Allah'ın yaratılmış varlıklara benzememesi hangi sıfatla ifade edilir?
- A) Muhâlefetün li'l-havâdis
- B) Vücûd
- C) İrade
- D) Hayat
- E) Kelam
Doğru cevap: A
Çözüm: Muhâlefetün li'l-havâdis, Allah'ın sonradan olan varlıklara benzemediğini belirtir; birliği vahdâniyetle anlatılır.
Allah'ın her şeyi bilmesini ifade eden sübûtî sıfat hangisidir?
- A) Kudret
- B) İrade
- C) İlim
- D) Basar
- E) Sem'
Doğru cevap: C
Çözüm: İlim bilme sıfatıdır; kudret güç yetirme, irade ise dileme anlamındadır.
Allah'ın dilemesini anlatan sübûtî sıfat hangisidir?
- A) Kudret
- B) İlim
- C) Sem'
- D) Vücûd
- E) İrade
Doğru cevap: E
Çözüm: İrade dileme ve tercih etme ile ilgilidir; kudret güç yetirme, ilim bilmedir.
Allah'ın her şeye güç yetirebilmesini anlatan sıfat hangisidir?
- A) İlim
- B) Sem'
- C) Kudret
- D) Basar
- E) Kıdem
Doğru cevap: C
Çözüm: Kudret güç yetirmeyi ifade eder; ilim bilme, sem' işitme anlamına gelir.
Allah'ın işitme sıfatı hangi terimle adlandırılır?
- A) Basar
- B) Kelam
- C) Tekvîn
- D) Hayat
- E) Sem'
Doğru cevap: E
Çözüm: Sem' işitme, basar görme anlamındadır; bu iki sıfat sınavlarda sıkça karşılaştırılır.
Allah'ın her şeyi görmesini ifade eden sıfat hangisidir?
- A) Sem'
- B) Basar
- C) Kudret
- D) Kelam
- E) Vahdâniyet
Doğru cevap: B
Çözüm: Basar görme sıfatıdır; sem' işitmeyi ifade eder ve birbirinin yerine kullanılamaz.
Peygamberliğin genel konularını inceleyen kelam bölümüne ne ad verilir?
- A) Ulûhiyyet
- B) Sem'iyyât
- C) Feraiz
- D) Nübüvvet
- E) Muamelat
Doğru cevap: D
Çözüm: Nübüvvet peygamberlik, risalet ve vahyi konu alır; ulûhiyyet Allah'ın varlığı ve sıfatlarıyla ilgilidir.
Büyük günah işleyen kişi hakkında kesin hükmü ertelemeyi vurgulayan tarihî yaklaşım hangisidir?
- A) Hâricîlik
- B) Cebriyye
- C) Mu'tezile
- D) İmâmiyye
- E) Mürcie
Doğru cevap: E
Çözüm: Mürcie adı ircâdan gelir; hükmü erteleme vurgusu büyük günah tartışmasındaki ayırt edici yönüdür.
İnsan iradesinin belirleyiciliğini reddeden cebir vurgulu eğilim hangisidir?
- A) Kaderiyye
- B) Cebriyye
- C) Mu'tezile
- D) Mâtürîdiyye
- E) Mürcie
Doğru cevap: B
Çözüm: Cebriyye insan fiillerini cebir çerçevesinde açıklayan eğilimlerle anılır; seçme hürriyetini öne çıkaran yaklaşımlardan ayrılır.
Erken dönem kader tartışmalarında insanın özgür seçimine vurgu yapan hareket hangi adla anılır?
- A) Cebriyye
- B) Mürcie
- C) Hâricîlik
- D) Kaderiyye
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaderiyye adı erken dönem insan özgürlüğü ve sorumluluğu tartışmalarında kullanılır; cebir eğilimleriyle karşıttır.
Allah'ın varlığına sonradan meydana gelmiş varlıkların bir meydana getiriciyi gerektirdiğinden hareketle ulaşan delil hangisidir?
- A) İmkân delili
- B) Hudûs delili
- C) Kıyas-ı fıkhî
- D) İstihsan
- E) Mîzan
Doğru cevap: B
Çözüm: Hudûs delili, sonradan olanın meydana getiriciye ihtiyaç duymasını temel alır; imkân delili mümkün varlık fikrine dayanır.
Mümkün varlıkların varlığını zorunlu varlığa dayandırarak açıklayan kelamî delil hangisidir?
- A) Hudûs delili
- B) İcmâ
- C) İstishâb
- D) İmkân delili
- E) Sedd-i zerâi
Doğru cevap: D
Çözüm: İmkân delili mümkün ve zorunlu varlık ayrımıyla kurulur; hudûs delili sonradan olmayı öne çıkarır.
