Ehl-i sünnet kelamında Ebû Mansûr el-Mâtürîdî ile ilişkili ekol hangisidir?
- A) Mu'tezile
- B) Cebriyye
- C) Mürcie
- D) Hâricîlik
- E) Mâtürîdiyye
Doğru cevap: E
Çözüm: Mâtürîdiyye ismini Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'den alır; diğer seçenekler farklı düşünce gelenekleridir.
Ebû'l-Hasan el-Eş'arî ile ilişkilendirilen Sünnî kelam ekolü hangisidir?
- A) Kaderiyye
- B) Eş'ariyye
- C) Mürcie
- D) Hâricîlik
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: B
Çözüm: Eş'ariyye, Ebû'l-Hasan el-Eş'arî ile ilişkilendirilen başlıca Ehl-i sünnet kelam ekollerindendir.
İnsan fiillerinin Allah tarafından yaratılması ile kulun fiili edinmesini ilişkilendiren terim hangisidir?
- A) Nesh
- B) İcâzet
- C) Tefviz
- D) Kesb
- E) İstishâb
Doğru cevap: D
Çözüm: Kesb, özellikle Eş'arî kelamında insanın sorumlu fiili edinmesi ile ilahî yaratma ilişkisini açıklamakta kullanılır.
Mu'tezile'nin beş temel ilkesini birlikte ifade eden terim hangisidir?
- A) Usûl-i hamse
- B) Usûl-i fıkıh
- C) Esbâb-ı nüzûl
- D) Kütüb-i sitte
- E) Furû-i fıkıh
Doğru cevap: A
Çözüm: Usûl-i hamse, Mu'tezile'nin tevhid, adl, va'd-vaîd, menzile ve emr bi'l-ma'rûf ilkelerinin bütünüdür.
Mu'tezile'de Allah'ın adaleti ve insan fiillerinin sorumluluğuna vurgu yapan ilke hangisidir?
- A) Menzile
- B) Va'd
- C) Adl
- D) Te'vil
- E) Kıdem
Doğru cevap: C
Çözüm: Adl ilkesi, Mu'tezilî düşüncede ilahî adalet ve insanın fiillerinden sorumlu oluşuyla ilişkilendirilir.
Mu'tezile'nin mükâfat ve tehdidin gerçekleşmesiyle ilişkili ilkesi hangisidir?
- A) Va'd ve vaîd
- B) Tevhid ve kelam
- C) Kesb ve kader
- D) Nübüvvet ve haşr
- E) Kıdem ve bekâ
Doğru cevap: A
Çözüm: Va'd mükâfat vaadini, vaîd tehdidi ifade eder; Mu'tezile bunların gerçekleşmesi üzerinde özellikle durur.
Büyük günah işleyenin dünyevî konumunu iman ile küfür arasında değerlendiren ilke hangisidir?
- A) İrcâ
- B) Kesb
- C) El-menzile beyne'l-menzileteyn
- D) İstishâb
- E) Vahdâniyet
Doğru cevap: C
Çözüm: Menzile görüşü Mu'tezile'ye aittir; hükmü erteleme anlamındaki ircâ ise Mürcie ile ilişkilidir.
Büyük günah işleyen kişi hakkında kesin hükmü ertelemeyi vurgulayan tarihî yaklaşım hangisidir?
- A) Hâricîlik
- B) Cebriyye
- C) Mu'tezile
- D) İmâmiyye
- E) Mürcie
Doğru cevap: E
Çözüm: Mürcie adı ircâdan gelir; hükmü erteleme vurgusu büyük günah tartışmasındaki ayırt edici yönüdür.
İnsan iradesinin belirleyiciliğini reddeden cebir vurgulu eğilim hangisidir?
- A) Kaderiyye
- B) Cebriyye
- C) Mu'tezile
- D) Mâtürîdiyye
- E) Mürcie
Doğru cevap: B
Çözüm: Cebriyye insan fiillerini cebir çerçevesinde açıklayan eğilimlerle anılır; seçme hürriyetini öne çıkaran yaklaşımlardan ayrılır.
Erken dönem kader tartışmalarında insanın özgür seçimine vurgu yapan hareket hangi adla anılır?
- A) Cebriyye
- B) Mürcie
- C) Hâricîlik
- D) Kaderiyye
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaderiyye adı erken dönem insan özgürlüğü ve sorumluluğu tartışmalarında kullanılır; cebir eğilimleriyle karşıttır.
Allah'ın varlığına sonradan meydana gelmiş varlıkların bir meydana getiriciyi gerektirdiğinden hareketle ulaşan delil hangisidir?
