Bir öğrencinin "Masaya ince bir örtü serildi; yazarın ince eleştirisi dikkat çekti; ince bir yağmur başladı." örnekleri için yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) İlkinde narinlik, ikincisinde kırılganlık, üçüncüsünde sıcaklık anlatılır.
- B) İlkinde uzunluk, ikincisinde duyarsızlık, üçüncüsünde geçicilik anlatılır.
- C) İlkinde yoğunluk, ikincisinde sertlik, üçüncüsünde ölçüsüzlük anlatılır.
- D) İlkinde mecaz, ikincisinde temel, üçüncüsünde terim anlatılır.
- E) İlkinde kalınlık, ikincisinde ayrıntılı değerlendirme, üçüncüsünde hafiflik anlatılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: "İnce örtü" kalınlıkla, "ince eleştiri" ayrıntıyı yakalama becerisiyle, "ince yağmur" hafif ve küçük damlalarla ilgilidir.
I. "Taşıdığı yük omzunu ağrıttı." II. "Bu sırrı saklamak ağır bir yüktü." III. "Geminin yükü sabah boşaltıldı." "Yük" sözcüğü için en isabetli karşılaştırma hangisidir?
- A) I ve II mecaz, III ise soyut bir kavramı bildirir.
- B) Yalnız I terim, II ve III ise gerçek anlamlıdır.
- C) I ve III somut, II ise sorumluluğu mecazla anlatır.
- D) Üçünde de aynı somut nesnenin kütlesi söz konusudur.
- E) I somut, II ve III birbirinden bağımsız sesteşlerdir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci ve üçüncü cümlede taşınan maddi yük vardır. İkincide bir sırrı saklamanın sorumluluğu yüke benzetilir.
"Sahnede perde açılınca salon sustu." cümlesi hakkında I. "Perde" tiyatro alanında terim olarak değerlendirilebilir. II. "Salon" sözcüğünde yer-insan ilişkisi vardır. III. "Sustu" yalnızca fiziksel bir nesneyi niteler. Yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Tiyatro bağlamında "perde" terimdir; "salon" içindeki izleyicileri karşılar. "Susmak" insanlara yüklenir, fiziksel nesneye değil.
Aşağıdaki cümle çiftlerinden hangisinde altı çizili olmayan aynı sözcük, sırasıyla somut ve mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) "İp gergindi." / "Toplantıda hava gergindi."
- B) "Yol uzundu." / "Koridor oldukça uzundu."
- C) "Çay sıcaktı." / "Çorba da sıcaktı."
- D) "Ses yüksekti." / "Müzik oldukça yüksekti."
- E) "Kapı açıktı." / "Pencere de açıktı."
Doğru cevap: A
Çözüm: "Gergin ip" fiziksel gerilmedir; "gergin hava" kişiler arasındaki huzursuzluğu anlatan mecazlı kullanımdır.
Bir metinde "Bu düşüncenin tohumlarını yıllar önce atmıştı; şimdi fikirler filizleniyordu." deniyor. Bu iki sözün birlikte oluşturduğu anlatım için hangi yorum daha uygundur?
- A) Mekân adları insanlar yerine kullanılarak ad aktarması yapılmıştır.
- B) Soyut düşünce, bitkinin gelişim evreleriyle somutlaştırılmıştır.
- C) Sözcükler yalnızca botanik terimleri olarak kullanılmıştır.
- D) İki düşüncenin karşıt anlamlı oluşu özellikle vurgulanmıştır.
- E) Bir ses taklit edilerek yeni bir yansıma sözcük türetilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Düşüncenin ortaya çıkışı "tohum atmak", gelişmesi "filizlenmek" ile anlatılır; soyut süreç somut bitki görüntüsüyle kurulmuştur.
"Küçük bir odada büyük hayaller kuruyordu." cümlesindeki "küçük" ve "büyük" sözcüklerinin karşıtlığı için hangi açıklama doğrudur?
- A) İlki fiziksel ölçüyü, ikincisi hayalin kapsamını anlatır.
- B) İkisi de yalnızca odanın gerçek boyutunu karşılaştırır.
- C) İlki soyutluğu, ikincisi nesnenin kütlesini belirtir.
- D) İlk sözcük terim, ikinci sözcük yansıma görevindedir.
- E) İki sözcük birbirinin tam eş anlamlısı olarak geçer.
Doğru cevap: A
Çözüm: Oda için küçüklük ölçülebilir; "büyük hayal"de kapsam ve iddia mecazlı olarak anlatılır. Zıt sözcükler farklı anlam düzlemlerindedir.
Bir eleştirmen, "Romanın dili sade ama düşünce örgüsü katmanlı." diyor. Bu değerlendirmeye en yakın yorum hangisidir?
- A) Anlatımda ağır terimler vardır, olaylar tek çizgide ilerler.
- B) Metnin dili karmaşıktır, düşünceler de yüzeysel kalır.
- C) Eserin olayları azdır, kişileri ise sayıca oldukça fazladır.
