Dört Yüce Hakikat ve Sekiz Aşamalı Yol öğretileri hangi geleneğin temel kavramlarıdır?
- A) Budizm
- B) Sihizm
- C) Yahudilik
- D) Taoizm
- E) Zerdüştlük
Doğru cevap: A
Çözüm: Budizm, Dört Yüce Hakikat ve Sekiz Aşamalı Yol ile bilinir; acının kaynağı ve giderilmesine ilişkin öğretinin yapı taşlarıdır.
Ahimsa, yani canlıya zarar vermeme ilkesini özellikle öne çıkaran Hint kökenli din hangisidir?
- A) Şinto
- B) Hristiyanlık
- C) Caynizm
- D) Zerdüştlük
- E) Yahudilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahimsa farklı Hint geleneklerinde de bulunabilir ancak Caynizmde özellikle merkezi ve katı etik ilkelerden biridir.
Guru Nanak adı ve Guru geleneğiyle özdeşleşen din aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Budizm
- B) Taoizm
- C) Yahudilik
- D) Şinto
- E) Sihizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Sihizmin kurucu öğreticisi Guru Nanak olarak kabul edilir; gelenek daha sonra dokuz Guru ile gelişerek önemli bir tarihî süreklilik oluşturmuştur.
Avesta adlı metin külliyatıyla ilişkilendirilen dinî gelenek hangisidir?
- A) Yahudilik
- B) Sihizm
- C) Zerdüştlük
- D) Hristiyanlık
- E) Budizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Avesta, Zerdüştlük geleneğinin kutsal metin külliyatıdır; başka dinlerin temel kutsal kitaplarıyla karıştırılmamalıdır.
Şinto geleneğindeki kutsallık ve ruhani varlıklara ilişkin temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nirvana
- B) Mokşa
- C) Şabat
- D) Teodise
- E) Kami
Doğru cevap: E
Çözüm: Kami, Şinto inancındaki kutsal varlık ve kutsallıkla ilgili bir kavramdır; kavramı tek başına başka geleneklerin tanrı anlayışına eşitlemek doğru olmaz.
Hz. Ali ve Ehl-i Beyt'in dinî-siyasi otoritesini imamet öğretisi çevresinde yorumlayan genel gelenek hangisidir?
- A) Hanbelîlik
- B) Şiîlik
- C) Şâfiîlik
- D) Mâlikîlik
- E) Hanefîlik
Doğru cevap: B
Çözüm: Şiîlik, imamet ve Ehl-i Beyt vurgusu çevresinde farklı tarihî kollara ayrılmış bir gelenektir; diğer seçenekler çoğunlukla fıkhî mezhep adlarıdır.
On iki imam ve son imamın gaybeti öğretisiyle tanınan Şiî mezhep hangisidir?
- A) Zeydiyye
- B) İbâdiyye
- C) Mu'tezile
- D) İmâmiyye
- E) Hanefîlik
Doğru cevap: D
Çözüm: İmâmiyye veya On İki İmam Şiîliği on iki imam silsilesi ve son imamın gaybeti inancıyla ayırt edilir.
Zerdüştlük, Şinto ve Sihizm için doğru temel eşleştirme hangi seçenektedir?
- A) Talmud – mokşa – Yeni Ahit
- B) Şabat – nirvana – Vedalar
- C) Guru Nanak – Avesta – teslis
- D) Teslis – Tora – Yom Kippur
- E) Avesta – kami – Guru Nanak
Doğru cevap: E
Çözüm: Avesta Zerdüştlük, kami Şinto ve Guru Nanak Sihizm için temel ayırt edici işaretlerdir; alternatifler gelenekleri karıştırır.
Bir araştırmacı dinleri “ilkelden gelişmişe kesin sıralanabilir tek çizgi” varsayımıyla incelerse hangi yöntemsel hatayı yapar?
- A) Kaynak eleştirisini güçlendirir
- B) Tarihî çeşitliliği ve bağlamı ihmal eden indirgemeci bir genellemeye başvurur
- C) Bütün dinleri eşit kesinlikte açıklamış olur
- D) Korelasyon ile nedenselliği ayırmış olur
- E) Yerel dinlerin tarihsel çeşitliliğini korur
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinler tarihi tek çizgili değer hiyerarşilerini sorgular; geleneklerin iç çeşitliliği ve tarihsel bağlamı göz ardı edilmemelidir.
Erken İslam tarihinde Tahkim tartışmaları hangi hareketin belirginleşmesiyle yakından ilişkilidir?
- A) Protestan Reformu
- B) Buddhist Sangha
- C) Katolik ruhbanlık
- D) Hâricî hareket
- E) Şinto mabedi
Doğru cevap: D
Çözüm: Tahkim, Hz. Ali dönemi iç çatışmalarla ve Hâricî hareketin belirginleşmesiyle ilişkilidir; siyasi-itikadî ayrışma tek bir ana indirgenmemelidir.
İmâmiyye, Zeydiyye ve İsmâiliyye geleneklerini ayırırken hangi ölçüt öncelikle kullanılmalıdır?
- A) Yalnız ibadet mekânlarının büyüklüğü
- B) İmamet silsilesi ve bu silsileye ilişkin farklı tarihî öğretileşmeler
- C) Hangi ülkenin nüfusunun kalabalık olduğu
- D) Tümünün aynı fıkıh imamına bağlanması
- E) Bu grupların Hristiyanlığın alt kolları olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu üç Şiî gelenek imamet ve liderlik silsilesi konusunda farklı tarihsel çizgiler izler; tek başına nüfus veya coğrafya temel ayrım değildir.
