — III: soru (?)
- D) I: soru (?) — II: nokta (.) — III: ünlem (!)
- E) I: üç nokta (...) — II: soru (?) — III: ünlem (!)
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğrudan soru ? ile, sevinç bildiren cümle ! ile, tamamlanmış bildirme cümlesi . ile bitirilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki noktadan sonra gelen bölümün yazımı ve noktalaması doğrudur?
- A) Şunları aldım: Kalem, silgi, defter.
- B) Bana: niçin geç kaldığını anlattı.
- C) Bir karar verdim: Bu yıl her gün okuyacağım.
- D) Yarınki program: saat dokuzda başlayacak.
- E) Şu soru: neden erken çıktın, beni düşündürüyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: İki noktadan sonra bağımsız bir cümle geliyorsa büyük harfle başlar. Bir liste geldiğinde ise tür adları küçük harfle başlayabilir.
Sıralı cümle ve virgüllü grup ayrımının birlikte kullanıldığı seçenek hangisidir?
- A) Bazıları elma, armut, bazıları muz, kivi istedi: ardından ayrıldılar.
- B) Bazıları; portakal, armut aldı ve sonra evine döndü.
- C) Kimi öğrenci; kalem, silgi istedi; öğretmen dağıttı.
- D) Bazıları elma: armut; diğerleri muz: kivi istedi.
- E) Bazıları elma, armut; bazıları muz, kivi aldı; sonra herkes çıktı.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk iki kümenin içinde virgül, iki küme arasında noktalı virgül vardır. Sonrasında ayrı bir sıralı yargı noktalı virgülle ilişkilendirilmiştir.
Üç noktanın görevi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Tamamlanmış her bildirme cümlesinde noktanın yerini almalıdır.
- B) Eş görevli kelimeleri sıralamanın tek zorunlu yoludur.
- C) İki farklı konuşmacının sözünü ayırmak için satır başında kullanılır.
- D) İki özel ad arasında yön gösteren kısa çizginin yerine her zaman geçer.
- E) Bir söz özellikle tamamlanmadan bırakıldığında sonuna getirilebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Üç nokta, tamamlanmamış sözlerde ve alıntıda çıkarılan bölümleri göstermede kullanılabilir; noktanın genel eş değeri değildir.
Kesme işaretinin kişi adı, kurum adı ve kısaltmada kullanımı bakımından doğru cümle hangisidir?
- A) Mert’in raporu Türk Dil Kurumu’nda ve TBMM’de incelendi.
- B) Ece’nin raporu TBMMde ve kurumda görüşüldü.
- C) Ayşe’nin raporu TBMM’de ve Türk Dil Kurumunda görüşüldü.
- D) Deniz’in raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde açıklandı.
- E) Ali’nin raporu TDKda ve belediyede incelendi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kişi adına gelen çekim eki kesmeyle ayrılır; TBMM gibi kısaltma eki de kesme alır. Kurumun açık adına gelen ek ise ayrılmaz.
Tırnak içinde başka bir sözün alıntılanması gerektiğinde hangi örnek doğrudur?
- A) Öğretmen, “Metindeki ‘özgürlük’ sözcüğünü açıklayın.” dedi.
- B) Öğrenci, “Metindeki “çözüm” kavramını açıklayın.” dedi.
- C) Öğretmen, (Şiirdeki ‘özlem’ sözcüğünü yorumlayın.) dedi.
- D) Konuşmacı, “Romandaki /umut/ temasını inceleyin.” dedi.
- E) Eğitmen, “Yazıdaki [başarı] sözcüğünü tanımlayın.” dedi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Dış alıntı çift tırnakla; onun içinde ayrıca tırnak gerektiren sözcük tek tırnakla gösterilir. Bu, birbirine karışmayı önler.
Bir açıklamadan önceki işaretle açıklama içindeki sıralama işareti hangi seçenekte birlikte doğru kullanılmıştır?
- A) İhtiyaçlarımız belli: ekmek, süt, yumurta.
- B) İhtiyaçlarımız belli; kalem, silgi, defter.
- C) İhtiyaçlarımız belli? su, ekmek, peynir.
- D) İhtiyaçlarımız belli! patates, soğan, havuç.
- E) İhtiyaçlarımız belli... kitap, dergi, gazete.
Doğru cevap: A
Çözüm: Açıklamayı başlatan iki noktadan sonra örnekler virgülle ayrılır. Noktalı virgül, soru, ünlem ve üç nokta burada açıklama kapısı açmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi yapım ekini gösterme amacıyla kullanılmıştır?
- A) “— Geliyorum.” sözüyle kapıyı açtı.
- B) “-lık” eki sözcüklerden yeni adlar türetebilir.
- C) “Ayşe, koş!” diye seslendi.
- D) “Defteri buldun mu?” diye sordu.
- E) “Sevgili öğrenciler,” diyerek konuştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Dil bilgisinde bir ekin kendi başına gösterilişinde kısa çizgi kullanılabilir: -lık. Diğerlerinde konuşma çizgisi veya ayrı noktalama görevleri vardır.