- D) Anlatım kolay izlenir, düşünceler birden çok düzeyde açılır.
- E) Yazar yalnız gerçek olayları anlatır, hiçbir kurgu kullanmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: "Sade dil" anlaşılır ve süssüz anlatımı, "katmanlı düşünce" birden fazla anlam ve yorum düzeyini bildirir; olay sayısı verilmemiştir.
"Tatlı ses", "keskin bakış", "soğuk tavır" söz gruplarının ortak yönü için hangisi söylenebilir?
- A) Her üçünde de sözcükler gerçek ve ölçülebilir sıcaklık bildirmiştir.
- B) Her üçünde de bir kişinin adı onun eseri yerine kullanılmıştır.
- C) Duyulara ait nitelikler başka algı veya davranış alanlarına taşınmıştır.
- D) Sözcüklerin tümü birbirleriyle tam eş anlamlı ilişki kurmuştur.
- E) Söz gruplarının tümü birer bilim dalının özel terimi olmuştur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Tat, kesicilik ve sıcaklık alanlarından alınan nitelikler sese, bakışa ve insani tavra aktarılır; doğrudan fiziksel ölçüm anlatılmaz.
"Ressamı uzun uzun inceledim." cümlesinde sanatçının kendisi değil de sergideki tabloları kastediliyorsa hangi yorum doğrudur?
- A) Sanatçı adı, eseri yerine kullanılmıştır.
- B) Ressam sözcüğü terim olmaktan çıkmıştır.
- C) Sözcük temel anlamıyla kişiyi göstermiştir.
- D) İnsan doğadaki bir varlığa benzetilmiştir.
- E) Resim sözcüğü yerine yansıma kullanılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Sergideki tablolar kastedildiğinde ressamın adı eserlerini karşılar; bu, sanatçı-eser ilgisiyle ad aktarmasıdır.
"Daha kapıdan girer girmez soğuk bir hava sezdi; oysa odanın sıcaklığı normaldi." cümlesinde anlatımı oluşturan temel ayrım hangisidir?
- A) İlk sıcaklık sözü tavrı, ikincisi ölçülebilir ısıyı anlatır.
- B) İlk sıcaklık sözü ısıyı, ikincisi insanların tavrını anlatır.
- C) İki söz de yalnız mekânın fiziksel ısısını karşılaştırır.
- D) İki söz de toplumdaki kişilerin sayısını belirtir.
- E) İlk söz teknik terim, ikinci söz ise yansımadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: "Soğuk hava sezmek" ortamın mesafeli, itici tavrını anlatır; "odanın sıcaklığı" fiziksel olarak ölçülebilir bir değerdir.
I. "Dilinde tüy bitti." II. "Ağzından kaçırdı." III. "Ak akçe kara gün içindir." Bu sözlerle ilgili aşağıdaki sınıflandırmalardan hangisi doğrudur?
- A) I ve III deyim, II atasözüdür.
- B) I atasözü, II ve III deyimdir.
- C) I ve II atasözü, III deyimdir.
- D) I ve II deyim, III atasözüdür.
- E) Üçü de öğüt içeren atasözüdür.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk ikisi belirli durumu anlatan kalıplaşmış deyimlerdir; üçüncüsü birikim ve tutumluluk konusunda genel öğüt veren atasözüdür.
"Kuyu derin, tartışma derin, renk koyu." sözlerinde niteliklerin ölçülebilirliği ve anlatım değeri açısından en tutarlı açıklama hangisidir?
- A) Kuyuda duygu, tartışmada metre, renkte zaman uzunluğu vardır.
- B) Kuyuda fiziksel ölçü, tartışmada kapsam, renkte ton niteliği vardır.
- C) Üçünde de yalnız sayıyla belirlenen uzunluklar anlatılmıştır.
- D) Kuyuda mecaz, tartışmada ses taklidi, renkte terim vardır.
- E) Kuyuda öznel yargı, tartışmada fiziksel ağırlık bulunur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuyunun derinliği ölçülebilir; derin tartışma kapsamlıdır; koyu renk ise ton ve görünüş bakımından nitelenir.
"Ankara yeni kararı açıkladı; meydan haberi şaşkınlıkla karşıladı." cümlesindeki iki yer adı için hangi seçenek doğrudur?
- A) İlkinde coğrafi yön, ikincisinde meydanın taşları kastedilir.
- B) İlkinde halkın tamamı, ikincisinde bir spor terimi kastedilir.
- C) İlkinde bina, ikincisinde doğa sesi taklit edilerek anlatılır.
- D) İlkinde yalnız başkent, ikincisinde yalnız açık alan kastedilir.
- E) İlkinde yönetim, ikincisinde meydandaki insanlar kastedilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: "Ankara" kararı veren kurumları/yönetimi; "meydan" ise oradaki insanları temsil eder. İkisinde de ad aktarması vardır.
