“Karnım”, “kitabı” ve “sınıfta” sözcüklerinde görülen ses olayları hangi sırayla verilmiştir?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünlü daralması – ünsüz benzeşmesi – ünsüz türemesi
- C) Ünlü değişimi – ünsüz düşmesi – ünlü türemesi
- D) Kaynaştırma – ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
- E) Ünsüz yumuşaması – ünlü türemesi – ünlü daralması
Doğru cevap: A
Çözüm: Karın+ım → karnım (ı düşer), kitap+ı → kitabı (p→b), sınıf+da → sınıfta (d→t).
“Daracık”, “minicik” ve “zannetmek” sözcükleri için sırasıyla hangi ses olayları doğrudur?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünlü daralması
- B) Ünsüz benzeşmesi – ünlü türemesi – kaynaştırma
- C) Ünlü değişimi – ünlü daralması – ünsüz yumuşaması
- D) Ünlü türemesi – ünsüz düşmesi – ünsüz türemesi
- E) Ünsüz türemesi – ünsüz düşmesi – ünlü düşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dar+cık → daracık (a türemesi), minik+cik → minicik (k düşmesi), zan+etmek → zannetmek (n türemesi).
Aşağıdaki iki fiilden hangisi “-yor” eki aldığında her ikisinde de ünlü daralması gösterir?
- A) Yürü- ve uyu-
- B) Başla- ve bekle-
- C) Gör- ve sev-
- D) Gül- ve bil-
- E) Dur- ve otur-
Doğru cevap: B
Çözüm: Başla- → başlıyor, bekle- → bekliyor dönüşümünde a ve e ünlüleri daralır. Diğer ikililerde fiil kökleri a/e ile bitmez.
“Diye”, “bana” ve “hissetmek” sözcüklerinin oluşumunda öne çıkan ses olayları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
- A) Ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi
- B) Ünsüz düşmesi – ünlü daralması – ünlü türemesi
- C) Ünlü daralması – ünlü değişimi – ünsüz türemesi
- D) Kaynaştırma – ünsüz sertleşmesi – ünlü değişimi
- E) Ünlü türemesi – ünlü düşmesi – ünsüz yumuşaması
Doğru cevap: C
Çözüm: De-y-e → diye (e→i daralması), ben+e → bana (e→a), his+etmek → hissetmek (s ikizleşmesi).
“Çocuk” sözcüğüne sırasıyla “-dan” ve “-u” ekleri getirilmesiyle oluşan “çocuktan” ve “çocuğu” sözcüklerindeki ses olayları hangileridir?
- A) Ünsüz benzeşmesi – ünsüz yumuşaması
- B) Ünsüz yumuşaması – ünsüz düşmesi
- C) Ünlü düşmesi – kaynaştırma
- D) Ünsüz türemesi – ünlü değişimi
- E) Ünlü daralması – ünlü türemesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Çocuk+dan → çocuktan biçiminde d sertleşir; çocuk+u → çocuğu biçiminde k yumuşayıp ğ olur.
“Pencereye” ve “pencerenin” sözcüklerinin yapısındaki kaynaştırma ünsüzleri hangi sıradadır?
- A) s – n
- B) y – n
- C) n – y
- D) ş – s
- E) y – ş
Doğru cevap: B
Çözüm: Pencere-y-e yönelmede y; pencere-n-in tamlamada n kaynaştırma ünsüzü bulunur.
“Sözlük + e → sözlüğe” ve “renk + i → rengi” örneklerinde ortak durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İki sözcük arasına kaynaştırma y ünsüzünün girmesi
- B) Kök içindeki dar bir ünlünün düşmesi
- C) Ünlüyle başlayan ek nedeniyle kökün sonundaki sert ünsüzün yumuşaması
- D) Ekin ilk ünsüzünün sertleşmesi
- E) İki ayrı ünsüzün tamamen düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözlük sözcüğünde k→ğ, renk sözcüğünde k→g değişimi vardır; ikisi de ünsüz yumuşamasıdır.
