Dinî geleneklerin tarihsel ortaya çıkışını, kutsal metinlerini ve ritüellerini karşılaştıran disiplin hangisidir?
- A) Dinler tarihi
- B) Din psikolojisi
- C) Kelam
- D) İslam hukuku
- E) Mantık
Doğru cevap: A
Çözüm: Dinler tarihi farklı dinlerin gelişimini tarihî kaynaklar ve karşılaştırmalı yöntemle inceler; bireysel deneyimi merkez alan psikolojiyle aynı odakta değildir.
İnançların bireyin duygu, tutum ve deneyimleri üzerindeki etkisini inceleyen alan hangisidir?
- A) Din sosyolojisi
- B) Dinler tarihi
- C) Din psikolojisi
- D) Fıkıh usulü
- E) Paleografi
Doğru cevap: C
Çözüm: Din psikolojisi bireysel algı ve dinî yaşantıları inceler; din sosyolojisi ise toplumsal yapı, kurum ve gruplara ağırlık verir.
Yahudilikte Tora, Neviim ve Ketuvim'den oluşan kutsal metin külliyatı nedir?
- A) Talmud
- B) Mişna
- C) Yeni Ahit
- D) Avesta
- E) Tanah
Doğru cevap: E
Çözüm: Tanah, Tora, Neviim ve Ketuvim bölümlerini içerir; Talmud ise Mişna ve Gemara çevresindeki yorum ve tartışma geleneğiyle ilişkilidir.
Yahudi geleneğinde haftalık dinlenme ve ibadet günü olarak bilinen zaman diliminin adı nedir?
- A) Paskalya
- B) Şabat
- C) Vesak
- D) Diwali
- E) Ramazan Bayramı
Doğru cevap: B
Çözüm: Şabat, Yahudi geleneğinde haftalık dinlenme ve ibadetin belirgin zamanıdır; diğer seçenekler farklı din ve geleneklerin kutlamalarıdır.
Hristiyan kutsal metin külliyatında dört İncil'i de içinde barındıran daha geniş bölümün adı nedir?
- A) Tora
- B) Talmud
- C) Vedalar
- D) Yeni Ahit
- E) Avesta
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeni Ahit, dört İncil'in yanı sıra Elçilerin İşleri, mektuplar ve Vahiy gibi başka kitapları da kapsar; sadece İncil metinlerinden oluşmaz.
Ana akım Hristiyanlıkta Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'a ilişkin öğreti hangi isimle bilinir?
- A) Samsara
- B) Teslis
- C) Tenasüh
- D) İmamet
- E) Mokşa
Doğru cevap: B
Çözüm: Teslis ana akım Hristiyan teolojisinde tek Tanrı'nın üç kişisi olarak ifade edilir; bu öğreti üç bağımsız tanrı kabulü biçiminde özetlenemez.
Karma, samsara ve mokşa kavramlarının birlikte yer aldığı dinî gelenekler hangisidir?
- A) Yahudilik
- B) Zerdüştlük
- C) Şinto
- D) Hindu gelenekleri
- E) Hristiyanlık
Doğru cevap: D
Çözüm: Karma eylem-sonuç, samsara yeniden doğuş döngüsü, mokşa döngüden kurtuluş kavramıdır; Hindu geleneklerinde birlikte önemli yer tutarlar.
Aşağıdaki araştırmalardan hangisi din sosyolojisinin inceleme alanına en doğrudan girer?
- A) Bir kişinin dua esnasında yaşadığı duygunun bireysel analizi
- B) Ontolojik kanıtın öncüllerinin mantık bakımından çözümlemesi
- C) Eski bir kutsal metnin el yazması tarihlemesi
- D) Bir ayetin lafzî kıraat özelliklerinin belirlenmesi
- E) Bir dinî topluluğun ritüellerinin üyeler arasındaki dayanışmayla ilişkisinin incelenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Din sosyolojisi toplumsal ritüel, grup ilişkisi ve dayanışma gibi olguları inceler; diğer seçenekler farklı disiplinlerin yöntemini gerektirir.
Dinler tarihi öğrencisi Mişna ve Gemara arasındaki ilişkiyi açıklarken hangi sonuca ulaşmalıdır?
