"Yazar, bu eserinde yalın bir dil kullanmış." cümlesinde "yalın" sözcüğünün anlamını hangi ifade karşılar?
- A) Duygudan yoksun
- B) Ayrıntısı bol
- C) Gösterişten uzak
- D) Kurmaca olmayan
- E) Alışılmadık olan
Doğru cevap: C
Çözüm: "Yalın dil", süsten ve gereksiz karmaşıklıktan uzak anlatımdır; duygusuz anlatım demek değildir.
"Binanın girişindeki merdivenin ayağı onarılmış." cümlesinde "ayak" sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Temel anlam
- B) Mecaz anlam
- C) Yan anlam
- D) Terim anlam
- E) Soyut anlam
Doğru cevap: C
Çözüm: İnsanın ayağına benzetilerek nesnenin alt veya destek bölümü adlandırılmıştır; temel anlamla ilişki sürdüğü için yan anlamdır.
"Toplantıda söylenen sert sözler aralarındaki güveni sarstı." cümlesinde "sarstı" sözcüğünün kullanımı hangisidir?
- A) Temel anlam
- B) Mecaz anlam
- C) Yan anlam
- D) Terim anlam
- E) Sesteş kullanım
Doğru cevap: B
Çözüm: Güven fiziksel olarak sallanmaz; sözcük temel anlamından uzaklaşıp güveni zedeleme anlamını kazanmıştır.
"Hakem, karşılaşmanın son dakikasında penaltı kararı verdi." cümlesindeki "penaltı" sözcüğünün özelliği nedir?
- A) Spor terimidir
- B) Yansıma sözcüktür
- C) Mecazlı sözdür
- D) Genel anlamlıdır
- E) Sesteş sözcüktür
Doğru cevap: A
Çözüm: Penaltı, spor alanında özel bir kavramın adıdır; bu nedenle terim anlamlıdır.
"Odada ağır bir sessizlik vardı." cümlesinde "ağır" sözcüğü hangi anlamı taşır?
- A) Bunaltıcı ve yoğun
- B) Tartılabilecek kadar büyük
- C) Yavaşça ilerleyen
- D) Taşınması güç olan
- E) Dengesi bozuk olan
Doğru cevap: A
Çözüm: Sessizliğin fiziksel ağırlığı yoktur; "ağır" burada bunaltıcı bir atmosferi mecaz yoluyla anlatır.
"Çocuk, kapıdan gelen tıkırtıyı duyunca irkildi." cümlesindeki "tıkırtı" nasıl bir sözcüktür?
- A) Soyut sözcük
- B) Terim sözcük
- C) Yakın anlamlı sözcük
- D) Yansıma sözcük
- E) Karşıt anlamlı sözcük
Doğru cevap: D
Çözüm: "Tıkırtı", bir sesin taklit edilmesiyle oluştuğundan yansıma sözcüktür.
"Başarılı olmak için sabır gerekir." cümlesindeki "sabır" sözcüğünün anlam özelliği nedir?
- A) Soyuttur
- B) Niceldir
- C) Yansımadır
- D) Sesteştir
- E) Somuttur
Doğru cevap: A
Çözüm: Sabır, duyu organlarıyla doğrudan algılanan bir nesne değil, zihinsel bir özellik olduğundan soyuttur.
I. "Çantanın ince askısı koptu." II. "Bu ayrıntı, ince bir düşüncenin ürünüdür." "İnce" sözcüğünün I ve II. cümlelerdeki anlamını birlikte veren seçenek hangisidir?
- A) I: mecaz — II: nicel
- B) I: nitel — II: terim
- C) I: soyut — II: temel
- D) I: nicel — II: mecaz
- E) I: yan — II: sesteş
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk cümlede askının ölçülebilir kalınlığı, ikinci cümlede ise özenli ve duyarlı düşünme anlatılır. İkinci kullanım mecazdır.
"Keskin" sözcüğü hangi cümlede, "Keskin bir bıçak kullanmalısın." cümlesindekinden farklı bir anlamdadır?
- A) Keskin uçlu kalemi masaya bıraktı.
- B) Keskin kenarlı levhayı kaldırdılar.
