“Burun” sözcüğü “burnum” biçiminde kullanılırken hangi ses olayı gerçekleşir?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünsüz türemesi
- E) Ünlü değişimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Burun sözcüğündeki ikinci hecenin u ünlüsü, iyelik eki geldiğinde düşer: burun + um → burnum.
“Dar” sözcüğüne küçültme eki getirilerek “daracık” oluşturulurken görülen ses olayı hangisidir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi
- D) Ünlü türemesi
- E) Ünsüz benzeşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dar + cık yapısında araya a ünlüsü girer ve daracık sözcüğü oluşur; bu olay ünlü türemesidir.
“Bekle-” fiilinin “bekliyor” biçiminde çekimlenmesinde hangi ses olayı görülür?
- A) Ünlü değişimi
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünlü daralması
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Bekle- fiilindeki geniş e ünlüsü, -yor ekinin etkisiyle i sesine dönüşür: bekle-yor → bekliyor.
“Kitap” sözcüğünün “kitabı” biçimine geçişi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Ünsüz benzeşmesi
- B) Ünlü türemesi
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü daralması
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kitap + ı → kitabı biçiminde son p sesi b sesine dönüşür; bu olay ünsüz yumuşamasıdır.
“Sınıfta” sözcüğünün oluşumunda ekin d sesi t sesine döner. Bu olayın adı nedir?
- A) Ünsüz yumuşaması
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: C
Çözüm: Sınıf sert f ünsüzüyle biter; bulunma eki -da/-de biçiminden -ta/-te biçimine dönüşür: sınıf + da → sınıfta.
“Zan + etmek” birleşmesinden “zannetmek” oluşması hangi ses olayıyla açıklanır?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü türemesi
- D) Ünsüz yumuşaması
- E) Ünsüz türemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Zan sözcüğündeki n sesi birleşme sırasında ikizleşir: zan + etmek → zannetmek; ünsüz türemesi vardır.
“Minik + cik” yapısından “minicik” sözcüğü oluşurken hangi ses olayı yaşanır?
- A) Ünsüz düşmesi
- B) Ünsüz türemesi
- C) Ünlü değişimi
- D) Ünlü düşmesi
- E) Ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: Minik sözcüğünün sonundaki k sesi küçültme ekiyle düşer: minik + cik → minicik.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin oluşumunda ünlü düşmesi vardır?
- A) Ağzım (ağız + ım)
- B) Masaya (masa + ya)
- C) Sınıfta (sınıf + da)
- D) Geldi (gel + di)
- E) Kalemi (kalem + i)
Doğru cevap: A
Çözüm: Ağız + ım birleşirken ikinci hecenin ı ünlüsü düşer: ağzım. Diğer örnekler aynı düşmeyi göstermez.
“Ömür → ömrü” ve “kitap → kitabı” dönüşümlerindeki ses olayları sırasıyla hangileridir?
- A) Ünlü daralması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünsüz türemesi – ünlü düşmesi
- C) Ünlü değişimi – ünlü türemesi
- D) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
- E) Kaynaştırma – ünsüz düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Ömür + ü → ömrü biçiminde ü düşer; kitap + ı → kitabı biçiminde p sesi b olur.
Aşağıdakilerin hangisinde “biricik” sözcüğüyle aynı türde ses olayı görülür?
- A) Minicik
- B) Burnum
- C) Azıcık
- D) Sınıfta
- E) Kitabı
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir + cik → biricik ve az + cık → azıcık dönüşümlerinde ekleme sırasında ünlü türemesi vardır.
“De-” fiiline yönelme anlamı veren yapı getirilerek “diye” biçiminin oluşması hangi olayla açıklanır?
- A) Ünlü değişimi
- B) Ünlü daralması
- C) Ünlü türemesi
- D) Ünsüz benzeşmesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: De-y-e → diye biçiminde e ünlüsü i sesine daralır; aradaki y kaynaştırma ünsüzüdür.
Aşağıdaki dönüşümlerden hangisinde ünlü daralması vardır?
- A) Sen-e → sana
- B) Ağız-ım → ağzım
- C) Dert-i → derdi
- D) Bir-cik → biricik
- E) Ye-y-ecek → yiyecek
Doğru cevap: E
Çözüm: Ye- fiili y ile başlayan yapıyla birleşince kökteki e, i olur: yiyecek. Diğerleri farklı ses olaylarını örnekler.
