Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin oluşumunda ünlü düşmesi vardır?
- A) Ağzım (ağız + ım)
- B) Masaya (masa + ya)
- C) Sınıfta (sınıf + da)
- D) Geldi (gel + di)
- E) Kalemi (kalem + i)
Doğru cevap: A
Çözüm: Ağız + ım birleşirken ikinci hecenin ı ünlüsü düşer: ağzım. Diğer örnekler aynı düşmeyi göstermez.
“Ömür → ömrü” ve “kitap → kitabı” dönüşümlerindeki ses olayları sırasıyla hangileridir?
- A) Ünlü daralması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünsüz türemesi – ünlü düşmesi
- C) Ünlü değişimi – ünlü türemesi
- D) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
- E) Kaynaştırma – ünsüz düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Ömür + ü → ömrü biçiminde ü düşer; kitap + ı → kitabı biçiminde p sesi b olur.
Aşağıdakilerin hangisinde “biricik” sözcüğüyle aynı türde ses olayı görülür?
- A) Minicik
- B) Burnum
- C) Azıcık
- D) Sınıfta
- E) Kitabı
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir + cik → biricik ve az + cık → azıcık dönüşümlerinde ekleme sırasında ünlü türemesi vardır.
“De-” fiiline yönelme anlamı veren yapı getirilerek “diye” biçiminin oluşması hangi olayla açıklanır?
- A) Ünlü değişimi
- B) Ünlü daralması
- C) Ünlü türemesi
- D) Ünsüz benzeşmesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: De-y-e → diye biçiminde e ünlüsü i sesine daralır; aradaki y kaynaştırma ünsüzüdür.
Aşağıdaki dönüşümlerden hangisinde ünlü daralması vardır?
- A) Sen-e → sana
- B) Ağız-ım → ağzım
- C) Dert-i → derdi
- D) Bir-cik → biricik
- E) Ye-y-ecek → yiyecek
Doğru cevap: E
Çözüm: Ye- fiili y ile başlayan yapıyla birleşince kökteki e, i olur: yiyecek. Diğerleri farklı ses olaylarını örnekler.
“Sana” sözcüğünün oluşumunu açıklamak için aşağıdakilerden hangisi kullanılmalıdır?
- A) Kökteki ünlünün tamamen düşmesi
- B) Ekin ünsüzünün sertleşmesi
- C) Kelimeye yeni bir ünsüzün eklenmesi
- D) Kökteki e sesinin a sesine dönüşmesi
- E) Kökteki ünsüzün yumuşaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sen + e → sana biçiminde kökün e ünlüsü a sesine dönüşür; bu durum ünlü değişimidir.
“Sözcük + ü” birleşmesi sonucu oluşan “sözcüğü” biçiminde hangi değişim gerçekleşir?
- A) k sesinin tamamen düşmesi
- B) ü sesinin ı sesine daralması
- C) k sesinin ğ sesine dönüşmesi
- D) c sesinin ç sesine dönüşmesi
- E) araya y sesinin girmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözcük sözcüğünün sonundaki k, ünlüyle başlayan ekten önce ğ sesine dönüşür: sözcüğü.
Aşağıdaki kullanımlardan hangisi ünsüz yumuşamasına örnektir?
- A) Çiçekten (çiçek + den)
- B) Küçücük (küçük + cük)
- C) Ağaca (ağaç + a)
- D) Güpegündüz (gündüzün pekiştirilmesi)
- E) Hissetmek (his + etmek)
Doğru cevap: C
Çözüm: Ağaç + a → ağaca dönüşümünde ç sesi c olur. Diğerlerinde sırasıyla benzeşme, ünsüz düşmesi, ünlü türemesi ve ünsüz türemesi vardır.
Aşağıdakilerden hangisi pekiştirme sırasında ünlü türemesine örnektir?
- A) Sapsarı
- B) Kıpkırmızı
- C) Masaya
- D) Güpegündüz
- E) Şaşkın
Doğru cevap: D
Çözüm: Gündüz sözcüğü güpegündüz biçiminde pekiştirilirken e ünlüsü türemiştir; sapsarı ve kıpkırmızıda böyle bir ek ünlü yoktur.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ünsüz benzeşmesine örnek değildir?
- A) Kitapçı
- B) Evde
- C) Sınıfta
- D) Ağaçtan
- E) Seçti
Doğru cevap: B
Çözüm: Ev + de biçiminde kök d ekini sertleştirmez. Öteki sözcüklerde ç, f, ç ve ç gibi sert ünsüzler ekin başını sertleştirir.
“Seçti” ve “geldi” sözcükleri karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Yalnız “seçti”de ünsüz benzeşmesi vardır.
- B) İkisinde de ünlü düşmesi vardır.