- A) Gemara dört İncil'in bir bölümüdür
- B) Talmud geleneği, Mişna ile onun tartışma ve açıklamalarını içeren Gemara'yı kapsar
- C) Mişna yalnız Şinto ritüellerini konu alır
- D) Talmud yalnız Hindu Vedalarından oluşur
- E) Tanah ile Yeni Ahit aynı metnin iki ismidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Mişna ve Gemara, Yahudi hukuk ve yorum geleneğindeki Talmud'u oluşturan başlıca bölümlerdir; Tanah farklı bir kutsal metin külliyatıdır.
Yahudilikte Tevrat ile Tanah'ı özdeş kabul eden bir öğrenci hangi ayrımı gözden kaçırır?
- A) Tanah yalnız Mişna'nın ikinci adıdır
- B) Tevrat Yeni Ahit'in son bölümüdür
- C) Neviim Hristiyan vaftiz ritüelidir
- D) Tevrat Tanah'ın bir bölümüyken Tanah Neviim ve Ketuvim'i de kapsar
- E) Ketuvim Budist manastır kurallarıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: Tora veya Tevrat Tanah'ın temel bölümüdür ama Tanah'ın tamamı değildir; Peygamberler ve Yazılar bölümleri de vardır.
Katoliklik, Ortodoksluk ve Protestanlık karşılaştırmasında hangi ifade daha isabetlidir?
- A) Ortak Hristiyan kökenine rağmen kilise yönetimi, gelenek ve bazı öğretilerde farklılaşırlar
- B) Üçü tarihsel olarak tek kuruma bağlı ve daima aynı uygulamaya sahiptir
- C) Protestanlık 7. yüzyılda Medine'de başlamıştır
- D) Ortodoksluk Hindu karma öğretisine dayanır
- E) Katoliklikte Yeni Ahit hiç kullanılmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Hristiyanlığın başlıca gelenekleri ortak kaynakları paylaşmakla birlikte tarihî süreçte kurum ve öğretide farklı uygulamalar geliştirmiştir.
Hristiyanlıkta 1054 tarihi ile 16. yüzyılın karşılaştırılması hangi gelişmeleri ayırır?
- A) İlk vahiy ve hicret
- B) Budizmin doğuşu ve Yahudi Şabatı
- C) Batı-Doğu kilise ayrışması ve Protestan Reform hareketleri
- D) Emevîlerin kuruluşu ve Abbâsîlerin sonu
- E) Zerdüştlüğün kutsal kitabı ve Sihizmin doğuşu
Doğru cevap: C
Çözüm: 1054 Büyük Ayrılık süreciyle, 16. yüzyıl Batı Hristiyanlığındaki Reform hareketleriyle anılır; süreçler tek güne indirgenemez.
Budist nirvana ile Hindu mokşayı karşılaştıran araştırmacı için hangi tutum uygundur?
- A) İki kavramı kendi geleneklerinin kurtuluş tasavvurları içinde karşılaştırmak
- B) İkisini bütün ayrıntılarıyla eş anlamlı kabul etmek
- C) Budizmin tüm kollarında Hindu benlik anlayışının aynen benimsendiğini varsaymak
- D) Her iki kavramı Yahudi sinagog ritüeli saymak
- E) Kurtuluş kavramlarının yalnız siyasi devrimlere ait olduğunu ileri sürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Nirvana ve mokşa farklı tarihî ve felsefî bağlamlarda kullanılır; benzer işlevleri bulunabilse de bütünüyle özdeş değildir.
Bir metinde “karma, samsara ve nirvana” birlikte geçiyorsa neden sadece “karma” sözcüğünden hareket edilmemelidir?
- A) Karma sadece Şinto geleneğine özgüdür
- B) Nirvana yalnız Hristiyanlıktaki vaftizi ifade eder
- C) Karma farklı Hint geleneklerinde bulunduğundan nirvana gibi diğer bağlam işaretleri de değerlendirilmelidir
- D) Samsara sadece Yahudi Talmud'unun bölümüdür
- E) Budizmde hiçbir yeniden doğuş öğretisi bulunmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Karma kavramı Hindu ve Budist bağlamlarında farklı yorumlarla bulunur; nirvana Budist kurtuluş kavramını işaret eden daha belirgin bir bağlamsal ipucudur.
Kutsal metinler hakkındaki iki kaynağın yazma farklılıklarını karşılaştırmak hangi araştırma yöntemine daha uygundur?