Aşağıdaki hangi sözcükte son sert ünsüz, ünlüyle başlayan ek getirildiği hâlde korunmuştur?
- A) Kanadı (kanat + ı)
- B) Bulutu (bulut + u)
- C) Ağacı (ağaç + ı)
- D) Dolabı (dolap + ı)
- E) Kitabı (kitap + ı)
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulut+u → bulutu sözcüğünde t korunur. Kanat+ı → kanadı, ağaç+ı → ağacı, dolap+ı → dolabı ve kitap+ı → kitabı örneklerinde yumuşama vardır.
“Kardeş” ve “karanlık” sözcükleri büyük ünlü uyumu açısından karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) İki sözcük de yalnız ince ünlülerden oluşur.
- B) Kardeş uyuma uygundur; karanlık aykırıdır.
- C) Her iki sözcük de büyük ünlü uyumuna aykırıdır.
- D) Kardeş uyuma aykırıdır; karanlık uyuma uygundur.
- E) İkisinde de ilk hece ünlüsü ince olduğu için uyum vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kardeş sözcüğünde a kalın, e incedir; karanlık sözcüğünün a-a-ı ünlülerinin tamamı kalındır.
“Küçücük” ve “büyücük” sözcüklerinin oluşumu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Her ikisinde de sözcük sonundaki k ünsüzü düşer.
- B) İkisinde de kök ünlüsü e sesine dönüşür.
- C) Birincide ünlü, ikincide ünsüz türemesi vardır.
- D) İkisinde de ekin c sesi ç sesine sertleşir.
- E) Birincide ünlü daralması, ikincide ünlü düşmesi vardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Küçük+cük → küçücük ve büyük+cük → büyücük örneklerinde küçültme eki öncesinde son k sesi düşer.
“Sağlık + cak → sağlıcak” örneği hangi ses olayını göstermektedir?
- A) Ünlü düşmesi
- B) Ünlü daralması
- C) Ünsüz yumuşaması
- D) Ünsüz türemesi
- E) Ünsüz düşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sağlık sözcüğündeki k, -cak ekinden önce düşer; sözcük sağlıcak biçimini alır.
Aşağıdaki örnek eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Burnum – ünlü düşmesi
- B) Hissetmek – ünsüz türemesi
- C) Daracık – ünlü türemesi
- D) Sınıfta – ünsüz yumuşaması
- E) Bekliyor – ünlü daralması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınıf+da → sınıfta örneği ünsüz benzeşmesidir; d sesi t olur. Diğer dört eşleştirme doğrudur.
“Azıcık”, “sapsarı”, “güpegündüz” örnekleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Üçünün de kök ünsüzleri tamamen düşmüştür.
- B) Azıcık ve güpegündüzde ünlü türemesi vardır; sapsarıda bu tür türeme yoktur.
- C) Sapsarıda ünlü daralması, azıcıkta yumuşama vardır.
- D) Güpegündüzde ünsüz benzeşmesi, sapsarıda ünlü düşmesi vardır.
- E) Azıcıkta kaynaştırma n, sapsarıda kaynaştırma y vardır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Az+cık → azıcık biçiminde ı, gündüz → güpegündüz pekiştirmesinde e türemiştir. Sapsarıda araya ayrı bir ünlü girmez.
“Bana”, “arabaya”, “bekliyor” sözcükleri için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Üçünde de yalnızca ünsüz türemesi görülür.
- B) Sırasıyla ünsüz düşmesi, ünlü daralması ve ünlü değişimi görülür.
- C) Üçü de ünsüz benzeşmesinin örnekleridir.
- D) İlkinde kaynaştırma, ikincide ünlü düşmesi, üçüncüde ünsüz yumuşaması vardır.
