“Araba-y-a” biçimindeki y harfinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ünsüz benzeşmesi
- B) Kaynaştırma ünsüzü
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü türemesi
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Araba ünlüyle biter ve yönelme eki ünlüyle başlar; iki ünlü arasına kaynaştırma y girer.
“İkişer” sözcüğündeki ş sesinin görevi nedir?
- A) Kaynaştırma ünsüzü
- B) Ünsüz sertleşmesi
- C) Ünsüz düşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: İki + er biçiminde yan yana gelecek iki ünlünün arasına ş sesi girer: iki-ş-er.
“Annesi” sözcüğündeki s sesi hangi görevle kullanılır?
- A) Kaynaştırma ünsüzü
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünsüz benzeşmesi
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Anne ünlüyle biter; üçüncü tekil kişi iyelik ekinden önce kaynaştırma s kullanılır: anne-s-i.
“Ben” zamirinin “bana” biçiminde kullanılmasında hangi ses olayı vardır?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünlü değişimi
- D) Ünlü düşmesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ben + e → bana biçiminde kökteki e sesi a sesine dönüşür; buna ünlü değişimi denir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uyar?
- A) Kardeş
- B) Şişman
- C) Karanlık
- D) Kalem
- E) Kitap
Doğru cevap: C
Çözüm: Karanlık sözcüğünün ünlüleri a, a, ı kalındır. Diğer seçeneklerde kalın ve ince ünlüler birlikte kullanılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi kalın ünlülerin tamamını verir?
- A) a, e, ı, i
- B) o, ö, u, ü
- C) e, i, ö, ü
- D) a, ı, o, u
- E) a, ı, ö, u
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkçede kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü harfleridir.
Aşağıdakilerden hangisi sert ünsüzlerden biridir?
Doğru cevap: E
Çözüm: Sert ünsüzler ç, f, h, k, p, s, ş, t olarak sıralanır. B, c, d ve g yumuşak ünsüzlerdendir.
Aşağıdaki kullanımlardan hangisi ünsüz yumuşamasına örnektir?
- A) Çiçekten (çiçek + den)
- B) Küçücük (küçük + cük)
- C) Ağaca (ağaç + a)
- D) Güpegündüz (gündüzün pekiştirilmesi)
- E) Hissetmek (his + etmek)
Doğru cevap: C
Çözüm: Ağaç + a → ağaca dönüşümünde ç sesi c olur. Diğerlerinde sırasıyla benzeşme, ünsüz düşmesi, ünlü türemesi ve ünsüz türemesi vardır.
Aşağıdakilerden hangisi pekiştirme sırasında ünlü türemesine örnektir?
- A) Sapsarı
- B) Kıpkırmızı
- C) Masaya
- D) Güpegündüz
- E) Şaşkın
Doğru cevap: D
Çözüm: Gündüz sözcüğü güpegündüz biçiminde pekiştirilirken e ünlüsü türemiştir; sapsarı ve kıpkırmızıda böyle bir ek ünlü yoktur.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ünsüz benzeşmesine örnek değildir?
- A) Kitapçı
- B) Evde
- C) Sınıfta
- D) Ağaçtan
- E) Seçti
Doğru cevap: B
Çözüm: Ev + de biçiminde kök d ekini sertleştirmez. Öteki sözcüklerde ç, f, ç ve ç gibi sert ünsüzler ekin başını sertleştirir.
“Seçti” ve “geldi” sözcükleri karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Yalnız “seçti”de ünsüz benzeşmesi vardır.
- B) İkisinde de ünlü düşmesi vardır.
- C) Yalnız “geldi”de ünsüz yumuşaması vardır.
- D) İkisinde de ünsüz türemesi vardır.
- E) “Seçti”de ünlü daralması vardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Seç + di → seçti sözcüğünde ç sesi ekin d sesini t yapar. Gel + di → geldi biçiminde ek sertleşmez.
Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisinde ünsüz türemesi görülür?
- A) Kahrolmak (kahır + olmak)
- B) Seyretmek (seyir + etmek)
- C) Hallolmak (hal + olmak)
- D) Kaybolmak (kayıp + olmak)
- E) Park etmek (park + etmek)
Doğru cevap: C
Çözüm: Hal + olmak birleşirken l sesi ikizleşir: hallolmak. Diğer seçenekler bu tür ünsüz ikizleşmesini göstermez.
