Aynı arazi 1/250.000 ve 1/50.000 ölçekli iki haritada gösteriliyor. Aynı gerçek yolun harita üzerindeki uzunluk oranı nasıldır?
- A) 1/50.000’de beş kat daha uzundur
- B) 1/250.000’de beş kat daha uzundur
- C) Her ikisinde eşittir
- D) 1/50.000’de yirmi beş kat daha kısadır
- E) 1/250.000’de iki kat daha uzundur
Doğru cevap: A
Çözüm: 250.000/50.000 = 5 olduğundan büyük ölçekli haritada yol beş kat uzundur.
Aynı araziyi gösteren bir haritanın doğrusal ölçeği iki kat büyütüldüğünde haritada kapladığı alan kaç katına çıkar?
- A) Değişmez
- B) 4 katına
- C) 2 katına
- D) 8 katına
- E) 16 katına
Doğru cevap: B
Çözüm: Alan, doğrusal büyütme katsayısının karesiyle değişir: 2²=4.
30° D boylamındaki merkezde yerel Güneş saati 12.00 iken 52,5° D boylamında kaçtır?
- A) 13.00
- B) 14.30
- C) 13.30
- D) 10.30
- E) 12.30
Doğru cevap: C
Çözüm: 22,5° fark × 4 dakika = 90 dakika; doğu ileridedir.
İki noktanın harita üzerindeki uzaklığı 5 cm, gerçek yatay uzaklığı 12,5 km ise kesir ölçek kaçtır?
- A) 1/50.000
- B) 1/125.000
- C) 1/500.000
- D) 1/250.000
- E) 1/25.000
Doğru cevap: D
Çözüm: 12,5 km = 1.250.000 cm; 1.250.000/5 = 250.000.
Küresel Dünya yüzeyinin düz haritada gösterilmesi hakkındaki hangi yargı savunulabilir?
- A) Mercator tüm alanları hatasız ölçer
- B) Eş alanlı projeksiyon bütün açıları da korur
- C) Her harita projeksiyonunda enlem bilgisi kaybolur
- D) Dünya yüzeyini düzleme aktarmak hiçbir bozulma yaratmaz
- E) Alan, açı ve uzunluğu tüm yüzeyde birden kusursuz koruyan düzlem projeksiyon yoktur
Doğru cevap: E
Çözüm: Küresel yüzeyin düzleme aktarılmasında özelliklerden en az biri bozulur.
Kuzey ve Güney Yarım Küre’de aynı tarihte birbirine zıt mevsimlerin görülmesinin temel nedeni nedir?
- A) Eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının yarım kürelere farklı açıyla gelmesi
- B) Güneş’e uzaklığın aynı anda iki farklı değerde olması
- C) Dünya’nın her gün farklı hızla dönmesi
- D) Okyanusların yalnız kuzeyde bulunması
- E) Meridyenlerin kutuplarda birleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Dünya ekseninin eğikliği ve dolanma yarım kürelerde zıt mevsim koşulları oluşturur.
Kuzey Yarım Küre’de haziran gündönümüne yaklaşılırken Kuzey Kutup Dairesi içindeki gündüz süresi nasıl değişir?
- A) Sadece deniz seviyesinde uzar
- B) 24 saate kadar uzayabilir
- C) Her gün kesin 12 saat kalır
- D) Sıfır saate düşmesi zorunludur
- E) Boylama göre 4 dakika sabittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaz gündönümü çevresinde kutup dairesi içinde sürekli gündüz görülür.
İzohips haritasında bir vadinin iki yamacında eş yükselti eğrileri birinde çok sık, diğerinde seyrekse hangi yorum yapılır?
- A) Her iki yamacın deniz seviyesinde bulunduğu
- B) Yamaca ait hiçbir yükselti bilgisi bulunmadığı
- C) Yamaçların eğimlerinin farklı olduğu
- D) İki yamaçta eğimin kesin eşit olduğu
- E) Seyrek eğrili yamacın zorunlu olarak daha dik olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı eküidistansta sık çizgiler daha dik yamacı gösterir.
Bir kıtasal levha ile bir okyanusal levhanın yakınlaşmasına bağlı aktif kıyıda hangi durum birlikte beklenebilir?
- A) Yalnız delta ile kıyı oku
- B) Hiç sismik hareket olmaması
- C) Yalnız buzul morenleri
- D) Dalma-batma hendeği, deprem ve volkanik yay
- E) Yalnız karstik traverten ve dolin
Doğru cevap: D
Çözüm: Okyanusal levhanın dalması hendek, volkanik yay ve deprem üretme potansiyeline sahiptir.
Levha sınırlarının dışında da deprem olabilmesi, aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?
- A) Tüm depremler yalnız sırtların tepesinde oluşur
- B) Yerkabuğunda hiçbir gerilme birikmez
- C) Deprem fay hareketiyle ilişkisizdir
- D) Levhaların sınırı bulunmaz
- E) Levha içindeki etkin veya yeniden harekete geçen faylarda da deprem oluşabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Depremlerin çoğu sınırlarda yoğunlaşsa da levha içi faylarda da oluşabilir.
Kayaçların kırılarak fay boyunca yer değiştirmesi ile sünek biçimde kıvrılması arasındaki doğru ayrım hangisidir?
