Aşağıdakilerden hangisi küçük ünlü uyumuna uyan sözcüklere örnektir?
- A) Çamur
- B) Yağmur
- C) Onunki
- D) Doktor
- E) Uçurtma
Doğru cevap: E
Çözüm: Uçurtma sözcüğünde yuvarlak u sesini u, sonra düz a izler. Çamur ve yağmurda düz a sonrasında u geldiği için uyum bozulur.
“Söyle-” fiilinin “söylüyor” biçiminde kullanılmasındaki ses olayı hangisidir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ünsüz türemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Söyle- fiilinin sonundaki geniş e ünlüsü -yor ekiyle ü sesine daralır: söyle-yor → söylüyor.
“Kahır + olmak” birleşmesinin “kahrolmak” biçimine dönüşmesi hangi ses olayını gösterir?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünsüz yumuşaması
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: B
Çözüm: Kahır sözcüğündeki ı ünlüsü birleşme sırasında düşer: kahır + olmak → kahrolmak.
“Tembel” sözcüğünde tarihsel n sesinin m sesine dönüşmesi hangi başlık altında incelenir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Kaynaştırma
- D) n-m değişimi
- E) Ünlü türemesi
Doğru cevap: D
Çözüm: B sesinden önce gelen n sesi bazı sözcüklerde m olur: tenbel → tembel; bu n-m değişimidir.
“Akşam oldu.” sözleri bitişik biçimde söylendiğinde “akşam” sonundaki m sesinin “oldu” başına bağlanması hangi olaydır?
- A) Ünlü düşmesi
- B) Ünsüz benzeşmesi
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ulama
Doğru cevap: E
Çözüm: Ünsüzle biten sözcüğün ardından ünlüyle başlayan sözcük gelirse söyleyişte sesler bağlanabilir; bu ulama örneğidir.
Aşağıdakilerden hangisi ince ünlülerden biridir?
Doğru cevap: B
Çözüm: İnce ünlüler e, i, ö, ü biçimindedir. O, u, a ve ı kalın ünlülerdir.
“Kapısı” sözcüğündeki ses olayını doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Kapı sözcüğünün sonundaki ünlü düşer.
- B) İyelik ekinin ünsüzü sertleşir.
- C) Kapı sözcüğündeki p sesi b olur.
- D) Kapı sözcüğünün ilk ünlüsü daralır.
- E) Kapı sözcüğüyle iyelik eki arasına s kaynaştırma ünsüzü girer.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapı-s-ı yapısında iki ünlünün karşılaşmasını önleyen s kaynaştırma ünsüzüdür.
“Arabasına” sözcüğünde sırasıyla s ve n ünsüzlerinin bulunma nedeni hangisidir?
- A) Ünlü daralmasıyla ünsüz benzeşmesinin art arda gerçekleşmesi
- B) İyelik ekiyle ve ardından hâl ekiyle kurulan kaynaştırma bağlantıları
- C) İki farklı sert ünsüzün yumuşaması
- D) Kökteki iki ünsüzün yer değiştirmesi
- E) Ünsüz düşmesinden sonra telafi seslerinin gelmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Araba-sı-n-a biçiminde s üçüncü tekil kişi iyelik yapısına, n ise bu yapıdan sonraki yönelme ekine bağlanır.
Aşağıdakilerden hangisinde ünlü daralması yoktur?
- A) Başlıyor
- B) Bekliyor
- C) Söylüyor
- D) Anlıyor
- E) Yürüyor
Doğru cevap: E
Çözüm: Yürü- fiili ü ile bittiğinden -yor öncesinde a/e ünlüsünün ı/i/u/ü biçimine daralması yoktur. Başla-, bekle-, söyle- ve anla- fiilleri daralır.
“Katık + ı → katığı” biçiminde hangi ses değişimi gerçekleşmiştir?
- A) k → ğ
- B) k → g
- C) t → d
- D) ı → i
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Katık sözcüğünün son k ünsüzü, ünlüyle başlayan ek öncesinde ğ sesine yumuşar: katığı.
“Küçük + cük → küçücük” dönüşümünü aşağıdakilerden hangisi doğru açıklar?
- A) Kökteki ü ünlüsü daralmıştır.
- B) Kök sonuna bir n ünsüzü eklenmiştir.
- C) Kök sonundaki k, g sesine dönüşmüştür.
- D) Kök sonundaki k ünsüzü düşmüştür.
- E) Küçültme ekinin c ünsüzü sertleşmiştir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Küçük sözcüğüne küçültme eki geldiğinde k sesi düşer; küçük + cük → küçücük ünsüz düşmesidir.
Ünlüyle başlayan ek getirildiğinde bazı sözcüklerde yumuşama olmamasına örnek hangisidir?
- A) Yurt → yurdu
- B) Renk → rengi
- C) Dert → derdi
- D) Kitap → kitabı
- E) Süt → sütü
Doğru cevap: E
Çözüm: Süt tek hecelidir ve süt + ü → sütü biçiminde t korunur. Diğer örneklerde son sert ünsüz yumuşar.