“Sana” sözcüğünün oluşumunu açıklamak için aşağıdakilerden hangisi kullanılmalıdır?
- A) Kökteki ünlünün tamamen düşmesi
- B) Ekin ünsüzünün sertleşmesi
- C) Kelimeye yeni bir ünsüzün eklenmesi
- D) Kökteki e sesinin a sesine dönüşmesi
- E) Kökteki ünsüzün yumuşaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sen + e → sana biçiminde kökün e ünlüsü a sesine dönüşür; bu durum ünlü değişimidir.
“Sözcük + ü” birleşmesi sonucu oluşan “sözcüğü” biçiminde hangi değişim gerçekleşir?
- A) k sesinin tamamen düşmesi
- B) ü sesinin ı sesine daralması
- C) k sesinin ğ sesine dönüşmesi
- D) c sesinin ç sesine dönüşmesi
- E) araya y sesinin girmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözcük sözcüğünün sonundaki k, ünlüyle başlayan ekten önce ğ sesine dönüşür: sözcüğü.
“Karnım”, “kitabı” ve “sınıfta” sözcüklerinde görülen ses olayları hangi sırayla verilmiştir?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünlü daralması – ünsüz benzeşmesi – ünsüz türemesi
- C) Ünlü değişimi – ünsüz düşmesi – ünlü türemesi
- D) Kaynaştırma – ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
- E) Ünsüz yumuşaması – ünlü türemesi – ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: Karın+ım → karnım (ı düşer), kitap+ı → kitabı (p→b), sınıf+da → sınıfta (d→t).
“Daracık”, “minicik” ve “zannetmek” sözcükleri için sırasıyla hangi ses olayları doğrudur?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünlü daralması
- B) Ünsüz benzeşmesi – ünlü türemesi – kaynaştırma
- C) Ünlü değişimi – ünlü daralması – ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü türemesi – ünsüz düşmesi – ünsüz türemesi
- E) Ünsüz türemesi – ünsüz düşmesi – ünlü düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dar+cık → daracık (a türemesi), minik+cik → minicik (k düşmesi), zan+etmek → zannetmek (n türemesi).
Aşağıdaki iki fiilden hangisi “-yor” eki aldığında her ikisinde de ünlü daralması gösterir?
- A) Yürü- ve uyu-
- B) Başla- ve bekle-
- C) Gör- ve sev-
- D) Gül- ve bil-
- E) Dur- ve otur-
Doğru cevap: B
Çözüm: Başla- → başlıyor, bekle- → bekliyor dönüşümünde a ve e ünlüleri daralır. Diğer ikililerde fiil kökleri a/e ile bitmez.
“Diye”, “bana” ve “hissetmek” sözcüklerinin oluşumunda öne çıkan ses olayları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünsüz düşmesi – ünlü daralması – ünlü türemesi
- C) Ünlü daralması – ünlü değişimi – ünsüz türemesi
- D) Kaynaştırma – ünsüz sertleşmesi – ünlü değişimi
- E) Ünlü türemesi – ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
Doğru cevap: C
Çözüm: De-y-e → diye (e→i daralması), ben+e → bana (e→a), his+etmek → hissetmek (s ikizleşmesi).
“Çocuk” sözcüğüne sırasıyla “-dan” ve “-u” ekleri getirilmesiyle oluşan “çocuktan” ve “çocuğu” sözcüklerindeki ses olayları hangileridir?
- A) Ünsüz benzeşmesi – ünsüz yumuşaması
- B) Ünsüz yumuşaması – ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi – kaynaştırma
- D) Ünsüz türemesi – ünlü değişimi
- E) Ünlü daralması – ünlü türemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Çocuk+dan → çocuktan biçiminde d sertleşir; çocuk+u → çocuğu biçiminde k yumuşayıp ğ olur.
“Pencereye” ve “pencerenin” sözcüklerinin yapısındaki kaynaştırma ünsüzleri hangi sıradadır?
- A) s – n
- B) y – n
- C) n – y
- D) ş – s
- E) y – ş
Doğru cevap: B
Çözüm: Pencere-y-e yönelmede y; pencere-n-in tamlamada n kaynaştırma ünsüzü bulunur.