Bir soruda Allah için hem kıdem hem bekâ ifade ediliyorsa aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) Allah'ın yalnız her şeyi görmesi anlatılmaktadır
- B) Yalnız sonradan yaratması ifade edilmektedir
- C) İnsanlara benzemesi vurgulanmaktadır
- D) Başlangıçsız ve sonsuz olması birlikte belirtilmektedir
- E) Sadece iradesi ve kudreti kastedilmektedir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıdem başlangıcın, bekâ sonun bulunmamasıdır; ikisi birlikte varlığın zamanla sınırlı olmadığını anlatır.
“Allah bilir; fakat bilmesi bir şeye güç yetirmesiyle aynı kavram değildir.” ifadesinde doğru sıfat ayrımı hangisidir?
- A) İlim ile kudretin farklı olması
- B) Kıdem ile bekânın eş olması
- C) Sem' ile basarın tek anlamda olması
- D) Tekvîn ile sıdkın eş olması
- E) İrade ile nübüvvetin aynı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: İlim bilme, kudret güç yetirme anlamındadır; bu yüzden sıfatlar karşılıklı birbirine indirgenmez.
Mâtürîdî ve Eş'arî yaratma anlayışları karşılaştırılırken aşağıdakilerden hangisi doğru bir çerçevedir?
- A) İki ekol de tevhidi reddeder
- B) Eş'arîlikte yaratma yalnızca insan fiilidir
- C) Mâtürîdîlikte tekvîn müstakil sıfat, Eş'arîlikte yaratma kudret ve iradeyle açıklanır
- D) Mâtürîdîlikte Allah'ın iradesi kabul edilmez
- E) İki ekol de yaratmayı tümüyle rastlantıya bırakır
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâtürîdî gelenekte tekvîn müstakil ezelî sıfat olarak vurgulanırken Eş'arî açıklama daha çok kudret ve iradeyle ilişkilendirilir.
Mu'tezilî büyük günah öğretisini Mürcie'den ayıran temel kavram çifti hangisidir?
- A) Tekvîn ile sem'
- B) Ba's ile haşr
- C) Kıdem ile bekâ
- D) Hudûs ile imkân
- E) Menzile ile ircâ
Doğru cevap: E
Çözüm: Mu'tezile menzileyle ara statü kurar; Mürcie ircâ ile kesin yargının ertelenmesini vurgular.
Eş'arî kesb anlayışını basit cebir fikrinden ayırmak için hangi ifade tercih edilmelidir?
- A) Kulun bütün seçimleri fiziksel zorlamayla gerçekleşir
- B) Kulun fiili edinmesi ve sorumluluğu ile ilahî yaratma birlikte açıklanmaya çalışılır
- C) Fiillerin meydana gelmesinde hiçbir ilahî yaratma kabul edilmez
- D) Kesb yalnız ahirette dirilmeyi ifade eder
- E) İnsan davranışları her zaman sorumsuz ve hükümsüzdür
Doğru cevap: B
Çözüm: Kesb, insan fiili ve sorumluluğunu tamamen yok sayan bir özdeşlik değildir; ilahî yaratma ve kulun kazanması arasındaki ilişkiyi açıklar.
Mu'tezile'nin adl ilkesi ile insan fiilleri anlayışı arasında hangi ilişki vardır?
- A) İnsan fiillerinin bütünü zorla yaptırılır
- B) Adl yalnız Allah'ın işitmesine karşılık gelir
- C) Mükâfat ve ceza kavramları tamamen anlamsızdır
- D) Kader konusu hiçbir biçimde ele alınmaz
- E) İnsan, sorumlu olduğu seçimleri bakımından özgür kabul edilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Mu'tezilî adalet yaklaşımı, insanın eylemlerinden sorumlu olmasını anlamlı kılan irade ve özgürlüğe önem verir.
Bir kelam metninde önce “ölüm ile diriliş arası”, sonra “yeniden dirilme”, sonra “toplanma” anlatılıyorsa hangi sıra doğrudur?
