Ekinokslarda Güneş ışınları öğle vakti hangi enleme dik gelir?
- A) Oğlak Dönencesi
- B) Güney Kutup Dairesi
- C) Ekvator
- D) Kuzey Kutup Dairesi
- E) Yengeç Dönencesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ekinoksta Güneş’in diklik enlemi 0°’dir.
Haziran gündönümü civarında Güneş ışınları hangi enleme dik gelir?
- A) Oğlak Dönencesi
- B) Güney Kutup Dairesi
- C) Kuzey Kutup Noktası
- D) Yengeç Dönencesi
- E) Ekvator
Doğru cevap: D
Çözüm: Haziran gündönümünde diklik enlemi yaklaşık 23,4° K’dir.
Aralık gündönümü civarında Güneş ışınlarının dik geldiği yer neresidir?
- A) Ekvator
- B) Yengeç Dönencesi
- C) Kuzey Kutup Dairesi
- D) Başlangıç meridyeni
- E) Oğlak Dönencesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Aralık gündönümünde Güneş yaklaşık 23,4° G enlemine dik gelir.
Yerel saat farkının temelinde Dünya’nın hangi hareketi vardır?
- A) Eksen çevresindeki dönüşü
- B) Güneş çevresindeki dolanması
- C) Eksen eğikliğinin yıllık değişmesi
- D) Ay çevresindeki dönüşü
- E) Levhaların kayması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel saat farkı Dünya’nın günlük dönüşüyle ilişkilidir.
Mevsimlerin oluşumunu birlikte açıklayan iki temel unsur hangisidir?
- A) Kara parçası sayısı ve meridyen uzunluğu
- B) Eksen eğikliği ve yıllık dolanma
- C) Yalnız günlük dönme ve yerel saat
- D) Denizlerin tuzluluğu ve kıyı uzunluğu
- E) Yalnız Ay evreleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Mevsimler eksen eğikliği ile Güneş çevresindeki dolanmanın sonucudur.
İki levhanın birbirinden uzaklaştığı levha sınırı türü nedir?
- A) Kıvrım kuşağı
- B) Epirojenik denge
- C) Iraksak sınır
- D) Yakınsak sınır
- E) Transform sınır
Doğru cevap: C
Çözüm: Iraksak sınırda levhalar ayrılır ve yeni okyanusal kabuk gelişebilir.
Levhaların birbirine yaklaştığı sınır türü hangisidir?
- A) Transform sınır
- B) Boylam sınırı
- C) İzohips sınırı
- D) Yakınsak sınır
- E) Iraksak sınır
Doğru cevap: D
Çözüm: Yakınsak sınırlarda dalma-batma veya kıtasal çarpışma görülebilir.
Kuzey Yarım Küre’de Coriolis etkisiyle hareket eden büyük ölçekli hava akımı hareket yönüne göre hangi yana sapar?
- A) Daima ekvatora
- B) Hiçbir koşulda sapmaz
- C) Sağa
- D) Sola
- E) Dik yukarı
Doğru cevap: C
Çözüm: Coriolis sapması kuzeyde sağa, güneyde sola olur.
Hangi olay doğrudan yıllık dolanma ve eksen eğikliğiyle açıklanır?
- A) Günlük doğu-batı görünür Güneş hareketi
- B) Her yerde aynı takvim saatinin kullanılması
- C) Deprem kuşaklarının oluşması
- D) Gündüz süresinin mevsimlere göre değişmesi
- E) Her 24 saatte yerel saat döngüsü
Doğru cevap: D
Çözüm: Gün uzunluğunun mevsimsel değişimi eksen eğikliği ve dolanma ile ilgilidir.
Okyanusal levhanın kıtasal levhanın altına dalmasıyla hangi olay birlikteliği görülebilir?
- A) Yalnız kumul birikimi
- B) Yalnız delta gelişmesi
- C) Hiç deprem olmaması
- D) Karst mağaralarının tek başına ortaya çıkması
- E) Okyanus hendeği ve volkanik yay
Doğru cevap: E
Çözüm: Dalma-batma yakınsak levha sınırlarında hendek ve volkanik yayı destekler.
Transform levha sınırında ağırlıklı hareket türü hangisidir?
- A) Birbirine göre yanal kayma
- B) İki levhanın eşit hızla dik yükselmesi
- C) Okyanus suyunun donması
- D) Buzulun vadi açması
- E) Deltanın ileri büyümesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Transform sınırlar yanal kaymalı levha hareketleriyle ilişkilidir.
Epirojenez kavramının en uygun açıklaması hangisidir?