- A) İşlemsel koşullanma deneyi
- B) Gelir dağılımı regresyonu
- C) Fiziksel gözlem rasathanesi
- D) Tarihî belge ve metin incelemesi
- E) Kişilik ölçeği tekniği
Doğru cevap: D
Çözüm: Tarihî metin ve yazma nüsha karşılaştırması, belge temelli yöntemleri gerektirir; bireysel tutum anketi bu soruya doğrudan cevap vermez.
Araştırmacı “bir toplumdaki ibadet yoğunluğu ile toplumsal güven birlikte artıyor” gözlemiyle “ibadet güvenin tek nedenidir” sonucunu çıkarırsa hangi hata yapılır?
- A) Korelasyonu tek başına kesin nedensellik kabul etme
- B) Metinlerin dilsel tarihini inceleme
- C) Siyer olaylarını kronolojiye yerleştirme
- D) Ahlak felsefesinde kavram analizi yapma
- E) Fıkıh mezheplerini sınıflandırma
Doğru cevap: A
Çözüm: İki değişkenin birlikte değişmesi, aradaki ilişkiye başka etmenlerin katkıda bulunmadığını kanıtlamaz; nedensellik ayrı tasarım ve kanıt gerektirir.
Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam hakkında karşılaştırmalı çalışmada aynı sözcüğün farklı geleneklerde farklı anlam taşıması nasıl ele alınmalıdır?
- A) Sözcük aynıysa bütün öğretiler zorunlu olarak özdeştir
- B) Bir gelenekteki anlam diğerlerine değişmeden dayatılmalıdır
- C) Her kullanımın kendi metinsel ve tarihî bağlamı açıklanarak karşılaştırılmalıdır
- D) Kaynaklar kullanılmadan yalnız kişisel izlenim aktarılmalıdır
- E) Her tarihî farklılık karşılaştırmayı tamamen imkânsız kılar
Doğru cevap: C
Çözüm: Karşılaştırmalı yöntem benzerlikleri ve farklılıkları birlikte açıklar; terim benzerliği tek başına öğreti özdeşliği göstermez.
Bir eğitimci Budizm için yalnız “tanrısızlık”, Hinduizm için yalnız “çoktanrıcılık” ifadesini kullanırsa en temel akademik sorun nedir?
- A) Dinî geleneklerin tüm metinlerini eksiksiz tanımlaması
- B) Tarihî kaynak eleştirisini tamamlaması
- C) Sözlü hukuk ve yazılı metin ayrımını koruması
- D) Bütün mezhep silsilelerini ayrı ayrı göstermesi
- E) İç gelenek çeşitliliğini tek etikete indirgemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Hindu ve Budist gelenekler geniş bir iç çeşitlilik barındırır; bu nedenle tek sözcüklü etiketler tarihî ve felsefî farkları silikleştirebilir.
Öğrenci “Teslis öğretisi üç ayrı tanrının kabulüdür” derse öğretmen hangi düzeltmeyi yapmalıdır?
- A) Teslis yalnız Yahudi Talmud'unu oluşturan iki bölümdür
- B) Ana akım Hristiyanlıkta teslis tek Tanrı'nın üç kişisi şeklinde ifade edilir
- C) Teslis Hint dinlerindeki yeniden doğuş döngüsüdür
- D) Teslis bütün Hristiyan geleneklerinde tamamen reddedilir
- E) Teslis Hristiyanlığın kutsal mekânı için kullanılan addır
Doğru cevap: B
Çözüm: Ana akım Hristiyan teolojisinin kendi tarifinde teslis üç bağımsız tanrı kabulü değildir; mezhepler arası teolojik ayrıntılar ayrıca incelenebilir.
Şabat ve Yom Kippur'un işlevsel farkını saptayan bir araştırmacı hangi ayrımı kullanmalıdır?
- A) İlk neden ve ontolojik kanıt
- B) Hicret ile mushaf çoğaltma
- C) Sekülerleşme ile dinsel yönelim
- D) Vahiy ile Talmud'un bütünü
- E) Haftalık dinlenme-ibadet ile yıllık kefaret/arınma vurgusu
Doğru cevap: E
Çözüm: Şabat haftalık bir zaman düzeni, Yom Kippur ise yıllık kefaret ve arınma günü olarak bilinir; ikisi aynı ritüel değildir.