- A) Haşr – berzah – ba's
- B) Berzah – ba's – haşr
- C) Ba's – haşr – berzah
- D) Mîzan – haşr – berzah
- E) Hisap – nübüvvet – tekvîn
Doğru cevap: B
Çözüm: Berzah ara hâl, ba's diriliş, haşr toplanmadır; diğer sıralamalar kavramları farklı aşamalarla karıştırır.
“Allah'ın varlığı bir başka varlığa dayanmaz” öncülünü açıklayan sıfat ile “Allah'ın varlığı başlangıçsızdır” sıfatı hangi sıradadır?
- A) Kıdem – kıyâm bi-nefsihî
- B) Vahdâniyet – bekâ
- C) Muhâlefet – basar
- D) Kıyâm bi-nefsihî – kıdem
- E) İrade – sem'
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk ifade bağımsız var oluşu anlatan kıyâm bi-nefsihî, ikinci ifade başlangıçsızlığı anlatan kıdemdir.
Hüsün-kubuh tartışmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi uygundur?
- A) Akıl ile değer yargılarının ilişkisi ve dinî yükümlülük tartışılır
- B) Tartışma yalnızca harflerin telaffuz kurallarıyla ilgilidir
- C) Konu yalnız miras paylarını belirlemektir
- D) Tüm kelamcılar aynı ayrıntılı görüşü benimsemiştir
- E) İnsanın ahlakî kararlarında hiçbir kavram kullanılmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Hüsün-kubuh, iyilik-kötülük bilgisinin kaynağını ve sorumlulukla ilişkisini tartışır; ekoller arasında görüşler değişir.
Bir öğrencinin “Mucize ve keramet aynı türden olağanüstülük olduğu için peygamberlik iddiasına bakılmaz” yorumu niçin yanlıştır?
- A) Keramet hiçbir dinî literatürde kullanılmamıştır
- B) Mucize yalnız rüya görmeye denir
- C) Mucizenin peygamberlik doğrulamasıyla bağlantısı ayırt edicidir
- D) Olağanüstü olaylar yalnız kıyamet gününde olur
- E) Peygamberlik bütün ekollerde tamamen reddedilmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: Mucize peygamberin doğruluğuna delille ilişkili, keramet peygamberlik iddiası taşımayan kişiye nispet edilen hâldir.
Mu'tezile'nin usûl-i hamsesinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Kesb
- B) Tevhid
- C) Adl
- D) Va'd ve vaîd
- E) Emr bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker
Doğru cevap: A
Çözüm: Kesb özellikle Eş'arî kelamda insan fiiliyle ilişkili kavramdır; Mu'tezile'nin beş temel ilkesi arasında sayılmaz.
Bir metin “Allah'ın adaleti gereği insan sorumlu olduğu fiillerde seçime sahiptir” diyorsa aşağıdaki ekollerden hangisine daha çok yaklaşır?
- A) Cebriyye
- B) Mürcie
- C) Mu'tezile
- D) Hâricîlik
- E) Eş'arîliğin cebir olarak karikatürleştirilmiş yorumu
Doğru cevap: C
Çözüm: Mu'tezile'nin adl öğretisi ilahî adalet ile insan özgürlüğü ve sorumluluğu arasında güçlü bağ kurar.
Ehl-i sünnetin büyük günah işleyen Müslümana yaklaşımı için aşağıdakilerden hangisi daha uygundur?
- A) Her büyük günah kişiyi kesin ve tartışmasız kâfir yapar
- B) Bütün kelam ekolleri kişiyi iman dışı kabul eder
- C) Mürcie'nin her görüşü Ehl-i sünnetle aynıdır
- D) Bütün mezheplerde iman ve amel ilişkisi aynı tanımlanır
- E) Büyük günah tek başına otomatik tekfir gerekçesi yapılmaz
Doğru cevap: E
Çözüm: Sünnî ana yaklaşımda günah işlemek tek başına imanı geçersiz saymaya yeterli değildir; iman-amel tanımları nüanslıdır.
Aşağıdakilerden hangisi kelamın sem'iyyât başlığına diğerlerinden daha doğrudan örnektir?
- A) Sarf kalıpları
- B) Mahşer ve hesap
- C) Satım akdinin şartları
- D) Harflerin mahreçleri
- E) Namazda kıraat hataları
Doğru cevap: B
Çözüm: Sem'iyyât ayrıntıları vahiy kaynaklı gayb ve ahiret meselelerini ele alır; mahşer ve hesap bu kapsamda yer alır.