- A) Kıyıda kordon oluşması
- B) Geniş alanların göreli düşey yükselmesi ve alçalması
- C) Akarsuyun menderes oluşturması
- D) Yalnız sıkışmayla kıvrım dağ oluşması
- E) Rüzgârın kum taşıması
Doğru cevap: B
Çözüm: Epirojenez, geniş yüzeylerin göreli yükselip alçalmasını ifade eder.
Dolin ile traverten arasındaki temel fark nedir?
- A) İkisi de yalnız volkanizmayla oluşur
- B) Dolin delta, traverten akarsu vadisidir
- C) Dolin çözünme, traverten çökelme-birikme şeklidir
- D) İkisi de buzul birikimidir
- E) Dolin dalga, traverten rüzgâr aşınımıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Karst sisteminde dolin çözünen kayaçların oluşturduğu çukur; traverten mineralli suların çökelme ürünüdür.
Kuzey Yarım Küre’de haziran gündönümüne yaklaşılırken Kuzey Kutup Dairesi içindeki gündüz süresi nasıl değişir?
- A) Sadece deniz seviyesinde uzar
- B) 24 saate kadar uzayabilir
- C) Her gün kesin 12 saat kalır
- D) Sıfır saate düşmesi zorunludur
- E) Boylama göre 4 dakika sabittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaz gündönümü çevresinde kutup dairesi içinde sürekli gündüz görülür.
İzohips haritasında bir vadinin iki yamacında eş yükselti eğrileri birinde çok sık, diğerinde seyrekse hangi yorum yapılır?
- A) Her iki yamacın deniz seviyesinde bulunduğu
- B) Yamaca ait hiçbir yükselti bilgisi bulunmadığı
- C) Yamaçların eğimlerinin farklı olduğu
- D) İki yamaçta eğimin kesin eşit olduğu
- E) Seyrek eğrili yamacın zorunlu olarak daha dik olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı eküidistansta sık çizgiler daha dik yamacı gösterir.
Bir kıtasal levha ile bir okyanusal levhanın yakınlaşmasına bağlı aktif kıyıda hangi durum birlikte beklenebilir?
- A) Yalnız delta ile kıyı oku
- B) Hiç sismik hareket olmaması
- C) Yalnız buzul morenleri
- D) Dalma-batma hendeği, deprem ve volkanik yay
- E) Yalnız karstik traverten ve dolin
Doğru cevap: D
Çözüm: Okyanusal levhanın dalması hendek, volkanik yay ve deprem üretme potansiyeline sahiptir.
Levha sınırlarının dışında da deprem olabilmesi, aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?
- A) Tüm depremler yalnız sırtların tepesinde oluşur
- B) Yerkabuğunda hiçbir gerilme birikmez
- C) Deprem fay hareketiyle ilişkisizdir
- D) Levhaların sınırı bulunmaz
- E) Levha içindeki etkin veya yeniden harekete geçen faylarda da deprem oluşabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Depremlerin çoğu sınırlarda yoğunlaşsa da levha içi faylarda da oluşabilir.
Kayaçların kırılarak fay boyunca yer değiştirmesi ile sünek biçimde kıvrılması arasındaki doğru ayrım hangisidir?
- A) İlki kırıklı, ikincisi kıvrımlı deformasyona örnektir
- B) Her ikisi de zorunlu olarak rüzgâr birikimidir
- C) Kıvrılma yalnız deniz dalgasıyla gerçekleşir
- D) Fay hareketi daima buzul işidir
- E) İki olayın da tek nedeni yüzey yağışıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Fay kırılma/yer değiştirme, kıvrım ise sünek deformasyon türleriyle ilgilidir.
Yerkabuğundaki izostatik dengeye bağlı geniş alanlı yükselmenin hangi kavramla anılması daha uygundur?
- A) Deflasyon
- B) Epirojenez
- C) Menderesleşme
- D) Kıyı kordonu oluşumu
- E) Karstik çözünme
Doğru cevap: B
Çözüm: Geniş ölçekli göreli düşey hareketler epirojenez başlığıyla ilişkilendirilebilir.
Bir alanda dolin, uvala, polye ve mağaraların birlikte bulunması öncelikle hangi koşula işaret eder?
- A) İki levhanın transform hareketine
- B) Rüzgârın barkan kumulu oluşturmasına
- C) Çözünebilir kayaçlarda gelişmiş karstlaşmaya
- D) Kalın buzul örtüsünün moren biriktirmesine
- E) Dalgaların kıyı oku oluşturmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu şekiller karstik çözünme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.