- C) Keskin uçlu aleti kutuya koydu.
- D) Tartışmada keskin bir üslup benimsedi.
- E) Keskin ağızlı makası dikkatle tuttu.
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci seçenekte "keskin", kırıcı ve sert üslubu anlatır; öteki seçenekler fiziksel kesicilikle ilgilidir.
Bir öğrenci "Masayı taşırken ayağı çizildi." cümlesindeki "ayak" için "temel anlamdır, çünkü gerçek bir nesneye aittir" diyor. Hatası nedir?
- A) Sözcüğün sesteş özelliğini gözden kaçırması
- B) Cümlede terim anlamını yok sayması
- C) Sözcüğü soyut bir kavram sayması
- D) Nesnenin gerçekliğiyle sözcüğün anlamını karıştırması
- E) Cümleyi karşıt anlamlı yorumlaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Gerçek bir nesne anlatılsa da insan ayağından yakıştırılan masa ayağı, temel anlama bağlı yan anlamdır.
"Ilık bir gülümseme" sözünde "ılık" sözcüğünün anlamca kullanımı, aşağıdakilerin hangisine daha yakındır?
- A) Serin bir hava
- B) Yumuşak bir yaklaşım
- C) Sıcak bir çorba
- D) Keskin bir bıçak
- E) Geniş bir salon
Doğru cevap: B
Çözüm: "Ilık" sıcaklık duyusundan insani tavra aktarılıp yumuşaklığı anlatır; "yumuşak yaklaşım" da benzer duyular arası/mecazlı kullanımdır.
"Az önce pencereden sınıfa baktım; sınıf heyecanla sonucu bekliyordu." metninde ikinci "sınıf" sözcüğünün ilkinden farkı nedir?
- A) Genel bir sözcük, özel ad hâline gelmiştir.
- B) Duyuyla algılanan sözcük soyutlaşmıştır.
- C) Sözcük spor alanına ait terimleşmiştir.
- D) Aynı ses başka bir nesneyi karşılamıştır.
- E) Mekân adı, insan topluluğuna aktarılmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk "sınıf" dersliktir; ikincisi o derslikteki öğrencilerdir. Benzetmesiz yer-insan ilişkisi ad aktarması oluşturur.
"Uzun" sözcüğünün I. "uzun ip", II. "uzun bir bekleyiş", III. "uzun bir insan" kullanımları için hangisi doğrudur?
- A) Yalnız I. cümlede ölçülebilir özellik vardır.
- B) Yalnız II. cümlede terim anlamı vardır.
- C) Üçünde de nicelik ya da süre ölçüsü öne çıkar.
- D) I ve III mecaz, II temel anlamlıdır.
- E) Üç kullanım da soyut kavram bildirir.
Doğru cevap: C
Çözüm: İpte boy, bekleyişte süre, insanda boy uzunluğu anlatılır. Üçü de karşılaştırılabilir ve derecelendirilebilir niceliklerdir.
"Sesi karanlık odayı aydınlattı." sözünde "aydınlattı" sözcüğü, "Konuyu örneklerle aydınlattı." cümlesindeki kullanımına göre nasıl değerlendirilir?
- A) İki cümlede de yalnız temel anlam kullanılır.
- B) İlkinde somut ve soyut alanlar çağrıştırılır.
- C) İlkinde terim, ikincisinde yansıma vardır.
- D) İkisinde de kişi adı nesne yerine kullanılır.
- E) İkincisinde nesnenin fiziksel ışığı artar.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk sözde sesin ışık etkisi yaratması duyuların aktarımıdır; ikinci sözde aydınlatmak, açıklığa kavuşturmak anlamındadır.
Bir öğrencinin "Masaya ince bir örtü serildi; yazarın ince eleştirisi dikkat çekti; ince bir yağmur başladı." örnekleri için yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) İlkinde narinlik, ikincisinde kırılganlık, üçüncüsünde sıcaklık anlatılır.
- B) İlkinde uzunluk, ikincisinde duyarsızlık, üçüncüsünde geçicilik anlatılır.