"Bu yazarın kalemi güçlü ama dili yer yer ağır." değerlendirmesi için hangi çıkarım hem iki sözü açıklar hem de aralarındaki farkı korur?
- A) Kalemi sağlam; kitapları fiziksel olarak çok ağır geliyor.
- B) Hızlı yazıyor; bütün cümleleri oldukça kısa kalıyor.
- C) Etkili yazıyor; kimi bölümleri okur için güç anlaşılıyor.
- D) Yalnız teknik terim kullanıyor; yazılarının konusu sınırlı.
- E) Güçlü sesle okuyor; konuşurken sıklıkla yavaşlıyor.
Doğru cevap: C
Çözüm: "Kalemi güçlü" yazma becerisini olumlar; "dili ağır" anlatımının anlaşılmasının zor olabildiğini belirtir. İki mecaz farklı yargılar taşır.
Aşağıdaki öğrencilerden hangisi verdiği örneği doğru sınıflandırmıştır?
- A) Deniz: "Masasının ayağı" — mecaz anlam
- B) Mert: "Tüm okul sevindi" — benzetme
- C) Sena: "Altın kalpli" — terim anlam
- D) Ece: "Yumuşak ses" — duyular arası aktarma
- E) Eren: "Kapı gıcırdadı" — soyut anlam
Doğru cevap: D
Çözüm: "Yumuşak" dokunma duyusundan sesin niteliğine aktarılır. Masa ayağı yan anlam, okul ad aktarması, altın kalpli mecaz, gıcırdama yansımadır.
I. "Gül, çiçeğe göre daha özel bir addır." II. "Bitki, güle göre daha genel bir addır." III. "Çiçek, bitkiye göre daha genel bir addır." Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I, II ve III
- E) I ve II
Doğru cevap: E
Çözüm: Genelden özele "bitki → çiçek → gül" sıralaması yapılır. Bu nedenle I ve II doğru, III yanlıştır.
Bir öğretmen "Ona acı bir haber verdiler." ile "Çorba biraz acıydı." cümlelerini karşılaştırıyor. Aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
- A) İlk cümlede üzücü bir olayın etkisi anlatılır.
- B) İlk cümlede haberin tadı doğrudan ölçülmektedir.
- C) İkinci cümlede tat alma duyusu kullanılır.
- D) İki cümlede aynı sözcük farklı anlam kazanır.
- E) İlk cümlede sözcük mecaz anlamlıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Haberin fiziksel tadı olmaz; "acı haber" üzüntü veren haberdir. Çorbadaki acılık ise tat duyusuyla ilgilidir.
"Sonunda her taş yerine oturdu." diyen biri, bir projedeki görev dağılımının netleştiğini anlatıyorsa hangi yargı söylenebilir?
- A) Cümlede yalnız yapı malzemelerinin dizilişi anlatılır.
- B) Kalıplaşmış söz, düzenin kurulmasını mecazla ifade eder.
- C) "Taş" sözcüğü matematik alanında özel terime dönüşür.
- D) Sözcükler arasında yalnız tam karşıt anlam ilişkisi kurulur.
- E) Sözün anlamı ses taklidi yoluyla oluşturulmuştur.
Doğru cevap: B
Çözüm: "Taşların yerine oturması", işlerin düzene girmesi ve belirsizliğin giderilmesi anlamında kullanılan mecazlı sözdür.
"İnce bir sızı" ve "ince bir alay" sözleri için hangi yorum bağlama en uygundur?
- A) İlkinde fiziksel kalınlık, ikincisinde doğrudan açık övgü anlatılır.
- B) İlkinde ses şiddeti, ikincisinde ölçülmüş uzunluk anlatılır.
- C) İlkinde matematik terimi, ikincisinde bitki türü anlatılır.
- D) İlkinde hafiflik, ikincisinde örtülü ve sezdirilen küçümseme anlatılır.
- E) İlkinde yer-insan ilgisi, ikincisinde eş seslilik anlatılır.
Doğru cevap: D
Çözüm: "İnce sızı" hafif ama hissedilen ağrıdır; "ince alay" açık söylenmeyen, sezdirilen küçümsemedir. Aynı sözcük bağlama göre ayrılır.
Bir metinde "Masaya ağır ağır yaklaştı. Duyduğu ağır suçlama yüzünden tek kelime edemedi." deniyor. "Ağır" sözcüğünün iki kullanımındaki anlam ayrımı hangisidir?
- A) İlki kütleyi, ikincisi yürüyüş hızını belirtir.
- B) İlki bir terimi, ikincisi ses taklidini belirtir.
- C) İlki cesareti, ikincisi fiziksel genişliği belirtir.
- D) İlki sıcaklığı, ikincisi eş anlamlılığı belirtir.
- E) İlki yavaşlığı, ikincisi suçlamanın ciddiyetini belirtir.
Doğru cevap: E
Çözüm: "Ağır ağır" yavaş biçimde demektir; "ağır suçlama" ise ciddi, sonuçları önemli bir ithamı anlatır.