İslam dininde inanılması gereken temel esasların sistemli biçimde ele alınmasına ne ad verilir?
- A) Akaid
- B) Fıkıh usulü
- C) Hadis tenkidi
- D) Tecvid
- E) Belagat
Doğru cevap: A
Çözüm: Akaid terimi, İslam'ın temel iman ve inanç esaslarını ifade eder; fıkıh ise daha çok amelî hükümleri ele alır.
İnanç esaslarını aklî ve naklî delillerle temellendiren ilim dalı hangisidir?
- A) Sarf
- B) Feraiz
- C) Kelam
- D) Arûz
- E) Nahiv
Doğru cevap: C
Çözüm: Kelam, inanca ilişkin meseleleri delillendirme ve itirazlara cevap verme amacıyla sistemli olarak inceleyen disiplindir.
Allah'ın bir ve benzersiz olduğuna inanma ilkesi hangi kavramla karşılanır?
- A) Nübüvvet
- B) İstishâb
- C) İcâzet
- D) Haşr
- E) Tevhid
Doğru cevap: E
Çözüm: Tevhid, Allah'ın birliğini ve eşi benzeri bulunmadığını kabul etmektir; nübüvvet peygamberlikle ilgilidir.
Allah'ın varlığının başlangıcı bulunmamasını ifade eden sıfat hangisidir?
- A) Bekâ
- B) Kıdem
- C) Basar
- D) İrade
- E) Tekvîn
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıdem başlangıçsızlığı, bekâ ise sonsuzluğu anlatır; bu sıfatlar aynı anlama gelmez.
Allah'ın varlığının sonunun olmaması hangi sıfatla ifade edilir?
- A) Kıdem
- B) Sem'
- C) Vücûd
- D) Bekâ
- E) İlim
Doğru cevap: D
Çözüm: Bekâ Allah'ın sonsuzluğunu anlatır; kıdem ise başlangıcının olmaması anlamına gelir.
Allah'ın bir olması ve ortağının bulunmaması hangi zâtî sıfattır?
- A) Hayat
- B) Vahdâniyet
- C) Kelam
- D) Kudret
- E) Basar
Doğru cevap: B
Çözüm: Vahdâniyet, birlik ve ortağı bulunmama anlamındaki zâtî sıfattır; diğerleri sübûtî sıfatlar arasındadır.
Allah'ın var olmak için hiçbir başka varlığa ihtiyaç duymaması hangi sıfatla anlatılır?
- A) Muhâlefetün li'l-havâdis
- B) Sem'
- C) Kudret
- D) Kıyâm bi-nefsihî
- E) Bekâ
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyâm bi-nefsihî kendi kendine kaim olmak ve varlığında başkasına muhtaç olmamak anlamını taşır.
Ehl-i sünnet kelamında Ebû Mansûr el-Mâtürîdî ile ilişkili ekol hangisidir?
- A) Mu'tezile
- B) Cebriyye
- C) Mürcie
- D) Hâricîlik
- E) Mâtürîdiyye
Doğru cevap: E
Çözüm: Mâtürîdiyye ismini Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'den alır; diğer seçenekler farklı düşünce gelenekleridir.
Ebû'l-Hasan el-Eş'arî ile ilişkilendirilen Sünnî kelam ekolü hangisidir?
- A) Kaderiyye
- B) Eş'ariyye
- C) Mürcie
- D) Hâricîlik
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: B
Çözüm: Eş'ariyye, Ebû'l-Hasan el-Eş'arî ile ilişkilendirilen başlıca Ehl-i sünnet kelam ekollerindendir.
İnsan fiillerinin Allah tarafından yaratılması ile kulun fiili edinmesini ilişkilendiren terim hangisidir?
- A) Nesh
- B) İcâzet
- C) Tefviz
- D) Kesb
- E) İstishâb
Doğru cevap: D
Çözüm: Kesb, özellikle Eş'arî kelamında insanın sorumlu fiili edinmesi ile ilahî yaratma ilişkisini açıklamakta kullanılır.
Mu'tezile'nin beş temel ilkesini birlikte ifade eden terim hangisidir?
- A) Usûl-i hamse
- B) Usûl-i fıkıh
- C) Esbâb-ı nüzûl
- D) Kütüb-i sitte
- E) Furû-i fıkıh
Doğru cevap: A
Çözüm: Usûl-i hamse, Mu'tezile'nin tevhid, adl, va'd-vaîd, menzile ve emr bi'l-ma'rûf ilkelerinin bütünüdür.
Mu'tezile'de Allah'ın adaleti ve insan fiillerinin sorumluluğuna vurgu yapan ilke hangisidir?
- A) Menzile
- B) Va'd
- C) Adl
- D) Te'vil
- E) Kıdem
Doğru cevap: C
Çözüm: Adl ilkesi, Mu'tezilî düşüncede ilahî adalet ve insanın fiillerinden sorumlu oluşuyla ilişkilendirilir.