- C) İlkinde yoğunluk, ikincisinde sertlik, üçüncüsünde ölçüsüzlük anlatılır.
- D) İlkinde mecaz, ikincisinde temel, üçüncüsünde terim anlatılır.
- E) İlkinde kalınlık, ikincisinde ayrıntılı değerlendirme, üçüncüsünde hafiflik anlatılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: "İnce örtü" kalınlıkla, "ince eleştiri" ayrıntıyı yakalama becerisiyle, "ince yağmur" hafif ve küçük damlalarla ilgilidir.
I. "Taşıdığı yük omzunu ağrıttı." II. "Bu sırrı saklamak ağır bir yüktü." III. "Geminin yükü sabah boşaltıldı." "Yük" sözcüğü için en isabetli karşılaştırma hangisidir?
- A) I ve II mecaz, III ise soyut bir kavramı bildirir.
- B) Yalnız I terim, II ve III ise gerçek anlamlıdır.
- C) I ve III somut, II ise sorumluluğu mecazla anlatır.
- D) Üçünde de aynı somut nesnenin kütlesi söz konusudur.
- E) I somut, II ve III birbirinden bağımsız sesteşlerdir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci ve üçüncü cümlede taşınan maddi yük vardır. İkincide bir sırrı saklamanın sorumluluğu yüke benzetilir.
"Sahnede perde açılınca salon sustu." cümlesi hakkında I. "Perde" tiyatro alanında terim olarak değerlendirilebilir. II. "Salon" sözcüğünde yer-insan ilişkisi vardır. III. "Sustu" yalnızca fiziksel bir nesneyi niteler. Yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Tiyatro bağlamında "perde" terimdir; "salon" içindeki izleyicileri karşılar. "Susmak" insanlara yüklenir, fiziksel nesneye değil.
Aşağıdaki cümle çiftlerinden hangisinde altı çizili olmayan aynı sözcük, sırasıyla somut ve mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) "İp gergindi." / "Toplantıda hava gergindi."
- B) "Yol uzundu." / "Koridor oldukça uzundu."
- C) "Çay sıcaktı." / "Çorba da sıcaktı."
- D) "Ses yüksekti." / "Müzik oldukça yüksekti."
- E) "Kapı açıktı." / "Pencere de açıktı."
Doğru cevap: A
Çözüm: "Gergin ip" fiziksel gerilmedir; "gergin hava" kişiler arasındaki huzursuzluğu anlatan mecazlı kullanımdır.
Bir metinde "Bu düşüncenin tohumlarını yıllar önce atmıştı; şimdi fikirler filizleniyordu." deniyor. Bu iki sözün birlikte oluşturduğu anlatım için hangi yorum daha uygundur?
- A) Mekân adları insanlar yerine kullanılarak ad aktarması yapılmıştır.
- B) Soyut düşünce, bitkinin gelişim evreleriyle somutlaştırılmıştır.
- C) Sözcükler yalnızca botanik terimleri olarak kullanılmıştır.
- D) İki düşüncenin karşıt anlamlı oluşu özellikle vurgulanmıştır.
- E) Bir ses taklit edilerek yeni bir yansıma sözcük türetilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Düşüncenin ortaya çıkışı "tohum atmak", gelişmesi "filizlenmek" ile anlatılır; soyut süreç somut bitki görüntüsüyle kurulmuştur.
"Küçük bir odada büyük hayaller kuruyordu." cümlesindeki "küçük" ve "büyük" sözcüklerinin karşıtlığı için hangi açıklama doğrudur?
- A) İlki fiziksel ölçüyü, ikincisi hayalin kapsamını anlatır.
- B) İkisi de yalnızca odanın gerçek boyutunu karşılaştırır.
- C) İlki soyutluğu, ikincisi nesnenin kütlesini belirtir.
- D) İlk sözcük terim, ikinci sözcük yansıma görevindedir.
- E) İki sözcük birbirinin tam eş anlamlısı olarak geçer.
Doğru cevap: A
Çözüm: Oda için küçüklük ölçülebilir; "büyük hayal"de kapsam ve iddia mecazlı olarak anlatılır. Zıt sözcükler farklı anlam düzlemlerindedir.