Peygamberin doğruluğunu desteklemek üzere ortaya çıkan olağanüstü olay hangi kavramdır?
- A) Mucize
- B) Keramet
- C) İstidrâc
- D) Kehanet
- E) Rüya
Doğru cevap: A
Çözüm: Mucize, peygamberlik iddiasının doğruluğunu destekleyen olağanüstü olaydır; keramet peygamberlik iddiası içermez.
Peygamberlik iddiası olmayan salih bir kimseye nispet edilen olağanüstü hâl hangisidir?
- A) Mucize
- B) Vahiy
- C) Haşr
- D) Keramet
- E) Ba's
Doğru cevap: D
Çözüm: Keramet peygamberliğe delil olarak gösterilmez; mucize peygamberlikle ilişkisi bakımından ayrılır.
Ölüm ile yeniden dirilme arasındaki ara hâle hangi ad verilir?
- A) Berzah
- B) Haşr
- C) Mîzan
- D) Ba's
- E) Nübüvvet
Doğru cevap: A
Çözüm: Berzah ölüm ile diriliş arasında düşünülen hâlidir; ba's yeniden diriliş, haşr ise toplanmadır.
Ölümden sonra yeniden diriltilme hangi kavramla ifade edilir?
- A) Haşr
- B) Hesap
- C) Ba's
- D) Berzah
- E) Mîzan
Doğru cevap: C
Çözüm: Ba's dirilişin kendisidir; haşr dirilenlerin bir araya toplanmasıdır.
Yeniden dirilen insanların bir araya toplanması hangi kavramla karşılanır?
- A) Ba's
- B) Berzah
- C) İsmet
- D) Tekvîn
- E) Haşr
Doğru cevap: E
Çözüm: Haşr toplanma, ba's dirilme, berzah ise ölüm ile diriliş arasındaki safhadır.
Mâtürîdî ekolde yaratmayla ilişkili müstakil ezelî sıfat hangisidir?
- A) Basar
- B) Tekvîn
- C) Sem'
- D) Kıdem
- E) İsmet
Doğru cevap: B
Çözüm: Mâtürîdî gelenekte tekvîn yaratmayla ilgili müstakil ezelî sıfat olarak ele alınır; Eş'arî açıklamalarda farklı yaklaşım vardır.
Bir metnin zahirinden farklı fakat dil ve delille mümkün olan anlama yorumlanmasına ne denir?
- A) Tefviz
- B) İrcâ
- C) Te'vil
- D) Nesh
- E) Vaîd
Doğru cevap: C
Çözüm: Te'vil, delile dayalı yorumdur; tefviz, bazı sıfatların mahiyet bilgisini Allah'a bırakma tutumudur.
Bazı ilahî niteliklerin hakiki mahiyetini Allah'ın bilgisine bırakma yaklaşımı hangisidir?
- A) Te'vil
- B) Tenzih
- C) Nesh
- D) İstihsan
- E) Tefviz
Doğru cevap: E
Çözüm: Tefviz, mahiyet bilgisini Allah'a havale etmeyi ifade eder; te'vil ise gerekçeli yorum yapmaktır.
Fiillerin iyi veya kötü olmasının akıl yoluyla bilinip bilinemeyeceğine dair tartışma hangisidir?
- A) Nesh
- B) Tecdîd
- C) Hüsün-kubuh
- D) Ba's
- E) Kıyas
Doğru cevap: C
Çözüm: Hüsün-kubuh problemi, ahlakî değerlerin akılla bilinebilirliği ve dinî yükümlülükle ilişkisini inceler.
Kur'an'ın yaratılmış olduğunu savunan tarihî kelamî görüş en çok hangi ekolle ilişkilendirilir?
- A) Mâtürîdiyye
- B) Eş'ariyye
- C) İmâmiyye dışındaki tüm ekoller
- D) Hadis ehlinin tamamı
- E) Mu'tezile
Doğru cevap: E
Çözüm: Kur'an'ın yaratılmışlığı görüşü tarihî tartışmalarda Mu'tezile ile öne çıkar; başka ekollere toptan atfedilemez.
Büyük günah işleyeni sırf günahı nedeniyle otomatik olarak dinden çıkmış saymama tutumu hangi genel gelenekle ilişkilendirilir?
- A) Hâricîliğin bütün kolları
- B) Ehl-i sünnetin ana yaklaşımı
- C) Mu'tezile'nin menzile ilkesi
- D) Cebriyye'nin insan iradesi görüşü
- E) Kaderiyye'nin erken tarihi
Doğru cevap: B
Çözüm: Sünnî ana yaklaşım sırf büyük günahı kişiyi otomatik kâfir saymak için yeterli görmez; iman-amel ayrıntıları ekollere göre değişir.
İmametin inanç sistemi içinde belirleyici bir yerinin bulunması özellikle hangi gelenekle ilişkilidir?
- A) Mürcie
- B) Cebriyye
- C) Kaderiyye
- D) İmâmiyye Şîası
- E) Eş'ariyye
Doğru cevap: D
Çözüm: İmâmiyye'de imamet temel itikadî tartışma alanlarından biridir; diğer ekollerin ayırt edici ilkesi değildir.