Mu'tezile'nin mükâfat ve tehdidin gerçekleşmesiyle ilişkili ilkesi hangisidir?
- A) Va'd ve vaîd
- B) Tevhid ve kelam
- C) Kesb ve kader
- D) Nübüvvet ve haşr
- E) Kıdem ve bekâ
Doğru cevap: A
Çözüm: Va'd mükâfat vaadini, vaîd tehdidi ifade eder; Mu'tezile bunların gerçekleşmesi üzerinde özellikle durur.
Büyük günah işleyenin dünyevî konumunu iman ile küfür arasında değerlendiren ilke hangisidir?
- A) İrcâ
- B) Kesb
- C) El-menzile beyne'l-menzileteyn
- D) İstishâb
- E) Vahdâniyet
Doğru cevap: C
Çözüm: Menzile görüşü Mu'tezile'ye aittir; hükmü erteleme anlamındaki ircâ ise Mürcie ile ilişkilidir.
Bir soruda Allah için hem kıdem hem bekâ ifade ediliyorsa aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) Allah'ın yalnız her şeyi görmesi anlatılmaktadır
- B) Yalnız sonradan yaratması ifade edilmektedir
- C) İnsanlara benzemesi vurgulanmaktadır
- D) Başlangıçsız ve sonsuz olması birlikte belirtilmektedir
- E) Sadece iradesi ve kudreti kastedilmektedir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıdem başlangıcın, bekâ sonun bulunmamasıdır; ikisi birlikte varlığın zamanla sınırlı olmadığını anlatır.
“Allah bilir; fakat bilmesi bir şeye güç yetirmesiyle aynı kavram değildir.” ifadesinde doğru sıfat ayrımı hangisidir?
- A) İlim ile kudretin farklı olması
- B) Kıdem ile bekânın eş olması
- C) Sem' ile basarın tek anlamda olması
- D) Tekvîn ile sıdkın eş olması
- E) İrade ile nübüvvetin aynı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: İlim bilme, kudret güç yetirme anlamındadır; bu yüzden sıfatlar karşılıklı birbirine indirgenmez.
Mâtürîdî ve Eş'arî yaratma anlayışları karşılaştırılırken aşağıdakilerden hangisi doğru bir çerçevedir?
- A) İki ekol de tevhidi reddeder
- B) Eş'arîlikte yaratma yalnızca insan fiilidir
- C) Mâtürîdîlikte tekvîn müstakil sıfat, Eş'arîlikte yaratma kudret ve iradeyle açıklanır
- D) Mâtürîdîlikte Allah'ın iradesi kabul edilmez
- E) İki ekol de yaratmayı tümüyle rastlantıya bırakır
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâtürîdî gelenekte tekvîn müstakil ezelî sıfat olarak vurgulanırken Eş'arî açıklama daha çok kudret ve iradeyle ilişkilendirilir.
Mu'tezilî büyük günah öğretisini Mürcie'den ayıran temel kavram çifti hangisidir?
- A) Tekvîn ile sem'
- B) Ba's ile haşr
- C) Kıdem ile bekâ
- D) Hudûs ile imkân
- E) Menzile ile ircâ
Doğru cevap: E
Çözüm: Mu'tezile menzileyle ara statü kurar; Mürcie ircâ ile kesin yargının ertelenmesini vurgular.
Eş'arî kesb anlayışını basit cebir fikrinden ayırmak için hangi ifade tercih edilmelidir?
- A) Kulun bütün seçimleri fiziksel zorlamayla gerçekleşir
- B) Kulun fiili edinmesi ve sorumluluğu ile ilahî yaratma birlikte açıklanmaya çalışılır
- C) Fiillerin meydana gelmesinde hiçbir ilahî yaratma kabul edilmez
- D) Kesb yalnız ahirette dirilmeyi ifade eder
- E) İnsan davranışları her zaman sorumsuz ve hükümsüzdür
Doğru cevap: B
Çözüm: Kesb, insan fiili ve sorumluluğunu tamamen yok sayan bir özdeşlik değildir; ilahî yaratma ve kulun kazanması arasındaki ilişkiyi açıklar.
Mu'tezile'nin adl ilkesi ile insan fiilleri anlayışı arasında hangi ilişki vardır?
- A) İnsan fiillerinin bütünü zorla yaptırılır
- B) Adl yalnız Allah'ın işitmesine karşılık gelir
- C) Mükâfat ve ceza kavramları tamamen anlamsızdır
- D) Kader konusu hiçbir biçimde ele alınmaz
- E) İnsan, sorumlu olduğu seçimleri bakımından özgür kabul edilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Mu'tezilî adalet yaklaşımı, insanın eylemlerinden sorumlu olmasını anlamlı kılan irade ve özgürlüğe önem verir.