“Burun” sözcüğü “burnum” biçiminde kullanılırken hangi ses olayı gerçekleşir?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünsüz türemesi
- E) Ünlü değişimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Burun sözcüğündeki ikinci hecenin u ünlüsü, iyelik eki geldiğinde düşer: burun + um → burnum.
“Dar” sözcüğüne küçültme eki getirilerek “daracık” oluşturulurken görülen ses olayı hangisidir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi
- D) Ünlü türemesi
- E) Ünsüz benzeşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dar + cık yapısında araya a ünlüsü girer ve daracık sözcüğü oluşur; bu olay ünlü türemesidir.
“Bekle-” fiilinin “bekliyor” biçiminde çekimlenmesinde hangi ses olayı görülür?
- A) Ünlü değişimi
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünlü daralması
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Bekle- fiilindeki geniş e ünlüsü, -yor ekinin etkisiyle i sesine dönüşür: bekle-yor → bekliyor.
“Kitap” sözcüğünün “kitabı” biçimine geçişi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Ünsüz benzeşmesi
- B) Ünlü türemesi
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü daralması
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kitap + ı → kitabı biçiminde son p sesi b sesine dönüşür; bu olay ünsüz yumuşamasıdır.
“Sınıfta” sözcüğünün oluşumunda ekin d sesi t sesine döner. Bu olayın adı nedir?
- A) Ünsüz yumuşaması
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: C
Çözüm: Sınıf sert f ünsüzüyle biter; bulunma eki -da/-de biçiminden -ta/-te biçimine dönüşür: sınıf + da → sınıfta.
“Zan + etmek” birleşmesinden “zannetmek” oluşması hangi ses olayıyla açıklanır?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü türemesi
- D) Ünsüz yumuşaması
- E) Ünsüz türemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Zan sözcüğündeki n sesi birleşme sırasında ikizleşir: zan + etmek → zannetmek; ünsüz türemesi vardır.
“Minik + cik” yapısından “minicik” sözcüğü oluşurken hangi ses olayı yaşanır?
- A) Ünsüz düşmesi
- B) Ünsüz türemesi
- C) Ünlü değişimi
- D) Ünlü düşmesi
- E) Ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: Minik sözcüğünün sonundaki k sesi küçültme ekiyle düşer: minik + cik → minicik.
“Araba-y-a” biçimindeki y harfinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ünsüz benzeşmesi
- B) Kaynaştırma ünsüzü
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü türemesi
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Araba ünlüyle biter ve yönelme eki ünlüyle başlar; iki ünlü arasına kaynaştırma y girer.
“İkişer” sözcüğündeki ş sesinin görevi nedir?
- A) Kaynaştırma ünsüzü
- B) Ünsüz sertleşmesi
- C) Ünsüz düşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: İki + er biçiminde yan yana gelecek iki ünlünün arasına ş sesi girer: iki-ş-er.
“Annesi” sözcüğündeki s sesi hangi görevle kullanılır?
- A) Kaynaştırma ünsüzü
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünsüz benzeşmesi
- E) Ünlü düşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Anne ünlüyle biter; üçüncü tekil kişi iyelik ekinden önce kaynaştırma s kullanılır: anne-s-i.
“Ben” zamirinin “bana” biçiminde kullanılmasında hangi ses olayı vardır?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Ünlü değişimi
- D) Ünlü düşmesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ben + e → bana biçiminde kökteki e sesi a sesine dönüşür; buna ünlü değişimi denir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uyar?
- A) Kardeş
- B) Şişman
- C) Karanlık
- D) Kalem
- E) Kitap
Doğru cevap: C
Çözüm: Karanlık sözcüğünün ünlüleri a, a, ı kalındır. Diğer seçeneklerde kalın ve ince ünlüler birlikte kullanılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi kalın ünlülerin tamamını verir?
- A) a, e, ı, i
- B) o, ö, u, ü
- C) e, i, ö, ü
- D) a, ı, o, u
- E) a, ı, ö, u
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkçede kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü harfleridir.
Aşağıdakilerden hangisi sert ünsüzlerden biridir?
Doğru cevap: E
Çözüm: Sert ünsüzler ç, f, h, k, p, s, ş, t olarak sıralanır. B, c, d ve g yumuşak ünsüzlerdendir.
Aşağıdakilerden hangisi küçük ünlü uyumuna uyan sözcüklere örnektir?
- A) Çamur
- B) Yağmur
- C) Onunki
- D) Doktor
- E) Uçurtma
Doğru cevap: E
Çözüm: Uçurtma sözcüğünde yuvarlak u sesini u, sonra düz a izler. Çamur ve yağmurda düz a sonrasında u geldiği için uyum bozulur.
“Söyle-” fiilinin “söylüyor” biçiminde kullanılmasındaki ses olayı hangisidir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ünsüz türemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Söyle- fiilinin sonundaki geniş e ünlüsü -yor ekiyle ü sesine daralır: söyle-yor → söylüyor.
“Kahır + olmak” birleşmesinin “kahrolmak” biçimine dönüşmesi hangi ses olayını gösterir?
- A) Ünlü türemesi
- B) Ünlü düşmesi
- C) Ünsüz benzeşmesi
- D) Ünsüz yumuşaması
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: B
Çözüm: Kahır sözcüğündeki ı ünlüsü birleşme sırasında düşer: kahır + olmak → kahrolmak.
“Tembel” sözcüğünde tarihsel n sesinin m sesine dönüşmesi hangi başlık altında incelenir?
- A) Ünlü daralması
- B) Ünsüz yumuşaması
- C) Kaynaştırma
- D) n-m değişimi
- E) Ünlü türemesi
Doğru cevap: D
Çözüm: B sesinden önce gelen n sesi bazı sözcüklerde m olur: tenbel → tembel; bu n-m değişimidir.
“Akşam oldu.” sözleri bitişik biçimde söylendiğinde “akşam” sonundaki m sesinin “oldu” başına bağlanması hangi olaydır?
- A) Ünlü düşmesi
- B) Ünsüz benzeşmesi
- C) Ünsüz türemesi
- D) Ünlü değişimi
- E) Ulama
Doğru cevap: E
Çözüm: Ünsüzle biten sözcüğün ardından ünlüyle başlayan sözcük gelirse söyleyişte sesler bağlanabilir; bu ulama örneğidir.
Aşağıdakilerden hangisi ince ünlülerden biridir?
Doğru cevap: B
Çözüm: İnce ünlüler e, i, ö, ü biçimindedir. O, u, a ve ı kalın ünlülerdir.