- A) İmkân delili
- B) Hudûs delili
- C) Kıyas-ı fıkhî
- D) İstihsan
- E) Mîzan
Doğru cevap: B
Çözüm: Hudûs delili, sonradan olanın meydana getiriciye ihtiyaç duymasını temel alır; imkân delili mümkün varlık fikrine dayanır.
Mümkün varlıkların varlığını zorunlu varlığa dayandırarak açıklayan kelamî delil hangisidir?
- A) Hudûs delili
- B) İcmâ
- C) İstishâb
- D) İmkân delili
- E) Sedd-i zerâi
Doğru cevap: D
Çözüm: İmkân delili mümkün ve zorunlu varlık ayrımıyla kurulur; hudûs delili sonradan olmayı öne çıkarır.
Evrendeki uyum ve düzeni delillendirme konusu yapan yaklaşım hangisidir?
- A) Nizâm ve gaye delili
- B) Kesb nazariyesi
- C) Menzile ilkesi
- D) Tevfiz
- E) İrcâ
Doğru cevap: A
Çözüm: Nizâm ve gaye delili, evrendeki düzen ve amaçlılık üzerinden değerlendirme yapar; insan fiillerine ait kesb teorisi değildir.
Bir metnin zahirinden farklı fakat dil ve delille mümkün olan anlama yorumlanmasına ne denir?
- A) Tefviz
- B) İrcâ
- C) Te'vil
- D) Nesh
- E) Vaîd
Doğru cevap: C
Çözüm: Te'vil, delile dayalı yorumdur; tefviz, bazı sıfatların mahiyet bilgisini Allah'a bırakma tutumudur.
Bazı ilahî niteliklerin hakiki mahiyetini Allah'ın bilgisine bırakma yaklaşımı hangisidir?
- A) Te'vil
- B) Tenzih
- C) Nesh
- D) İstihsan
- E) Tefviz
Doğru cevap: E
Çözüm: Tefviz, mahiyet bilgisini Allah'a havale etmeyi ifade eder; te'vil ise gerekçeli yorum yapmaktır.
Fiillerin iyi veya kötü olmasının akıl yoluyla bilinip bilinemeyeceğine dair tartışma hangisidir?
- A) Nesh
- B) Tecdîd
- C) Hüsün-kubuh
- D) Ba's
- E) Kıyas
Doğru cevap: C
Çözüm: Hüsün-kubuh problemi, ahlakî değerlerin akılla bilinebilirliği ve dinî yükümlülükle ilişkisini inceler.
Kur'an'ın yaratılmış olduğunu savunan tarihî kelamî görüş en çok hangi ekolle ilişkilendirilir?
- A) Mâtürîdiyye
- B) Eş'ariyye
- C) İmâmiyye dışındaki tüm ekoller
- D) Hadis ehlinin tamamı
- E) Mu'tezile
Doğru cevap: E
Çözüm: Kur'an'ın yaratılmışlığı görüşü tarihî tartışmalarda Mu'tezile ile öne çıkar; başka ekollere toptan atfedilemez.
Büyük günah işleyeni sırf günahı nedeniyle otomatik olarak dinden çıkmış saymama tutumu hangi genel gelenekle ilişkilendirilir?
- A) Hâricîliğin bütün kolları
- B) Ehl-i sünnetin ana yaklaşımı
- C) Mu'tezile'nin menzile ilkesi
- D) Cebriyye'nin insan iradesi görüşü
- E) Kaderiyye'nin erken tarihi
Doğru cevap: B
Çözüm: Sünnî ana yaklaşım sırf büyük günahı kişiyi otomatik kâfir saymak için yeterli görmez; iman-amel ayrıntıları ekollere göre değişir.
İmametin inanç sistemi içinde belirleyici bir yerinin bulunması özellikle hangi gelenekle ilişkilidir?
- A) Mürcie
- B) Cebriyye
- C) Kaderiyye
- D) İmâmiyye Şîası
- E) Eş'ariyye
Doğru cevap: D
Çözüm: İmâmiyye'de imamet temel itikadî tartışma alanlarından biridir; diğer ekollerin ayırt edici ilkesi değildir.
Allah'ın yaratılmış varlıklara benzemediği kabul edilerek sıfatların yorumlanması hangi ilkeyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Tenzih
- B) İrcâ
- C) Menzile
- D) Kesb
- E) Vaîd
Doğru cevap: A
Çözüm: Tenzih ilahî olanı yaratılmışlara benzeten tasvirlerden uzak tutma anlayışıdır; kelamda sıfat yorumlarıyla ilişkilidir.