- C) Yalnız “geldi”de ünsüz yumuşaması vardır.
- D) İkisinde de ünsüz türemesi vardır.
- E) “Seçti”de ünlü daralması vardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Seç + di → seçti sözcüğünde ç sesi ekin d sesini t yapar. Gel + di → geldi biçiminde ek sertleşmez.
Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisinde ünsüz türemesi görülür?
- A) Kahrolmak (kahır + olmak)
- B) Seyretmek (seyir + etmek)
- C) Hallolmak (hal + olmak)
- D) Kaybolmak (kayıp + olmak)
- E) Park etmek (park + etmek)
Doğru cevap: C
Çözüm: Hal + olmak birleşirken l sesi ikizleşir: hallolmak. Diğer seçenekler bu tür ünsüz ikizleşmesini göstermez.
“His + etmek → hissetmek” örneğiyle aynı ses olayının görüldüğü sözcük hangisidir?
- A) Affetmek (af + etmek)
- B) Daracık (dar + cık)
- C) Karnım (karın + ım)
- D) Ağaca (ağaç + a)
- E) Küçücük (küçük + cük)
Doğru cevap: A
Çözüm: Hissetmekte s, affetmekte f sesi ikizleşir. Her ikisi de ünsüz türemesine örnektir.
“Kapısı” sözcüğündeki ses olayını doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Kapı sözcüğünün sonundaki ünlü düşer.
- B) İyelik ekinin ünsüzü sertleşir.
- C) Kapı sözcüğündeki p sesi b olur.
- D) Kapı sözcüğünün ilk ünlüsü daralır.
- E) Kapı sözcüğüyle iyelik eki arasına s kaynaştırma ünsüzü girer.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapı-s-ı yapısında iki ünlünün karşılaşmasını önleyen s kaynaştırma ünsüzüdür.
“Arabasına” sözcüğünde sırasıyla s ve n ünsüzlerinin bulunma nedeni hangisidir?
- A) Ünlü daralmasıyla ünsüz benzeşmesinin art arda gerçekleşmesi
- B) İyelik ekiyle ve ardından hâl ekiyle kurulan kaynaştırma bağlantıları
- C) İki farklı sert ünsüzün yumuşaması
- D) Kökteki iki ünsüzün yer değiştirmesi
- E) Ünsüz düşmesinden sonra telafi seslerinin gelmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Araba-sı-n-a biçiminde s üçüncü tekil kişi iyelik yapısına, n ise bu yapıdan sonraki yönelme ekine bağlanır.
Aşağıdakilerden hangisinde ünlü daralması yoktur?
- A) Başlıyor
- B) Bekliyor
- C) Söylüyor
- D) Anlıyor
- E) Yürüyor
Doğru cevap: E
Çözüm: Yürü- fiili ü ile bittiğinden -yor öncesinde a/e ünlüsünün ı/i/u/ü biçimine daralması yoktur. Başla-, bekle-, söyle- ve anla- fiilleri daralır.
“Katık + ı → katığı” biçiminde hangi ses değişimi gerçekleşmiştir?
- A) k → ğ
- B) k → g
- C) t → d
- D) ı → i
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Katık sözcüğünün son k ünsüzü, ünlüyle başlayan ek öncesinde ğ sesine yumuşar: katığı.
“Küçük + cük → küçücük” dönüşümünü aşağıdakilerden hangisi doğru açıklar?
- A) Kökteki ü ünlüsü daralmıştır.
- B) Kök sonuna bir n ünsüzü eklenmiştir.
- C) Kök sonundaki k, g sesine dönüşmüştür.
- D) Kök sonundaki k ünsüzü düşmüştür.
- E) Küçültme ekinin c ünsüzü sertleşmiştir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Küçük sözcüğüne küçültme eki geldiğinde k sesi düşer; küçük + cük → küçücük ünsüz düşmesidir.
Ünlüyle başlayan ek getirildiğinde bazı sözcüklerde yumuşama olmamasına örnek hangisidir?
- A) Yurt → yurdu
- B) Renk → rengi
- C) Dert → derdi
- D) Kitap → kitabı
- E) Süt → sütü
Doğru cevap: E
Çözüm: Süt tek hecelidir ve süt + ü → sütü biçiminde t korunur. Diğer örneklerde son sert ünsüz yumuşar.
“Saklambaç” sözcüğünün gelişiminde “saklanbaç” biçimindeki n sesinin m olması hangi kuralla ilgilidir?
- A) Ünsüz yumuşaması
- B) n-m değişimi
- C) Ünlü daralması
- D) Ünsüz türemesi
- E) Kaynaştırma
Doğru cevap: B
Çözüm: b sesinden önceki n, söyleyiş gelişiminde m sesine dönüşür: saklanbaç → saklambaç.