Aşağıdaki örneklerden hangisinde aktarma ve seslenme noktalaması birlikte doğrudur?
- A) Müdür, “Arkadaşlar, lütfen sessiz olun.” dedi.
- B) Öğretmen, “Çocuklar? kitapları açın.” dedi.
- C) Anne, “Canım kızım; kapıyı kapat.” dedi.
- D) Görevli, “Sayın yolcular: sıraya girin.” dedi.
- E) Antrenör, “Sevgili sporcular... oyuna başlayın.” dedi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğrudan alıntı çift tırnak içindedir; içindeki “Arkadaşlar” hitabı virgülle ayrılmış ve tamamlanmış cümle noktayla bitmiştir.
Nokta, virgül ve noktalı virgülün işlevlerini birlikte doğru veren seçenek hangisidir?
- A) Nokta soru bildirir; virgül ekleri ayırır; noktalı virgül coşku verir.
- B) Nokta alıntıyı açar; virgül satır başında konuşma başlatır; noktalı virgül ekleri ayırır.
- C) Nokta heceleri böler; virgül soruyu kapatır; noktalı virgül tarihlerde yılı gösterir.
- D) Nokta yargıyı bitirir; virgül eş görevli ögeleri ayırır; noktalı virgül virgüllü kümeleri ayırabilir.
- E) Nokta yalnız kısaltmalarda görülür; virgül her bağlaçtan önce gelir; noktalı virgül konuşmacıyı değiştirir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Tamamlanmış cümle sonunda nokta, eş görevli ögeler arasında virgül, virgüllü gruplar arasında noktalı virgül kullanımı temel ayrımdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı soruyla doğrudan soru arasındaki noktalama ayrımı doğru yapılmıştır?
- A) Neden geciktiğini bilmiyorum? Bana açıklar mısın.
- B) Ne zaman döndüğünü merak ediyorum? Sen duydun mu.
- C) Nereye gittiğini bilmiyorum. Sen biliyor musun?
- D) Kimin kazandığını öğrendim? Sonucu gördün mü.
- E) Niçin ağladığını bilmiyorum? Kimse haber verdi mi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Dolaylı soru bildirme cümlesi olduğundan noktayla biter; ardından gelen doğrudan soru soru işaretiyle bitirilir.
Bir kişinin özel adından türeyen sözcük ile çekim eki almış özel adın doğru örneği hangisidir?
- A) İzmir’li gazeteci İzmir’e gitti.
- B) Bursa’lı sanatçı Bursaya geldi.
- C) Van’lı öğretmen Van’a yerleşti.
- D) Ankaralı araştırmacı Ankara’ya döndü.
- E) Edirne’li yazar Edirneye döndü.
Doğru cevap: D
Çözüm: Özel addan türemiş sözcüğün yapım eki kesmeyle ayrılmaz: Ankaralı. Aynı özel adın hâl eki kesmeyle ayrılır: Ankara’ya.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ara bilgi cümleyi bozmadan yay ayraç içinde verilmiştir?
- A) Bu araştırma (birkaç aylık gözlemin ardından tamamlandı.
- B) Çalışma iki yıl süren hazırlığın ardından) bitti.
- C) Bu proje /uzun bir denemenin ardından/ sonuçlandı.
- D) Deney [uzun süreli bir hazırlığın ardından bitti.
- E) Araştırma (iki yıl süren çalışmanın ardından) tamamlandı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yay ayraçtaki ara bilgi bağımsız olarak çıkarıldığında ana cümle “Araştırma tamamlandı.” biçiminde kalır.
İki nokta, virgül ve tırnağın aynı cümlede doğru kullanıldığı seçenek hangisidir?
- A) Öğretmen şunu söyledi; “Kalem, silgi getirin.”
- B) Öğretmen şöyle sordu: “Kalem, silgi getirdiniz.”
- C) Görevli şöyle dedi? “Kalem, silgi getirin.”
- D) Eğitmen şöyle konuştu: “Defter; kitap ve cetvel getirin.”
- E) Öğretmen şöyle dedi: “Kalem, silgi ve cetvel getirin.”
Doğru cevap: E
Çözüm: Alıntıyı haber veren bölüm iki noktayla biter; tırnak içindeki eş görevli ögeler virgülle ayrılır ve emir cümlesi noktayla tamamlanır.
Bir duyurunun aşağıdaki yazımlarından hangisinde noktalama işaretleri anlam ve kuralla uyumludur?
- A) Dikkat; öğrenciler? Tren saat 15,20’de kalkacak.
- B) Dikkat, yolcular! Tren saat 16.45’te kalkacak.
- C) Sevgili, misafirler! Otobüs saat 12,15’te gelecek.
- D) Sayın yolcular: Tren saat 18,30’da hareket edecek.
- E) Herkes dikkat? Otobüs saat 14.00,ta yola çıkacak.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Dikkat, yolcular!” sözünde seslenme virgülle, uyarı ünlemle karşılanır. Saatin rakamla yazımında nokta; eke geçişte kesme bulunur.