I. "Çantanın ince askısı koptu." II. "Bu ayrıntı, ince bir düşüncenin ürünüdür." "İnce" sözcüğünün I ve II. cümlelerdeki anlamını birlikte veren seçenek hangisidir?
- A) I: mecaz — II: nicel
- B) I: nitel — II: terim
- C) I: soyut — II: temel
- D) I: nicel — II: mecaz
- E) I: yan — II: sesteş
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk cümlede askının ölçülebilir kalınlığı, ikinci cümlede ise özenli ve duyarlı düşünme anlatılır. İkinci kullanım mecazdır.
"Keskin" sözcüğü hangi cümlede, "Keskin bir bıçak kullanmalısın." cümlesindekinden farklı bir anlamdadır?
- A) Keskin uçlu kalemi masaya bıraktı.
- B) Keskin kenarlı levhayı kaldırdılar.
- C) Keskin uçlu aleti kutuya koydu.
- D) Tartışmada keskin bir üslup benimsedi.
- E) Keskin ağızlı makası dikkatle tuttu.
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci seçenekte "keskin", kırıcı ve sert üslubu anlatır; öteki seçenekler fiziksel kesicilikle ilgilidir.
Bir öğrenci "Masayı taşırken ayağı çizildi." cümlesindeki "ayak" için "temel anlamdır, çünkü gerçek bir nesneye aittir" diyor. Hatası nedir?
- A) Sözcüğün sesteş özelliğini gözden kaçırması
- B) Cümlede terim anlamını yok sayması
- C) Sözcüğü soyut bir kavram sayması
- D) Nesnenin gerçekliğiyle sözcüğün anlamını karıştırması
- E) Cümleyi karşıt anlamlı yorumlaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Gerçek bir nesne anlatılsa da insan ayağından yakıştırılan masa ayağı, temel anlama bağlı yan anlamdır.
"Ilık bir gülümseme" sözünde "ılık" sözcüğünün anlamca kullanımı, aşağıdakilerin hangisine daha yakındır?
- A) Serin bir hava
- B) Yumuşak bir yaklaşım
- C) Sıcak bir çorba
- D) Keskin bir bıçak
- E) Geniş bir salon
Doğru cevap: B
Çözüm: "Ilık" sıcaklık duyusundan insani tavra aktarılıp yumuşaklığı anlatır; "yumuşak yaklaşım" da benzer duyular arası/mecazlı kullanımdır.
"Az önce pencereden sınıfa baktım; sınıf heyecanla sonucu bekliyordu." metninde ikinci "sınıf" sözcüğünün ilkinden farkı nedir?
- A) Genel bir sözcük, özel ad hâline gelmiştir.
- B) Duyuyla algılanan sözcük soyutlaşmıştır.
- C) Sözcük spor alanına ait terimleşmiştir.
- D) Aynı ses başka bir nesneyi karşılamıştır.
- E) Mekân adı, insan topluluğuna aktarılmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk "sınıf" dersliktir; ikincisi o derslikteki öğrencilerdir. Benzetmesiz yer-insan ilişkisi ad aktarması oluşturur.
"Uzun" sözcüğünün I. "uzun ip", II. "uzun bir bekleyiş", III. "uzun bir insan" kullanımları için hangisi doğrudur?
- A) Yalnız I. cümlede ölçülebilir özellik vardır.
- B) Yalnız II. cümlede terim anlamı vardır.
- C) Üçünde de nicelik ya da süre ölçüsü öne çıkar.
- D) I ve III mecaz, II temel anlamlıdır.
- E) Üç kullanım da soyut kavram bildirir.
Doğru cevap: C
Çözüm: İpte boy, bekleyişte süre, insanda boy uzunluğu anlatılır. Üçü de karşılaştırılabilir ve derecelendirilebilir niceliklerdir.
"Sesi karanlık odayı aydınlattı." sözünde "aydınlattı" sözcüğü, "Konuyu örneklerle aydınlattı." cümlesindeki kullanımına göre nasıl değerlendirilir?
- A) İki cümlede de yalnız temel anlam kullanılır.
- B) İlkinde somut ve soyut alanlar çağrıştırılır.
