"Takımın file bekçisi son anda topu kurtardı." cümlesindeki "file bekçisi" sözüne ne ad verilir?
- A) Güzel adlandırma
- B) Dolaylama
- C) Tariz
- D) Sesteşlik
- E) Anlam daralması
Doğru cevap: B
Çözüm: Tek sözcükle söylenebilecek "kaleci" kavramı birden fazla sözcükle karşılanmıştır; bu dolaylamadır.
"Yaşlı sanatçı geçen hafta hayata gözlerini yumdu." cümlesindeki ifade hangi yolla oluşturulmuştur?
- A) Yansıma
- B) Terimleşme
- C) Karşıt anlam
- D) Anlam genişlemesi
- E) Güzel adlandırma
Doğru cevap: E
Çözüm: Ölüm doğrudan söylenmeyip daha yumuşak çağrışımlı "hayata gözlerini yumdu" sözüyle anlatılmıştır.
"Pencerenin önündeki çiçekler susuzluktan boyun eğmişti." cümlesindeki anlatım hangisidir?
- A) Doğanın insana benzetilmesi
- B) İnsana özgü durumun doğaya aktarılması
- C) Duyular arasında aktarım yapılması
- D) Bir yerin insan yerine kullanılması
- E) Bir terimin günlük dilde kullanılması
Doğru cevap: B
Çözüm: "Boyun eğmek" insana özgü bir davranış olarak çiçeklere yüklenmiştir; insandan doğaya aktarma vardır.
"Sınıf, yarışma haberini duyunca sevince boğuldu." cümlesindeki "sınıf" sözcüğü neyi karşılar?
- A) Ders yapılan odayı
- B) Binanın bir katını
- C) Öğrenci seviyesini
- D) Sınıfın eşyalarını
- E) Sınıftaki öğrencileri
Doğru cevap: E
Çözüm: Mekân adı olan "sınıf", burada o mekândaki öğrencilerin yerine kullanılmıştır; yer-insan ilişkisiyle ad aktarmasıdır.
"Günün sonunda ağır bir karar verdi." cümlesindeki "ağır" sözcüğünün yerine bağlamı bozmadan hangisi getirilebilir?
- A) Hantal
- B) Kilolu
- C) Zor
- D) Yavaş
- E) Yoğun
Doğru cevap: C
Çözüm: Karar için "ağır" sözcüğü verilmesi güç, sonucu önemli anlamına gelir; seçenekler içinde "zor" bu anlamı karşılar.
"Acele işe şeytan karışır." sözü aşağıdaki söz öbeklerinden hangisine örnektir?
- A) Deyim
- B) İkileme
- C) Dolaylama
- D) Atasözü
- E) Terim
Doğru cevap: D
Çözüm: Genel bir deneyimden çıkarılmış öğüt içerdiği ve kalıplaştığı için atasözüdür; deyimler genellikle öğüt vermez.
Aşağıdakilerden hangisinde ikileme, karşıt anlamlı iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşmuştur?
- A) Ağır ağır merdiven çıktı.
- B) Eş dost toplantıya katıldı.
- C) İyi kötü bir sonuç elde ettik.
- D) Dayalı döşeli bir ev aldılar.
- E) Pırıl pırıl bir cam sildi.
Doğru cevap: C
Çözüm: "İyi" ve "kötü" zıt anlamlıdır; birlikte ikileme oluştururlar. Diğer seçeneklerde tekrar, yakın anlam veya pekiştirme görülür.
I. "Sıcak bir çay içti." II. "Sıcak bir karşılama gördü." III. "Sıcaklık yirmi dereceydi." Bu kullanımlar için hangisi doğrudur?
- A) I ve III. kullanımların ikisi de soyuttur.
- B) Yalnız I. kullanımda sözcük terimleşmiştir.
- C) II ve III. kullanımların ikisi de sesteştir.
- D) Yalnız II. kullanımda yakınlık mecazla anlatılmıştır.
