Hava sıcaklığı artarken gerçek su buharı miktarı değişmiyorsa bağıl nemin azalmasını hangi açıklama en doğru biçimde verir?
- A) Doygunluk buhar basıncı sıcaklıkla arttığından aynı buhar daha düşük oranı temsil eder
- B) Sıcaklık arttığında havadaki bütün su buharı zorunlu yoğuşur
- C) Bağıl nem yalnız basınç merkezinin yönüne bağlıdır
- D) Havanın oksijen kütlesi sıfıra iner
- E) Sıcaklık hiçbir koşulda doygunluk durumunu etkilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Doygunluk kapasitesi artarken gerçek su buharı sabitse bağıl nem oranı düşer.
Düz zemine kıyasla karla kaplı bir arazide albedo yükselirse diğer koşullar eşitken ilk doğrudan enerji etkisi hangisidir?
- A) Yerden çıkan uzun dalga ışınımın sıfırlanması
- B) Atmosferin her katmanında nemin aynı kalması
- C) Dünya eksen eğikliğinin azalması
- D) Yansıtılan kısa dalga radyasyonun artması
- E) Soğurulan kısa dalga radyasyonun kesin artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüksek albedo daha çok gelen kısa dalga ışınımın yansımasına yol açar.
Alçak seviyede sıcaklık yükseldikçe hava soğumayıp daha sıcak bir katmana giriyor ve kirleticiler yerde birikiyor. Hangi olay açıklayıcıdır?
- A) Çöllerde gece ışınım kaybının tümüyle durması
- B) Sıcaklık inversiyonu
- C) Normal düşey sıcaklık azalması
- D) Orografik yükselme
- E) Kuvvetli dikey karışım
Doğru cevap: B
Çözüm: İnversiyon dikey karışımı sınırlayıp kirleticilerin yüzeye yakın tutulmasına yol açabilir.
Yakın izobarlı ve düşük yüzey sürtünmeli bir alanda rüzgârın yüksek olma olasılığı neden artar?
- A) İzobarların yakınlığı basınç gradyanını sıfırlar
- B) Rüzgâr hızını yalnız Güneş’in uzaklığı belirler
- C) Coriolis kuvveti tamamen yok olur
- D) Havadaki bütün su buharı katılaşır
- E) Basınç gradyan kuvveti güçlü, sürtünmenin yavaşlatıcı etkisi daha zayıftır
Doğru cevap: E
Çözüm: Sık izobar daha büyük yatay gradyan gösterir; düşük sürtünme daha az hız kaybı yaratır.
Ekvator kuşağında Coriolis etkisinin düşük olması ile termik yükselmenin birlikteliği hangi dolaşımla daha uyumludur?
- A) Kutup doğulularının sıfır yükselme ile egemenliği
- B) Okyanus hendeklerindeki levha hareketi
- C) Ekvatoral alçak basınç ve yoğun konveksiyon
- D) Kalıcı kutupsal yüksek basınç
- E) Yalnız gece kara meltemi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ekvatoral ısınma ve yakınsama konvektif yükselmeyi ve alçak basıncı destekler.
Denizden gelen nemli hava dağ yamacında yağışını bıraktıktan sonra karşı tarafta alçalıyorsa hangi eşzamanlı durum beklenir?
- A) Adyabatik ısınma ve bağıl nem azalması
- B) Adyabatik soğuma ve bağıl nem artması
- C) Yalnız basınç azalması ve kar yağışının artması
- D) Havanın izotermal kalıp kesin doygun olması
- E) Yalnız Coriolis’in işaret değiştirmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Rüzgâr altı yamaçta hava alçalırken sıkışarak ısınır.
Bir iklim grafiğinde en yüksek sıcaklıklar temmuz–ağustosta, yağış en fazla kışın, yazın çok azdır. Hangi iklim yorumu en uygundur?
- A) Kuzey Yarım Küre’de bütün yıl kutup iklimi
- B) Ekvatoral sürekli yağışlı iklim
- C) Yazı yağışlı sert karasal iklim
- D) Kuzey Yarım Küre’de Akdeniz iklimine benzer düzen
- E) Güney Yarım Küre’de tipik muson yaz yağışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Kuzeyde yaz sıcaklığının temmuzda yükselmesi ve kış yağışı yaz kuraklığı Akdeniz tipine uyar.