Allah'ın yaratılmış varlıklara benzemediği kabul edilerek sıfatların yorumlanması hangi ilkeyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Tenzih
- B) İrcâ
- C) Menzile
- D) Kesb
- E) Vaîd
Doğru cevap: A
Çözüm: Tenzih ilahî olanı yaratılmışlara benzeten tasvirlerden uzak tutma anlayışıdır; kelamda sıfat yorumlarıyla ilişkilidir.
Aşağıdakilerden hangisi kelamın sem'iyyât başlığına diğerlerinden daha doğrudan örnektir?
- A) Sarf kalıpları
- B) Mahşer ve hesap
- C) Satım akdinin şartları
- D) Harflerin mahreçleri
- E) Namazda kıraat hataları
Doğru cevap: B
Çözüm: Sem'iyyât ayrıntıları vahiy kaynaklı gayb ve ahiret meselelerini ele alır; mahşer ve hesap bu kapsamda yer alır.
Bir sınav sorusu Allah'ın yaratılmışlara benzememesi, birliği ve muhtaç olmaması özelliklerini art arda verirse hangi üçlü doğrudur?
- A) Kıdem – bekâ – ilim
- B) Sem' – basar – kelam
- C) Hayat – irade – kudret
- D) Muhâlefetün li'l-havâdis – vahdâniyet – kıyâm bi-nefsihî
- E) Tekvîn – kesb – haşr
Doğru cevap: D
Çözüm: Benzememe muhâlefetün li'l-havâdis, birlik vahdâniyet, başka varlığa muhtaç olmama kıyâm bi-nefsihî ile ifade edilir.
Eş'arî bir yaklaşımla fiillerin yaratılması ve kulun sorumluluğu birlikte düşünülecekse hangi ifade uygundur?
- A) Kulun hiçbir dinî sorumluluğu yoktur
- B) Fiilin yaratılması ile kulun kesbi kavramsal olarak ayrılır
- C) İnsanın fiili ilahî yaratma olmaksızın zorunlu meydana gelir
- D) Kesb doğrudan ahiret toplanması demektir
- E) Cebriyye ile Eş'arîlik bütün kavramlarda özdeştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Eş'arî düşüncede fiilin yaratılması Allah'a, kulun fiille ilişkisi ise kesb kavramına bağlanarak sorumluluk açıklanır.
Mâtürîdî ve Eş'arî kelamını karşılaştırırken hangi genelleme açıkça hatalıdır?
- A) Her iki ekol de Sünnî kelam geleneğindedir
- B) Tekvîn tartışması iki ekol arasında farklı yorumlanır
- C) Aklın konumu konusunda nüanslar bulunabilir
- D) İki ekol ilahî sıfatları ve insan fiillerini her ayrıntıda aynı şekilde açıklar
- E) İnsan sorumluluğu her iki ekolde de tartışma konusudur
Doğru cevap: D
Çözüm: Mâtürîdî ve Eş'arîlik aynı geleneğe ait olsa da tekvîn, aklın rolü ve fiiller konusunda ayrıntılı farklı görüşlere sahiptir.
Mu'tezile'nin “va'd ve vaîd” ilkesi hangi konuyla daha doğrudan bağlantılıdır?
- A) İlahî mükâfat vaadi ve ceza tehdidinin gerçekleşmesi
- B) Allah'ın işitme ve görme sıfatlarının adı
- C) Kur'an harflerinin uzatma miktarı
- D) Miras paylarının matematiksel hesaplanması
- E) Namazda sahiv secdesinin ayrıntıları
Doğru cevap: A
Çözüm: Va'd vaat edilen mükâfatı; vaîd ise tehdit edilen cezayı ifade eder ve Mu'tezile'nin beş ilkesindendir.
Büyük günah konusunda Hâricîlik ile Mürcie genel yaklaşımları arasındaki en ayırt edici fark hangisidir?
- A) Her iki yaklaşım da tekvîni müstakil sıfat sayar
- B) İkisi de bütün alt kollarında aynı imamet öğretisini savunur
- C) İlkinde sert tekfir yorumları, ikincisinde hükmü erteleme vurgusu vardır
- D) Her ikisinin tek ayırıcı konusu hadis isnadıdır
- E) Mürcie büyük günahı doğrudan herkes için tekfir sayar
Doğru cevap: C
Çözüm: Hâricîliğin bazı kolları büyük günah konusunda sert tekfir yorumlarıyla, Mürcie ise ircâ/hükmü erteleme vurgusuyla anılır.
Bir metin hem “fiillerin ahlakî değeri”ni hem de “akılla bilinebilme derecesi”ni tartışıyorsa hangi problem çözülmektedir?
- A) Nübüvvet
- B) Haşr
- C) İcâre
- D) Feraiz
- E) Hüsün-kubuh
Doğru cevap: E
Çözüm: Hüsün-kubuh, bir fiilin iyi veya kötü oluşunun akılla ve dinî bildirimle nasıl bilineceğine ilişkin kelam tartışmasıdır.