- A) İlki kırıklı, ikincisi kıvrımlı deformasyona örnektir
- B) Her ikisi de zorunlu olarak rüzgâr birikimidir
- C) Kıvrılma yalnız deniz dalgasıyla gerçekleşir
- D) Fay hareketi daima buzul işidir
- E) İki olayın da tek nedeni yüzey yağışıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Fay kırılma/yer değiştirme, kıvrım ise sünek deformasyon türleriyle ilgilidir.
Yerkabuğundaki izostatik dengeye bağlı geniş alanlı yükselmenin hangi kavramla anılması daha uygundur?
- A) Deflasyon
- B) Epirojenez
- C) Menderesleşme
- D) Kıyı kordonu oluşumu
- E) Karstik çözünme
Doğru cevap: B
Çözüm: Geniş ölçekli göreli düşey hareketler epirojenez başlığıyla ilişkilendirilebilir.
Bir alanda dolin, uvala, polye ve mağaraların birlikte bulunması öncelikle hangi koşula işaret eder?
- A) İki levhanın transform hareketine
- B) Rüzgârın barkan kumulu oluşturmasına
- C) Çözünebilir kayaçlarda gelişmiş karstlaşmaya
- D) Kalın buzul örtüsünün moren biriktirmesine
- E) Dalgaların kıyı oku oluşturmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu şekiller karstik çözünme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.
Traverten basamakları ile sarkıt/dikitlerin ortak oluşum mekanizması hangisidir?
- A) Buzulun yatağı oyup moren taşıması
- B) Fay kırığının kıvrım oluşturması
- C) Dalga aşındırmasıyla falez yapması
- D) Kalsiyum karbonatın sudan çökelmesi
- E) Rüzgârın kuvars kumunu taşıması
Doğru cevap: D
Çözüm: Traverten ve mağara damlataşları karbonat çökelimiyle gelişir.
Aynı akarsu yatağının yukarı ve aşağı çığırında aşındırma ve biriktirme güçlerinin farklı olması neyle açıklanır?
- A) Yalnız boylamın doğuya artmasıyla
- B) Dünya’nın dönme ekseninin olmamasıyla
- C) Her akarsuyun tüm kesimlerinde sabit hızla akmasıyla
- D) Suyun yalnız denize yakın yerde bulunmasıyla
- E) Eğim, akış enerjisi, taşınan yük ve debinin mekânsal değişimiyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Taşıma kapasitesi değiştikçe aşındırma ve biriktirme dengesi değişir.
Bir kıyıda falez gerilerken kıyı önünde dalga aşındırma düzlüğü gelişiyor. Hangisi doğrudur?
- A) Her iki şekil de dalga aşındırma süreciyle ilişkilidir
- B) Falez yalnız buzul birikimidir
- C) Dalga aşındırma düzlüğü bir kireçtaşı mağarasıdır
- D) Falez yalnız levha ıraksamasıyla oluşur
- E) Bu iki şeklin hiçbir ortak etkeni yoktur
Doğru cevap: A
Çözüm: Falez ve önündeki abrazyon platformu kıyı aşınımının birbirini tamamlayan şekilleridir.
Hangi şekil–oluşum eşleştirmesi diğerlerinden farklı olarak birikim sürecini gösterir?
- A) Mantar kaya – rüzgâr aşındırması
- B) Moren – buzul birikimi
- C) Falez – dalga aşındırması
- D) Dolin – karst çözünmesi
- E) Sirk – buzul aşındırması
Doğru cevap: B
Çözüm: Moren birikimdir; diğer dört seçenek aşınma/çözünme biçimidir.
Risk değerlendirmesinde aynı büyüklükte deprem üreten iki yerleşimin zararının farklı çıkmasını en güçlü açıklayan hangisidir?
- A) Ekinoks tarihinin değişmesi
- B) Harita renginin farklı seçilmesi
- C) Yapı stoğu, yerel zemin, maruziyet ve kırılganlığın farklı olması
- D) Yerel boylamların eşit olmaması tek başına
- E) İki şehrin her zaman aynı yükseklikte olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Zarar yalnız tehlikenin büyüklüğüne bağlı değildir; maruziyet ve kırılganlık önemlidir.
Heyelan ve çığ tehlikesini karşılaştıran hangi ifade daha yerindedir?
- A) İkisi de aynı isimli akarsu birikimidir
- B) Çığ yalnız ekvator kıyısında görülür
- C) Heyelan sadece sıfır eğimli düzlükte oluşur
- D) Heyelanda zemin/kaya kütlesi; çığda kar kütlesi yamaç aşağı hareket eder
- E) İkisi de yalnız deniz altı volkanizmasıyla olur
Doğru cevap: D
Çözüm: Heyelan zemin veya kayanın kütle hareketi; çığ kar kütlesinin ani inişidir.
Bir haritadaki izohips aralığı 20 m iken aralarında 4 yükselti basamağı bulunan iki eğri arasındaki fark kaç metredir?
- A) 20 m
- B) 40 m
- C) 60 m
- D) 100 m
- E) 80 m
Doğru cevap: E
Çözüm: Yükselti basamağı 4 × 20 = 80 metredir; basamak sayısı eğri sayısından farklı olabilir.