Yıllık yağış toplamı aynı olan iki merkezden birinde yağış kışa, diğerinde yaza yığılıyorsa hangi çıkarım güvenlidir?
- A) Yıllık toplam eşitliği sel riskini tamamen kaldırır
- B) Yağışın mevsimsel dağılışı farklı olduğundan su yönetimi ve bitki dönemleri farklı etkilenebilir
- C) İki merkezin bütün iklim özellikleri aynıdır
- D) İki merkezde debi her ay kesin eşittir
- E) İki merkezin sıcaklıkları aynı olmak zorundadır
Doğru cevap: B
Çözüm: Yağışın zamanı tarım, akış ve su depolaması açısından önemlidir.
Deniz kıyısında soğuk akıntının üstündeki hava kararlılaşırken yakın sahada kıyı çölü oluşumuna hangi mekanizma katkı sunabilir?
- A) Yüzeyde zorunlu sürekli konvektif fırtına
- B) Soğuk akıntının bütün yağışı tek başına artırması
- C) Günlük dönmenin tamamen durması
- D) Her sahada kar erimesinin hızlanması
- E) Kararlı hava ve sınırlı dikey yükselme koşulları
Doğru cevap: E
Çözüm: Soğuk akıntı üstündeki kararlılık bazı subtropikal kıyılarda yağış oluşumunu sınırlamaya katkı sağlar.
Bir havzada yağış artmıyor, ancak bitki örtüsü kaldırılıp zemin geçirimsizleşiyorsa sağanak sonrasında hangisi beklenebilir?
- A) Yağış miktarının her durumda iki katına çıkması
- B) Havzanın denizle doğrudan bağlantı kazanması
- C) Yüzey akış payının ve ani taşkın olasılığının artması
- D) Sızmanın zorunlu olarak artması
- E) Buharlaşmanın bütün mevsimlerde sıfırlanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Geçirimsizleşme sızmayı azaltıp hızlı yüzey akışını güçlendirebilir.
Bir havzada yıllık yağış 900 mm, toplam evapotranspirasyon 500 mm, dışa akış 300 mm ise diğer giriş-çıkışlar ihmal edildiğinde yıllık depolama değişimi kaç mm’dir?
- A) +100 mm
- B) −100 mm
- C) +400 mm
- D) −400 mm
- E) 0 mm
Doğru cevap: A
Çözüm: Su bütçesi: ΔS = P − ET − Q = 900 − 500 − 300 = +100 mm.
Aynı akarsuda bir gün ölçülen 80 m³/s değeri ile uzun yıllık ilkbahar maksimumunun karşılaştırılması hangi ayrımı gerektirir?
- A) Debi sadece yıllık toplam yağıştır
- B) Rejim yalnız havzanın alanıdır
- C) İki nicelik mutlaka aynı ayda eşit olur
- D) 80 m³/s anlık debidir; ilkbahar maksimumu rejimin zamansal özelliğidir
- E) 80 m³/s rejimin birimidir; maksimum debi değildir
Doğru cevap: D
Çözüm: Debi akım hacmi birimidir; rejim akışın yıl içi değişim düzenidir.
Benzer yağış alan iki akarsuyun birinde geçirgen kayaçlar yaygın ve yer altı beslenimi güçlü. Hangi fark beklenebilir?
- A) Rejim yalnız boylama bağlıdır
- B) Yer altı depolaması akımı geciktirip daha dengeli akışa katkı verebilir
- C) Geçirgenlik bütün kaynakları kurutur ve akış her zaman sıfır olur
- D) Geçirgen zemin bütün yağışı anında yüzey akışına çevirir
- E) Havza sınırı zorunlu olarak yok olur
Doğru cevap: B
Çözüm: Sızma ve taban akımı akarsuya gecikmeli su sağlayabilir.
Kapalı gölde yüksek buharlaşmaya rağmen düşük tuzluluk ölçülüyorsa hangisi önce araştırılmalıdır?