Bir sınav sorusu Allah'ın yaratılmışlara benzememesi, birliği ve muhtaç olmaması özelliklerini art arda verirse hangi üçlü doğrudur?
- A) Kıdem – bekâ – ilim
- B) Sem' – basar – kelam
- C) Hayat – irade – kudret
- D) Muhâlefetün li'l-havâdis – vahdâniyet – kıyâm bi-nefsihî
- E) Tekvîn – kesb – haşr
Doğru cevap: D
Çözüm: Benzememe muhâlefetün li'l-havâdis, birlik vahdâniyet, başka varlığa muhtaç olmama kıyâm bi-nefsihî ile ifade edilir.
Eş'arî bir yaklaşımla fiillerin yaratılması ve kulun sorumluluğu birlikte düşünülecekse hangi ifade uygundur?
- A) Kulun hiçbir dinî sorumluluğu yoktur
- B) Fiilin yaratılması ile kulun kesbi kavramsal olarak ayrılır
- C) İnsanın fiili ilahî yaratma olmaksızın zorunlu meydana gelir
- D) Kesb doğrudan ahiret toplanması demektir
- E) Cebriyye ile Eş'arîlik bütün kavramlarda özdeştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Eş'arî düşüncede fiilin yaratılması Allah'a, kulun fiille ilişkisi ise kesb kavramına bağlanarak sorumluluk açıklanır.
Mâtürîdî ve Eş'arî kelamını karşılaştırırken hangi genelleme açıkça hatalıdır?
- A) Her iki ekol de Sünnî kelam geleneğindedir
- B) Tekvîn tartışması iki ekol arasında farklı yorumlanır
- C) Aklın konumu konusunda nüanslar bulunabilir
- D) İki ekol ilahî sıfatları ve insan fiillerini her ayrıntıda aynı şekilde açıklar
- E) İnsan sorumluluğu her iki ekolde de tartışma konusudur
Doğru cevap: D
Çözüm: Mâtürîdî ve Eş'arîlik aynı geleneğe ait olsa da tekvîn, aklın rolü ve fiiller konusunda ayrıntılı farklı görüşlere sahiptir.
Mu'tezile'nin “va'd ve vaîd” ilkesi hangi konuyla daha doğrudan bağlantılıdır?
- A) İlahî mükâfat vaadi ve ceza tehdidinin gerçekleşmesi
- B) Allah'ın işitme ve görme sıfatlarının adı
- C) Kur'an harflerinin uzatma miktarı
- D) Miras paylarının matematiksel hesaplanması
- E) Namazda sahiv secdesinin ayrıntıları
Doğru cevap: A
Çözüm: Va'd vaat edilen mükâfatı; vaîd ise tehdit edilen cezayı ifade eder ve Mu'tezile'nin beş ilkesindendir.
Büyük günah konusunda Hâricîlik ile Mürcie genel yaklaşımları arasındaki en ayırt edici fark hangisidir?
- A) Her iki yaklaşım da tekvîni müstakil sıfat sayar
- B) İkisi de bütün alt kollarında aynı imamet öğretisini savunur
- C) İlkinde sert tekfir yorumları, ikincisinde hükmü erteleme vurgusu vardır
- D) Her ikisinin tek ayırıcı konusu hadis isnadıdır
- E) Mürcie büyük günahı doğrudan herkes için tekfir sayar
Doğru cevap: C
Çözüm: Hâricîliğin bazı kolları büyük günah konusunda sert tekfir yorumlarıyla, Mürcie ise ircâ/hükmü erteleme vurgusuyla anılır.
Bir metin hem “fiillerin ahlakî değeri”ni hem de “akılla bilinebilme derecesi”ni tartışıyorsa hangi problem çözülmektedir?
- A) Nübüvvet
- B) Haşr
- C) İcâre
- D) Feraiz
- E) Hüsün-kubuh
Doğru cevap: E
Çözüm: Hüsün-kubuh, bir fiilin iyi veya kötü oluşunun akılla ve dinî bildirimle nasıl bilineceğine ilişkin kelam tartışmasıdır.