- C) İlkinde terim, ikincisinde yansıma vardır.
- D) İkisinde de kişi adı nesne yerine kullanılır.
- E) İkincisinde nesnenin fiziksel ışığı artar.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk sözde sesin ışık etkisi yaratması duyuların aktarımıdır; ikinci sözde aydınlatmak, açıklığa kavuşturmak anlamındadır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde "düşmek" sözcüğü bir işin kişinin payına kalması anlamındadır?
- A) Kitap rafın üstünden yere düştü.
- B) Toplantının tutanağını yazmak bana düştü.
- C) Yağmur başlayınca sıcaklık düştü.
- D) Ağaçtaki son yaprak da düştü.
- E) Dalgınlıkla merdivenden düştü.
Doğru cevap: B
Çözüm: "Bana düştü" ifadesi görevin kişiye verilmesini veya onun sorumluluğunda olmasını anlatır; fiziksel düşme değildir.
"Kitabın dili akıcı, anlatımı duru." diyen okuyucu, aşağıdaki yorumlardan hangisini yapmıştır?
- A) Okunması rahat ve anlatımı açık bulmuştur.
- B) Anlatımı ağır ve süslü olarak nitelemiştir.
- C) Olayları yalnız gerçeklere dayandırmıştır.
- D) Metindeki olay sayısını az bulmuştur.
- E) Metinde teknik terimleri fazla bulmuştur.
Doğru cevap: A
Çözüm: "Akıcı" kolay ilerleyen, "duru" ise açık ve gereksiz süsten uzak anlatımdır; metnin türü veya olay sayısı belirtilmez.
"Ağzından çıkan her sözün hesabını verdi." cümlesindeki "hesap" sözcüğünün anlamını hangi cümledeki kullanımı karşılar?
- A) Söylediklerinin sorumluluğunu üstlendi.
- B) Aldığı ürünlerin ücretini hesapladı.
- C) Sorunun sayısal sonucunu buldu.
- D) Giderlerin toplamını deftere yazdı.
- E) Bütçesini yeniden gözden geçirdi.
Doğru cevap: A
Çözüm: "Sözün hesabını vermek" bir sözün gerekçesini ve sonuçlarını üstlenmek demektir; matematiksel işlem değildir.
I. "Kampüste ağaçların yaprakları sarardı." II. "Bu haberi duyunca yüzü sarardı." Cümlelerde "sararmak" sözcüğü için hangi değerlendirme doğrudur?
- A) İlkinde mecaz, ikincisinde spor terimi kullanılır.
- B) İlkinde yan anlam, ikincisinde sesteşlik vardır.
- C) İkisinde de yalnız soyut kavramlar belirtilir.
- D) İkisinde de bir duruma karşıtlık kurulur.
- E) İlkinde renk değişimi, ikincisinde yüz rengi değişimi anlatılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ağaç yaprağının ve insan yüzünün renginin değişmesi, bağlamları farklı olsa da görülebilir fiziksel değişimlerdir.
Bir konuşmacı "Salondaki bütün gözler kürsüye çevrildi." diyor. "Gözler" sözcüğünün seçilme gerekçesi nedir?
- A) Salon yerine binanın tamamı söylenmiştir.
- B) İnsanların yerine bir organları söylenmiştir.
- C) Organ adı yalnız mecaz beğeni bildirmiştir.
- D) Kürsü sözcüğü bir bilim terimi olmuştur.
- E) Bakma eylemi yansıma sözcükle verilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: "Gözler" ile salondaki izleyen insanlar kastedilir; parça-bütün ilişkisiyle ad aktarması yapılır.
"Bu iş, dışarıdan bakıldığında kolay; içine girildiğinde çetrefilli." cümlesindeki "çetrefilli" yerine hangisi kullanılabilir?
- A) Önemsiz
- B) Gereksiz
- C) Karmaşık
- D) Gecikmiş
- E) Tekdüze
Doğru cevap: C
Çözüm: "Çetrefilli" çözülmesi güç, karışık anlamına gelir. İşin basit görünüşüyle gerçek karmaşıklığı karşılaştırılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisinde ikileme, karşıt anlamlı iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşmuştur?