- E) Sırasıyla ünlü değişimi, kaynaştırma ve ünlü daralması görülür.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ben+e → bana e→a, araba+y+a kaynaştırma, bekle+yor → bekliyor e→i daralmasıyla oluşur.
“Sütü, yurdu, derdi, rengi, kitabı” sözcüklerinden hangisi diğerlerinden farklı olarak ünsüz yumuşaması içermez?
- A) Yurdu
- B) Derdi
- C) Sütü
- D) Rengi
- E) Kitabı
Doğru cevap: C
Çözüm: Süt+ü → sütü biçiminde t değişmez. Yurt→yurdu, dert→derdi, renk→rengi ve kitap→kitabı örneklerinde ünsüz yumuşar.
“Tembel” sözcüğündeki n→m dönüşümünü “sınıfta” sözcüğündeki d→t dönüşümünden ayıran özellik nedir?
- A) İkisinde de yalnız ünlü daralması gerçekleşir.
- B) Birincide ünsüz yumuşaması, ikincide ünlü değişimi vardır.
- C) Birincide n-m değişimi, ikincide ünsüz benzeşmesi bulunur.
- D) Birincide ünlü düşmesi, ikincide ünsüz türemesi vardır.
- E) İkisinde de aynı sesin iki kez yazılmasına bağlı ünsüz türemesi vardır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Tenbel→tembel örneği b öncesi n sesinin m olmasına; sınıf+da→sınıfta örneği sert f nedeniyle d sesinin t olmasına dayanır.
“Kahrolmak”, “hallolmak” ve “seyretmek” sözcüklerinin oluşumunda sırasıyla hangi ses olayları vardır?
- A) Ünsüz benzeşmesi – ünlü değişimi – ünsüz düşmesi
- B) Ünlü daralması – ünlü türemesi – kaynaştırma
- C) Ünsüz yumuşaması – ünsüz benzeşmesi – ünlü daralması
- D) Kaynaştırma – ünlü düşmesi – ünsüz türemesi
- E) Ünlü düşmesi – ünsüz türemesi – ünlü düşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kahır+olmak→kahrolmak (ı düşer), hal+olmak→hallolmak (l türer), seyir+etmek→seyretmek (i düşer).
“Kapısı”, “arabasına” ve “ikişer” sözcüklerinde kaynaştırma ünsüzleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Üç sözcükte de yalnız y ünsüzü kaynaştırma görevi üstlenir.
- B) Kapısı sözcüğündeki p, kaynaştırma ünsüzüdür.
- C) Arabasına sözcüğünde hiçbir kaynaştırma sesi yoktur.
- D) İkişer sözcüğündeki ş bir ünsüz yumuşaması sonucudur.
- E) Kapısında s; arabasında s ve n; ikişerde ş kaynaştırması vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapı-s-ı, araba-sı-n-a, iki-ş-er ayrımlarında kaynaştırma ünsüzleri açıkça görülür.
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi, köküne ek geldiğinde bir ses olayı geçirmemiştir?
- A) “Kitabı” (kitap + ı)
- B) “Karnı” (karın + ı)
- C) “Seçti” (seç + di)
- D) “Masalar” (masa + lar)
- E) “Bekliyor” (bekle + yor)
Doğru cevap: D
Çözüm: Masa+lar→masalar sözcüğünde ekleme sırasında düşme, türeme, daralma veya yumuşama görülmez; diğerlerinde sırasıyla yumuşama, düşme, benzeşme ve daralma vardır.
“Masaya”, “altışar”, “kapısı”, “pencerenin” sözcüklerinde görülen kaynaştırma ünsüzleri hangi sırayla verilmiştir?
- A) y – ş – s – n
- B) y – s – n – ş
- C) n – ş – s – y
- D) s – y – ş – n
- E) y – ş – n – s
Doğru cevap: A
Çözüm: Masa-y-a, altı-ş-ar, kapı-s-ı ve pencere-n-in yapılarındaki sesler sırasıyla y, ş, s ve n’dir.