Evrendeki uyum ve düzeni delillendirme konusu yapan yaklaşım hangisidir?
- A) Nizâm ve gaye delili
- B) Kesb nazariyesi
- C) Menzile ilkesi
- D) Tevfiz
- E) İrcâ
Doğru cevap: A
Çözüm: Nizâm ve gaye delili, evrendeki düzen ve amaçlılık üzerinden değerlendirme yapar; insan fiillerine ait kesb teorisi değildir.
Bir kelam metninde önce “ölüm ile diriliş arası”, sonra “yeniden dirilme”, sonra “toplanma” anlatılıyorsa hangi sıra doğrudur?
- A) Haşr – berzah – ba's
- B) Berzah – ba's – haşr
- C) Ba's – haşr – berzah
- D) Mîzan – haşr – berzah
- E) Hisap – nübüvvet – tekvîn
Doğru cevap: B
Çözüm: Berzah ara hâl, ba's diriliş, haşr toplanmadır; diğer sıralamalar kavramları farklı aşamalarla karıştırır.
“Allah'ın varlığı bir başka varlığa dayanmaz” öncülünü açıklayan sıfat ile “Allah'ın varlığı başlangıçsızdır” sıfatı hangi sıradadır?
- A) Kıdem – kıyâm bi-nefsihî
- B) Vahdâniyet – bekâ
- C) Muhâlefet – basar
- D) Kıyâm bi-nefsihî – kıdem
- E) İrade – sem'
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk ifade bağımsız var oluşu anlatan kıyâm bi-nefsihî, ikinci ifade başlangıçsızlığı anlatan kıdemdir.
Hüsün-kubuh tartışmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi uygundur?
- A) Akıl ile değer yargılarının ilişkisi ve dinî yükümlülük tartışılır
- B) Tartışma yalnızca harflerin telaffuz kurallarıyla ilgilidir
- C) Konu yalnız miras paylarını belirlemektir
- D) Tüm kelamcılar aynı ayrıntılı görüşü benimsemiştir
- E) İnsanın ahlakî kararlarında hiçbir kavram kullanılmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Hüsün-kubuh, iyilik-kötülük bilgisinin kaynağını ve sorumlulukla ilişkisini tartışır; ekoller arasında görüşler değişir.
Bir öğrencinin “Mucize ve keramet aynı türden olağanüstülük olduğu için peygamberlik iddiasına bakılmaz” yorumu niçin yanlıştır?
- A) Keramet hiçbir dinî literatürde kullanılmamıştır
- B) Mucize yalnız rüya görmeye denir
- C) Mucizenin peygamberlik doğrulamasıyla bağlantısı ayırt edicidir
- D) Olağanüstü olaylar yalnız kıyamet gününde olur
- E) Peygamberlik bütün ekollerde tamamen reddedilmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: Mucize peygamberin doğruluğuna delille ilişkili, keramet peygamberlik iddiası taşımayan kişiye nispet edilen hâldir.
Mu'tezile'nin usûl-i hamsesinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Kesb
- B) Tevhid
- C) Adl
- D) Va'd ve vaîd
- E) Emr bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker
Doğru cevap: A
Çözüm: Kesb özellikle Eş'arî kelamda insan fiiliyle ilişkili kavramdır; Mu'tezile'nin beş temel ilkesi arasında sayılmaz.
Bir metin “Allah'ın adaleti gereği insan sorumlu olduğu fiillerde seçime sahiptir” diyorsa aşağıdaki ekollerden hangisine daha çok yaklaşır?
- A) Cebriyye
- B) Mürcie
- C) Mu'tezile
- D) Hâricîlik
- E) Eş'arîliğin cebir olarak karikatürleştirilmiş yorumu
Doğru cevap: C
Çözüm: Mu'tezile'nin adl öğretisi ilahî adalet ile insan özgürlüğü ve sorumluluğu arasında güçlü bağ kurar.
Ehl-i sünnetin büyük günah işleyen Müslümana yaklaşımı için aşağıdakilerden hangisi daha uygundur?
- A) Her büyük günah kişiyi kesin ve tartışmasız kâfir yapar
- B) Bütün kelam ekolleri kişiyi iman dışı kabul eder
- C) Mürcie'nin her görüşü Ehl-i sünnetle aynıdır
- D) Bütün mezheplerde iman ve amel ilişkisi aynı tanımlanır
- E) Büyük günah tek başına otomatik tekfir gerekçesi yapılmaz
Doğru cevap: E
Çözüm: Sünnî ana yaklaşımda günah işlemek tek başına imanı geçersiz saymaya yeterli değildir; iman-amel tanımları nüanslıdır.