Aşağıdakilerden hangisinde ek bir yeni sözcük oluşturmuştur?
- A) Eve
- B) Ağacın
- C) Kalemim
- D) Geldik
- E) Sevgi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sev- fiil köküne gelen -gi eki sevgi adını türetir. Diğer seçeneklerde çekim ekleri öne çıkar.
Bir sözcüğün kökü için hangi yargı doğrudur?
- A) Anlamlı en küçük yapı birimidir.
- B) Daima en az iki ayrı sözcük içerir.
- C) Sadece çekim ekiyle ortaya çıkar.
- D) Her zaman cümle biçiminde yazılır.
- E) Tek başına hiçbir anlam taşıyamaz.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kök, daha küçük anlamlı parçalara ayrılamayan anlamlı temel birimdir ve isim veya fiil kökü olabilir.
“Defterim” sözcüğündeki -im eki hangi türdedir?
- A) İsimden fiil yapım eki
- B) İyelik çekim eki
- C) Fiilden isim yapım eki
- D) Çokluk çekim eki
- E) Birleşik sözcük kuran ek
Doğru cevap: B
Çözüm: Defter-im sözcüğünde -im birinci tekil kişiye ait olma anlamı katan iyelik çekim ekidir.
Aşağıdakilerden hangisi isim kökünden fiil türemesine örnektir?
- A) Yazmak
- B) Koşmak
- C) Gitmek
- D) Sulamak
- E) Okumak
Doğru cevap: D
Çözüm: Sula- fiili su isim köküne -la yapım eki getirilerek oluşur; diğer seçeneklerin kökleri zaten fiildir.
“Bilgili” sözcüğünde sonradan eklenen -li hangi görevdedir?
- A) Ayrılma hâli çekim eki
- B) Geçmiş zaman çekim eki
- C) Çoğul kişi çekim eki
- D) Geniş zaman çekim eki
- E) İsimden isim türeten yapım eki
Doğru cevap: E
Çözüm: Bilgi adına getirilen -li, yeni bir niteleme bildiren sözcük oluşturduğu için yapım ekidir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi fiil çekim eki almıştır?
- A) Tuzluk
- B) Gördüm
- C) Gözlük
- D) Gecekondu
- E) Sevgili
Doğru cevap: B
Çözüm: Gör-dü-m sözcüğünde geçmiş zaman ve kişi ekleri fiili çekime sokar; bu ekler yeni sözlük anlamlı sözcük türetmez.
“Seslenmek” sözcüğündeki seslen- gövdesinin oluşumu hangisidir?
- A) Fiil kökü + çokluk çekim eki
- B) İsim kökü + bulunma hâli eki
- C) İki fiil kökünün birleşmesi
- D) İsim kökü + isimden fiil yapım eki
- E) Fiil kökü + kişi çekim eki
Doğru cevap: D
Çözüm: Ses-len- fiili ses ismine -len yapım eki getirilmesiyle oluşur; seslen- türemiş bir fiildir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi iki fiil kökünün birleşmesiyle oluşan bir birleşik sözcüktür?
- A) Tuzsuz
- B) Çekyat
- C) Gözlem
- D) Dostluk
- E) Sevgi
Doğru cevap: B
Çözüm: Çekyat, çek- ve yat- fiillerinin birleşmesiyle oluşmuş kalıplaşmış birleşik addır.
“Gözlüklü” sözcüğünün yapımıyla ilgili doğru bilgi hangisidir?
- A) İsim kökü yalnız hâl eki almıştır.
- B) İki fiil kökü birleşmiştir.
- C) Bir fiil yalnız geçmiş zaman eki almıştır.
- D) İsim kökü iki ayrı yapım eki almıştır.
- E) Sözcük sadece çokluk ekinden oluşmuştur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Göz-lük-lü yapısında önce gözlük adı, ardından gözlüklü nitelemesi türetilmiştir; iki yapım eki vardır.
“Güzellikler” sözcüğünün son eki ve yapı bakımından durumu hangisidir?
- A) Son ek yapımdır; sözcük basittir.
- B) Son ek kiptir; sözcük birleşiktir.
- C) Son ek iyeliktir; sözcük basittir.
- D) Son ek yönelmedir; sözcük birleşiktir.
- E) Son ek çekimdir; sözcük türemiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Güzel-lik-ler yapısında -lik yapım, -ler çokluk çekim ekidir. Sözcük yapım eki aldığı için türemiştir.
Aşağıdaki eklerden hangisi “gördü” sözcüğündeki -dü ile aynı görevde kullanılır?
- A) Tuzcu sözcüğündeki -cu
- B) Gözlük sözcüğündeki -lük
- C) Susuz sözcüğündeki -suz
- D) Temizle sözcüğündeki -le
- E) Yazdı sözcüğündeki -dı
Doğru cevap: E
Çözüm: Gör-dü ve yaz-dı biçimlerindeki ekler görülen geçmiş zaman çekim ekidir. Diğerleri yapım ekidir.