“His + etmek → hissetmek” örneğiyle aynı ses olayının görüldüğü sözcük hangisidir?
- A) Affetmek (af + etmek)
- B) Daracık (dar + cık)
- C) Karnım (karın + ım)
- D) Ağaca (ağaç + a)
- E) Küçücük (küçük + cük)
Doğru cevap: A
Çözüm: Hissetmekte s, affetmekte f sesi ikizleşir. Her ikisi de ünsüz türemesine örnektir.
“Sözlük + e → sözlüğe” ve “renk + i → rengi” örneklerinde ortak durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İki sözcük arasına kaynaştırma y ünsüzünün girmesi
- B) Kök içindeki dar bir ünlünün düşmesi
- C) Ünlüyle başlayan ek nedeniyle kökün sonundaki sert ünsüzün yumuşaması
- D) Ekin ilk ünsüzünün sertleşmesi
- E) İki ayrı ünsüzün tamamen düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözlük sözcüğünde k→ğ, renk sözcüğünde k→g değişimi vardır; ikisi de ünsüz yumuşamasıdır.
Aşağıdaki hangi sözcükte son sert ünsüz, ünlüyle başlayan ek getirildiği hâlde korunmuştur?
- A) Kanadı (kanat + ı)
- B) Bulutu (bulut + u)
- C) Ağacı (ağaç + ı)
- D) Dolabı (dolap + ı)
- E) Kitabı (kitap + ı)
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulut+u → bulutu sözcüğünde t korunur. Kanat+ı → kanadı, ağaç+ı → ağacı, dolap+ı → dolabı ve kitap+ı → kitabı örneklerinde yumuşama vardır.
“Kardeş” ve “karanlık” sözcükleri büyük ünlü uyumu açısından karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) İki sözcük de yalnız ince ünlülerden oluşur.
- B) Kardeş uyuma uygundur; karanlık aykırıdır.
- C) Her iki sözcük de büyük ünlü uyumuna aykırıdır.
- D) Kardeş uyuma aykırıdır; karanlık uyuma uygundur.
- E) İkisinde de ilk hece ünlüsü ince olduğu için uyum vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kardeş sözcüğünde a kalın, e incedir; karanlık sözcüğünün a-a-ı ünlülerinin tamamı kalındır.
“Küçücük” ve “büyücük” sözcüklerinin oluşumu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Her ikisinde de sözcük sonundaki k ünsüzü düşer.
- B) İkisinde de kök ünlüsü e sesine dönüşür.
- C) Birincide ünlü, ikincide ünsüz türemesi vardır.
- D) İkisinde de ekin c sesi ç sesine sertleşir.
- E) Birincide ünlü daralması, ikincide ünlü düşmesi vardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Küçük+cük → küçücük ve büyük+cük → büyücük örneklerinde küçültme eki öncesinde son k sesi düşer.
“Sağlık + cak → sağlıcak” örneği hangi ses olayını göstermektedir?
- A) Ünlü düşmesi
- B) Ünlü daralması
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünsüz türemesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sağlık sözcüğündeki k, -cak ekinden önce düşer; sözcük sağlıcak biçimini alır.
Aşağıdaki örnek eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Burnum – ünlü düşmesi
- B) Hissetmek – ünsüz türemesi
- C) Daracık – ünlü türemesi
- D) Sınıfta – ünsüz yumuşaması
- E) Bekliyor – ünlü daralması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınıf+da → sınıfta örneği ünsüz benzeşmesidir; d sesi t olur. Diğer dört eşleştirme doğrudur.
“Azıcık”, “sapsarı”, “güpegündüz” örnekleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Üçünün de kök ünsüzleri tamamen düşmüştür.
- B) Azıcık ve güpegündüzde ünlü türemesi vardır; sapsarıda bu tür türeme yoktur.
- C) Sapsarıda ünlü daralması, azıcıkta yumuşama vardır.
- D) Güpegündüzde ünsüz benzeşmesi, sapsarıda ünlü düşmesi vardır.
- E) Azıcıkta kaynaştırma n, sapsarıda kaynaştırma y vardır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Az+cık → azıcık biçiminde ı, gündüz → güpegündüz pekiştirmesinde e türemiştir. Sapsarıda araya ayrı bir ünlü girmez.