“Saklambaç” sözcüğünün gelişiminde “saklanbaç” biçimindeki n sesinin m olması hangi kuralla ilgilidir?
- A) Ünsüz yumuşaması
- B) n-m değişimi
- C) Ünlü daralması
- D) Ünsüz türemesi
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: B
Çözüm: b sesinden önceki n, söyleyiş gelişiminde m sesine dönüşür: saklanbaç → saklambaç.
“Bana”, “arabaya”, “bekliyor” sözcükleri için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Üçünde de yalnızca ünsüz türemesi görülür.
- B) Sırasıyla ünsüz düşmesi, ünlü daralması ve ünlü değişimi görülür.
- C) Üçü de ünsüz benzeşmesinin örnekleridir.
- D) İlkinde kaynaştırma, ikincide ünlü düşmesi, üçüncüde ünsüz yumuşaması vardır.
- E) Sırasıyla ünlü değişimi, kaynaştırma ve ünlü daralması görülür.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ben+e → bana e→a, araba+y+a kaynaştırma, bekle+yor → bekliyor e→i daralmasıyla oluşur.
“Sütü, yurdu, derdi, rengi, kitabı” sözcüklerinden hangisi diğerlerinden farklı olarak ünsüz yumuşaması içermez?
- A) Yurdu
- B) Derdi
- C) Sütü
- D) Rengi
- E) Kitabı
Doğru cevap: C
Çözüm: Süt+ü → sütü biçiminde t değişmez. Yurt→yurdu, dert→derdi, renk→rengi ve kitap→kitabı örneklerinde ünsüz yumuşar.
“Tembel” sözcüğündeki n→m dönüşümünü “sınıfta” sözcüğündeki d→t dönüşümünden ayıran özellik nedir?
- A) İkisinde de yalnız ünlü daralması gerçekleşir.
- B) Birincide ünsüz yumuşaması, ikincide ünlü değişimi vardır.
- C) Birincide n-m değişimi, ikincide ünsüz benzeşmesi bulunur.
- D) Birincide ünlü düşmesi, ikincide ünsüz türemesi vardır.
- E) İkisinde de aynı sesin iki kez yazılmasına bağlı ünsüz türemesi vardır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Tenbel→tembel örneği b öncesi n sesinin m olmasına; sınıf+da→sınıfta örneği sert f nedeniyle d sesinin t olmasına dayanır.
“Kahrolmak”, “hallolmak” ve “seyretmek” sözcüklerinin oluşumunda sırasıyla hangi ses olayları vardır?
- A) Ünsüz benzeşmesi – ünlü değişimi – ünsüz düşmesi
- B) Ünlü daralması – ünlü türemesi – kaynaştırma
- C) Ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi – ünlü daralması
- D) Kaynaştırma – ünlü düşmesi – ünsüz türemesi
- E) Ünlü düşmesi – ünsüz türemesi – ünlü düşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kahır+olmak→kahrolmak (ı düşer), hal+olmak→hallolmak (l türer), seyir+etmek→seyretmek (i düşer).
“Kapısı”, “arabasına” ve “ikişer” sözcüklerinde kaynaştırma ünsüzleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Üç sözcükte de yalnız y ünsüzü kaynaştırma görevi üstlenir.
- B) Kapısı sözcüğündeki p, kaynaştırma ünsüzüdür.
- C) Arabasına sözcüğünde hiçbir kaynaştırma sesi yoktur.
- D) İkişer sözcüğündeki ş bir ünsüz yumuşaması sonucudur.
- E) Kapısında s; arabasında s ve n; ikişerde ş kaynaştırması vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapı-s-ı, araba-sı-n-a, iki-ş-er ayrımlarında kaynaştırma ünsüzleri açıkça görülür.
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi, köküne ek geldiğinde bir ses olayı geçirmemiştir?
- A) “Kitabı” (kitap + ı)
- B) “Karnı” (karın + ı)
- C) “Seçti” (seç + di)
- D) “Masalar” (masa + lar)
- E) “Bekliyor” (bekle + yor)
Doğru cevap: D
Çözüm: Masa+lar→masalar sözcüğünde ekleme sırasında düşme, türeme, daralma veya yumuşama görülmez; diğerlerinde sırasıyla yumuşama, düşme, benzeşme ve daralma vardır.
“Masaya”, “altışar”, “kapısı”, “pencerenin” sözcüklerinde görülen kaynaştırma ünsüzleri hangi sırayla verilmiştir?
- A) y – ş – s – n
- B) y – s – n – ş
- C) n – ş – s – y
- D) s – y – ş – n
- E) y – ş – n – s
Doğru cevap: A
Çözüm: Masa-y-a, altı-ş-ar, kapı-s-ı ve pencere-n-in yapılarındaki sesler sırasıyla y, ş, s ve n’dir.