“Evden” ve “evsiz” sözcüklerinin yapı karşılaştırması hangisidir?
- A) İlki basit, ikincisi türemiştir.
- B) İlki birleşik, ikincisi basittir.
- C) İkisi de birleşiktir.
- D) İkisi de yapım eki almamıştır.
- E) İlki türemiş, ikincisi birleşiktir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Ev-den sözcüğündeki -den çekim; ev-siz sözcüğündeki -siz yapım ekidir. Bu yüzden ilk sözcük basit, ikinci türemiştir.
“Oyuncularımızda” sözcüğündeki ek sırası hangisidir?
- A) Çokluk, yapım, yönelme, kişi
- B) Yapım, çokluk, iyelik, bulunma hâli
- C) Kip, kişi, iyelik, ayrılma
- D) Yapım, bulunma, çokluk, geçmiş zaman
- E) İyelik, yapım, çokluk, yönelme
Doğru cevap: B
Çözüm: Oyun-cu-lar-ımız-da çözümlemesinde -cu yapım; -lar çokluk, -ımız iyelik ve -da bulunma hâli çekim ekidir.
“Evsizleşti” sözcüğünün oluşum sırası için hangisi doğrudur?
- A) Fiil kökü → iyelik → çokluk → yapım
- B) Birleşik kök → hâl → kip → kişi
- C) İsim kökü → yapım → yapım → zaman çekimi
- D) İsim kökü → yalnız üç çekim eki
- E) Fiil kökü → kişi → yapım → çokluk
Doğru cevap: C
Çözüm: Ev-siz-leş-ti yapısında ev isim kökünden önce evsiz adı/nitelemesi, ardından evsizleş- fiili türemiş; -ti geçmiş zamanı bildirmiştir.
“Tuzsuzluktan” sözcüğüyle ilgili hangisi yanlıştır?
- A) Tuz anlamlı isim köküdür.
- B) -suz bir yapım ekidir.
- C) -luk ikinci yapım ekidir.
- D) Sözcük birleşik yapılıdır.
- E) -tan ayrılma hâli ekidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuz-suz-luk-tan biçimi iki yapım ve bir çekim ekinden oluşan türemiş sözcüktür; iki ayrı kökün birleşmesi yoktur.
Hem isimden fiil yapım eki hem de görülen geçmiş zaman çekim eki taşıyan sözcük hangisidir?
- A) Tuzladı
- B) Okuyacak
- C) Sevildi
- D) Görmüş
- E) Koşardı
Doğru cevap: A
Çözüm: Tuz-la-dı sözcüğünde -la isimden fiil türeten yapım, -dı geçmiş zaman çekim ekidir. Diğer fiillerin kökleri fiildir.
Aşağıdaki çözümlemelerden hangisinde yapım ve çekim ekleri doğru sırayla ayrılmıştır?
- A) Kalem-ler-im: yapım, yapım
- B) Köy-lü-den: çekim, yapım
- C) Göz-lük-çü: iyelik, hâl
- D) Yaz-dı-m: yapım, çokluk
- E) Odun-luk-lar-dan: yapım, çokluk, ayrılma
Doğru cevap: E
Çözüm: Odunluklardan sözcüğü odun + luk yapım eki + lar çokluk + dan ayrılma hâli olarak ayrılır.
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde önce isimden isim yapım eki, sonra çokluk ve iyelik ekleri vardır?
- A) Köylülerimiz
- B) Kapılarımızdan
- C) Çocuklarımız
- D) Gecekondularımız
- E) Okuyucularımız
Doğru cevap: A
Çözüm: Köy-lü-ler-imiz yapısında -lü isimden isim yapım, -ler çokluk ve -imiz iyelik çekim ekleridir. Diğerleri ya yapım eki içermez ya da farklı türdedir.
Bir sözcüğün yapısını belirlerken yapılan aşağıdaki işlemlerden hangisi doğrudur?
- A) Sözcük uzunluğuna bakarak onu doğrudan birleşik saymak.
- B) Çokluk eki görünce sözcüğü kendiliğinden türemiş saymak.
- C) Bütün eklerin yeni sözcük türettiğini kabul etmek.
- D) Çekim eki alan sözcükte kök aramayı gereksiz görmek.
- E) Önce kökü ve yapım eklerini bulup çekim eklerini ayrı değerlendirmek.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yapı sınıflamasında belirleyici ölçüt kök sayısı ile yapım eki varlığıdır; çekim ekleri ayrı değerlendirilir.
“Kitapçılarımızdan” sözcüğünün hangi parçası sözcüğü yapıca türemiş hâle getirir?
- A) Kitapçı gövdesine eklenen -lar
- B) Kitap köküne eklenen -çı
- C) Kitapçılar biçimine eklenen -ımız
- D) Kitapçılarımız biçimine eklenen -dan
- E) Kitap kökünün kendi başına bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kitap-çı-lar-ımız-dan sözcüğünde türemeyi sağlayan -çı yapım ekidir. -lar, -ımız ve -dan çekim ekleridir.