- E) Üçünde de sıcaklık yalnız duygu belirtir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci ve üçüncü örnek ısıyla ilgilidir; "sıcak karşılama" ise samimi ve içten davranışı anlatan mecazlı kullanımdır.
"Onun kalemi güçlüdür." cümlesindeki "kalem" sözcüğü hangi anlamı oluşturur?
- A) Yazı aracının dayanıklılığı
- B) Masadaki nesnenin ağırlığı
- C) Yazının basılacağı kâğıt
- D) Yazıda kullanılan mürekkep
- E) Yazma ve anlatma yeteneği
Doğru cevap: E
Çözüm: "Kalemi güçlü" ifadesi kişinin etkili yazma becerisini bildirir; nesnenin fiziksel sağlamlığı anlatılmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "derin" sözcüğü ölçülebilir bir özelliği doğrudan karşılar?
- A) Görüşmede derin bir sessizlik oldu.
- B) Olay onda derin bir iz bıraktı.
- C) Kuyu, tahminimizden daha derindi.
- D) Şairin derin düşünceleri dikkat çekti.
- E) Arkadaşına derin bir güven duyuyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuyunun derinliği fiziksel olarak ölçülebilir. Diğerlerinde yoğunluk, etki veya kapsam mecazla anlatılmıştır.
"Sınavda bu sözcüğün anlamını bul." ifadesindeki "anlam" ile "Sözlerinin altında başka bir anlam aradı." ifadesindeki "anlam" ilişkisi nasıldır?
- A) İkincisinde yalnız kelimenin sözlük karşılığı aranır.
- B) Birincisinde ses taklidi yapan kelime vardır.
- C) Birincisinde özel bir bilim terimi zorunludur.
- D) İki kullanımdaki anlamlar tam karşıttır.
- E) İkincisinde gizli bir niyet de kastedilebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlkinde sözcüğün karşılığı, ikincisinde ise söylenenin arkasındaki örtük ileti veya niyet söz konusudur.
"Rüzgâr camı dövdü." ve "Yönetici çalışanları azarladı." cümleleri karşılaştırıldığında ilk cümledeki anlatım için hangisi söylenebilir?
- A) Doğa olayına insana özgü eylem yüklenmiştir.
- B) İnsana doğadan alınan bir nitelik verilmiştir.
- C) Bir yer adı insan topluluğu yerine geçmiştir.
- D) Bir terim benzerlik ilişkisiyle genişlemiştir.
- E) Somut kavram söylenmeden soyutlaşmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: "Dövmek" insanın bilinçli eylemi gibi rüzgâra verilmiştir. Bu, insandan doğaya aktarmadır.
"Yarın için bütün planlarını gözden geçirdi." cümlesindeki "gözden geçirmek" ifadesinin yerine hangisi getirildiğinde anlam korunur?
- A) Yeniden incelemek
- B) Yalnızca hatırlamak
- C) Tamamını ertelemek
- D) Ayrıntısını gizlemek
- E) Başkasına devretmek
Doğru cevap: A
Çözüm: "Gözden geçirmek" bir şeyi yeniden dikkatle inceleyip değerlendirmek demektir; yalnız anımsama veya erteleme değildir.
"Bu yazarın kalemi güçlü ama dili yer yer ağır." değerlendirmesi için hangi çıkarım hem iki sözü açıklar hem de aralarındaki farkı korur?
- A) Kalemi sağlam; kitapları fiziksel olarak çok ağır geliyor.
- B) Hızlı yazıyor; bütün cümleleri oldukça kısa kalıyor.
- C) Etkili yazıyor; kimi bölümleri okur için güç anlaşılıyor.
- D) Yalnız teknik terim kullanıyor; yazılarının konusu sınırlı.
- E) Güçlü sesle okuyor; konuşurken sıklıkla yavaşlıyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: "Kalemi güçlü" yazma becerisini olumlar; "dili ağır" anlatımının anlaşılmasının zor olabildiğini belirtir. İki mecaz farklı yargılar taşır.
Aşağıdaki öğrencilerden hangisi verdiği örneği doğru sınıflandırmıştır?