- A) Gölün yalnız enlemi
- B) Dünya’nın kutuplardan basık olması
- C) Okyanus dalgalarının periyodu
- D) Meridyenlerin başlangıç noktası
- E) Tatlı su girişleri, yer altı suyu çıkışı ve tuz bütçesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Tuzluluk giriş, çıkış, çözünmüş yük ve su bütçesinin sonucudur; tek başına kapalı havza olması yeterli değildir.
Farklı ana kayalarda aynı iklimde oluşmuş iki toprakta yerel farklılık belirginse hangi değerlendirme daha uygundur?
- A) Toprak oluşumunda zamanın rolü yoktur
- B) Bitki örtüsü hiçbir horizon üzerinde etkili değildir
- C) Ana materyal ve drenaj koşulları pedojenezi değiştiriyor olabilir
- D) İklim aynıysa bütün horizonlar zorunlu aynıdır
- E) Ana kaya toprak bileşimini hiçbir zaman etkilemez
Doğru cevap: C
Çözüm: Toprak oluşumunda iklim kadar ana materyal, canlı, topoğrafya ve zaman da etkilidir.
Genç akarsu alüvyonu üzerinde birikmiş, belirgin olgun horizonları zayıf bir toprak için hangi sınıflama gerekçelidir?
- A) Taşınmış genç materyal nedeniyle azonal toprak
- B) Yalnız tropikal yıkanma nedeniyle laterit
- C) Her durumda podzol
- D) Yalnız tuzlu göl koşulunda intrazonal
- E) Kutup tundrası nedeniyle çernezyom
Doğru cevap: A
Çözüm: Alüvyal genç topraklarda olgun profil gelişimi sınırlı olduğundan azonal sınıflama uygundur.
Sıcak ve sürekli nemli tropikal bölgede güçlü kimyasal ayrışma ile yıkanma hangi zonal toprak gelişimini destekler?
- A) Podzollaşma
- B) Çöl kumulunun aynen korunması
- C) Yalnız donmuş toprak oluşumu
- D) Lateritleşme
- E) Çernezyomlaşma
Doğru cevap: D
Çözüm: Sıcak-nemli tropikal koşullar kuvvetli ayrışma ve yıkanmayla lateritleşmeyi destekler.
Yükselti boyunca sıcaklık ve yağış koşulları değiştikçe kısa yatay mesafede bitki kuşakları değişiyorsa hangisi açıklayıcıdır?
- A) Biyomların yalnız boylama bağlı olması
- B) Yükseltiye bağlı iklimsel kuşaklanma
- C) Bütün yamaçlarda tek tip sıcaklık
- D) Bakı ve yükseltinin hiç etkisi olmaması
- E) Toprak ile bitki arasında hiçbir ilişki olmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Yükselti sıcaklığı, yağışı ve ekosistem koşullarını değiştirerek kuşaklanmaya yol açar.
Kurak bir bölgede aşırı otlatma, bitki kaybı ve toprak erozyonu birlikte ilerliyorsa hangisi en doğru süreç tanımıdır?
- A) Doğal çölün zorunlu olarak her gün birkaç kilometre ilerlemesi
- B) Yalnız tek günlük hava durumu değişimi
- C) Föhn rüzgârının her durumda çölleşmeyi durdurması
- D) Toprak kaybının su döngüsünü hiç etkilememesi
- E) Arazi bozulumunun çölleşme riskini artırması
Doğru cevap: E
Çözüm: Aşırı otlatma ve erozyon kurak bölgelerde kalıcı toprak verimliliği kaybına katkı yapabilir.
İki biyomda yıllık ortalama sıcaklık eşit fakat yağış farkı büyükse bitki örtüsü neden farklı olabilir?
- A) Su bütçesi yalnız okyanus tabanında işler
- B) Yalnız enlemleri aynıysa biyom zorunlu aynıdır
- C) Kullanılabilir su ve mevsimsel yağış dağılışı bitki üretimini değiştirir
- D) Sıcaklık eşitse her zaman aynı biyom oluşur
- E) Yağış bitki topluluklarının dağılışını etkilemez
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitki dağılışında yağış ve suyun zamanlaması kritik rol oynar.