- A) Ağır ağır merdiven çıktı.
- B) Eş dost toplantıya katıldı.
- C) İyi kötü bir sonuç elde ettik.
- D) Dayalı döşeli bir ev aldılar.
- E) Pırıl pırıl bir cam sildi.
Doğru cevap: C
Çözüm: "İyi" ve "kötü" zıt anlamlıdır; birlikte ikileme oluştururlar. Diğer seçeneklerde tekrar, yakın anlam veya pekiştirme görülür.
I. "Sıcak bir çay içti." II. "Sıcak bir karşılama gördü." III. "Sıcaklık yirmi dereceydi." Bu kullanımlar için hangisi doğrudur?
- A) I ve III. kullanımların ikisi de soyuttur.
- B) Yalnız I. kullanımda sözcük terimleşmiştir.
- C) II ve III. kullanımların ikisi de sesteştir.
- D) Yalnız II. kullanımda yakınlık mecazla anlatılmıştır.
- E) Üçünde de sıcaklık yalnız duygu belirtir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci ve üçüncü örnek ısıyla ilgilidir; "sıcak karşılama" ise samimi ve içten davranışı anlatan mecazlı kullanımdır.
"Onun kalemi güçlüdür." cümlesindeki "kalem" sözcüğü hangi anlamı oluşturur?
- A) Yazı aracının dayanıklılığı
- B) Masadaki nesnenin ağırlığı
- C) Yazının basılacağı kâğıt
- D) Yazıda kullanılan mürekkep
- E) Yazma ve anlatma yeteneği
Doğru cevap: E
Çözüm: "Kalemi güçlü" ifadesi kişinin etkili yazma becerisini bildirir; nesnenin fiziksel sağlamlığı anlatılmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "derin" sözcüğü ölçülebilir bir özelliği doğrudan karşılar?
- A) Görüşmede derin bir sessizlik oldu.
- B) Olay onda derin bir iz bıraktı.
- C) Kuyu, tahminimizden daha derindi.
- D) Şairin derin düşünceleri dikkat çekti.
- E) Arkadaşına derin bir güven duyuyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuyunun derinliği fiziksel olarak ölçülebilir. Diğerlerinde yoğunluk, etki veya kapsam mecazla anlatılmıştır.
"Sınavda bu sözcüğün anlamını bul." ifadesindeki "anlam" ile "Sözlerinin altında başka bir anlam aradı." ifadesindeki "anlam" ilişkisi nasıldır?
- A) İkincisinde yalnız kelimenin sözlük karşılığı aranır.
- B) Birincisinde ses taklidi yapan kelime vardır.
- C) Birincisinde özel bir bilim terimi zorunludur.
- D) İki kullanımdaki anlamlar tam karşıttır.
- E) İkincisinde gizli bir niyet de kastedilebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlkinde sözcüğün karşılığı, ikincisinde ise söylenenin arkasındaki örtük ileti veya niyet söz konusudur.
"Rüzgâr camı dövdü." ve "Yönetici çalışanları azarladı." cümleleri karşılaştırıldığında ilk cümledeki anlatım için hangisi söylenebilir?
- A) Doğa olayına insana özgü eylem yüklenmiştir.
- B) İnsana doğadan alınan bir nitelik verilmiştir.
- C) Bir yer adı insan topluluğu yerine geçmiştir.
- D) Bir terim benzerlik ilişkisiyle genişlemiştir.
- E) Somut kavram söylenmeden soyutlaşmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: "Dövmek" insanın bilinçli eylemi gibi rüzgâra verilmiştir. Bu, insandan doğaya aktarmadır.
"Yarın için bütün planlarını gözden geçirdi." cümlesindeki "gözden geçirmek" ifadesinin yerine hangisi getirildiğinde anlam korunur?
- A) Yeniden incelemek
- B) Yalnızca hatırlamak
- C) Tamamını ertelemek
- D) Ayrıntısını gizlemek
- E) Başkasına devretmek
Doğru cevap: A
Çözüm: "Gözden geçirmek" bir şeyi yeniden dikkatle inceleyip değerlendirmek demektir; yalnız anımsama veya erteleme değildir.