- A) Deniz: "Masasının ayağı" — mecaz anlam
- B) Mert: "Tüm okul sevindi" — benzetme
- C) Sena: "Altın kalpli" — terim anlam
- D) Ece: "Yumuşak ses" — duyular arası aktarma
- E) Eren: "Kapı gıcırdadı" — soyut anlam
Doğru cevap: D
Çözüm: "Yumuşak" dokunma duyusundan sesin niteliğine aktarılır. Masa ayağı yan anlam, okul ad aktarması, altın kalpli mecaz, gıcırdama yansımadır.
I. "Gül, çiçeğe göre daha özel bir addır." II. "Bitki, güle göre daha genel bir addır." III. "Çiçek, bitkiye göre daha genel bir addır." Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Genelden özele "bitki → çiçek → gül" sıralaması yapılır. Bu nedenle I ve II doğru, III yanlıştır.
Bir öğretmen "Ona acı bir haber verdiler." ile "Çorba biraz acıydı." cümlelerini karşılaştırıyor. Aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
- A) İlk cümlede üzücü bir olayın etkisi anlatılır.
- B) İlk cümlede haberin tadı doğrudan ölçülmektedir.
- C) İkinci cümlede tat alma duyusu kullanılır.
- D) İki cümlede aynı sözcük farklı anlam kazanır.
- E) İlk cümlede sözcük mecaz anlamlıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Haberin fiziksel tadı olmaz; "acı haber" üzüntü veren haberdir. Çorbadaki acılık ise tat duyusuyla ilgilidir.
"Sonunda her taş yerine oturdu." diyen biri, bir projedeki görev dağılımının netleştiğini anlatıyorsa hangi yargı söylenebilir?
- A) Cümlede yalnız yapı malzemelerinin dizilişi anlatılır.
- B) Kalıplaşmış söz, düzenin kurulmasını mecazla ifade eder.
- C) "Taş" sözcüğü matematik alanında özel terime dönüşür.
- D) Sözcükler arasında yalnız tam karşıt anlam ilişkisi kurulur.
- E) Sözün anlamı ses taklidi yoluyla oluşturulmuştur.
Doğru cevap: B
Çözüm: "Taşların yerine oturması", işlerin düzene girmesi ve belirsizliğin giderilmesi anlamında kullanılan mecazlı sözdür.
"İnce bir sızı" ve "ince bir alay" sözleri için hangi yorum bağlama en uygundur?
- A) İlkinde fiziksel kalınlık, ikincisinde doğrudan açık övgü anlatılır.
- B) İlkinde ses şiddeti, ikincisinde ölçülmüş uzunluk anlatılır.
- C) İlkinde matematik terimi, ikincisinde bitki türü anlatılır.
- D) İlkinde hafiflik, ikincisinde örtülü ve sezdirilen küçümseme anlatılır.
- E) İlkinde yer-insan ilgisi, ikincisinde eş seslilik anlatılır.
Doğru cevap: D
Çözüm: "İnce sızı" hafif ama hissedilen ağrıdır; "ince alay" açık söylenmeyen, sezdirilen küçümsemedir. Aynı sözcük bağlama göre ayrılır.
Bir metinde "Masaya ağır ağır yaklaştı. Duyduğu ağır suçlama yüzünden tek kelime edemedi." deniyor. "Ağır" sözcüğünün iki kullanımındaki anlam ayrımı hangisidir?
- A) İlki kütleyi, ikincisi yürüyüş hızını belirtir.
- B) İlki bir terimi, ikincisi ses taklidini belirtir.
- C) İlki cesareti, ikincisi fiziksel genişliği belirtir.
- D) İlki sıcaklığı, ikincisi eş anlamlılığı belirtir.
- E) İlki yavaşlığı, ikincisi suçlamanın ciddiyetini belirtir.
Doğru cevap: E
Çözüm: "Ağır ağır" yavaş biçimde demektir; "ağır suçlama" ise ciddi, sonuçları önemli bir ithamı anlatır.