Mu'tezile ile Eş'arîlik/Mâtürîdîlik hangi tür dinî tartışmaların bağlamında ele alınmalıdır?
- A) Yalnız hac ritüelinin coğrafi güzergâhı
- B) Sadece Yahudi Talmud metin tarihi
- C) Hristiyan kilise mimarisi
- D) Kelam ve itikadî görüşlerin tarihsel gelişimi
- E) Buddhist manastır yönetimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Mu'tezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik kelamî/itikadî yaklaşımlardır; fıkhî mezheplerle aynı kategoride sayılmamalıdır.
“Tanrı evrenle özdeştir” ve “evren Tanrı'dadır ama Tanrı yalnız evren değildir” görüşleri hangi sırayla adlandırılır?
- A) Panteizm – panenteizm
- B) Teizm – ateizm
- C) Deizm – agnostisizm
- D) Kozmoloji – psikoloji
- E) Monoteizm – politeizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Panteizm Tanrı-evren özdeşliğini vurgular; panenteizmde evren Tanrı'da yer alırken Tanrı evreni aşar.
Bir sosyal bilimci gençlerin dinî kimlik oluşturmasında aile, arkadaş çevresi ve okul kurumlarının rollerini karşılaştırıyorsa hangi kavram en uygundur?
- A) Ontolojik zorunluluk
- B) Dinî sosyalleşme
- C) Tanah kanonu
- D) Ahimsa öğretisi
- E) Mokşa arayışı
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinî sosyalleşme bireyin dinî bilgi ve tutumlarını aile, okul ve akran grubu gibi toplumsal ortamlarda öğrenmesini ve dönüştürmesini açıklar.
Bir filozof “Tanrı evrenin her şeyini içerir ancak evren Tanrı'nın bütün varlığını tüketmez” görüşünü hangi kavramla açıklar?
- A) Panteizm
- B) Ateizm
- C) Agnostisizm
- D) Panenteizm
- E) Politeizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Panenteizm evrenin Tanrı'da bulunduğunu, buna karşılık Tanrı'nın evreni aşkın bir boyuta da sahip olduğunu savunur; panteizmde vurgu özdeşliktedir.
“Yaratıcı Tanrı vardır; ancak vahiy yoluyla özel bildirim ve müdahale iddialarını kabul etmiyorum” diyen düşünür hangi yaklaşıma daha yakındır?
- A) Deizm
- B) Klasik vahiyci teizm
- C) Panteizm
- D) Politeizm
- E) Ateizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Deizm yaratıcı Tanrı'yı kabul edip vahiy ve özel ilahî müdahale iddialarına mesafeli yaklaşımları kapsar; klasik vahiyci teizmden farklıdır.
İman-akıl ilişkisinde aklî kanıtın sınırlarını vurgulayıp imanı epistemik olarak ön plana alan yaklaşım hangisidir?
- A) Teleoloji
- B) Sekülerleşme
- C) Fideizm
- D) Ritüelizm
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: C
Çözüm: Fideizm değişik türleriyle dinî inancın akılla temellendirilmesinin sınırlılığına ve iman unsurunun önceliğine vurgu yapar.
İslam mezhepleri tarihi çalışan biri İbâdiyye'yi ele alırken hangi yöntem akademik olarak daha sağlıklıdır?
- A) Erken dönemdeki kökenleriyle bugünkü geleneksel kimliğini ve inançlarını ayrı ayrı incelemek
- B) Günümüz İbâdîlerinin tamamını erken Hâricî gruplarla hiçbir ayrım olmadan eşitlemek
- C) Yalnız mezhep adının yazılışından bütün öğretilerini çıkarmak
- D) Mezheplerin tarihî değişim göstermediğini varsaymak
- E) Bütün siyasî ayrışmaları fıkhî mezhep adı saymak
Doğru cevap: A
Çözüm: İbâdiyye'nin tarihsel kökeni ile sonraki gelişimi aynı şey değildir; eleştirel mezhepler tarihi zaman, kaynak ve öz tanımlamayı birlikte değerlendirir.
Farklı dinî topluluklardan öğrencilerin bulunduğu sınıfta dinler tarihi konusunu öğreten bir öğretmen için en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bir öğrencinin kişisel uygulamasını bütün topluluğun zorunlu öğretisi saymak
- B) Çoğunluk görüşünü kaynak göstermeden diğerlerine dayatmak
- C) Gelenekleri kaynaklarına dayalı ve iç çeşitliliklerini gözeten saygılı bir dille açıklamak
- D) Kutsal metin ile günlük uygulama arasındaki her farkı yok saymak
- E) Tüm dinlerin ritüellerini aynı isimle sunmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Dinler tarihi eğitiminde araştırma verisinin doğruluğu ve farklı inançların temsiline özen gösterilmesi, tekil deneyimlerin bütüne genellenmemesi gerekir.
Bir kişi zor bir olay karşısında “Tanrı beni tamamen terk etti ve beni cezalandırıyor” düşüncesiyle dinî sıkıntı yaşıyorsa hangi din psikolojisi kavramı kullanılabilir?
- A) Toplumsal dayanışma kuramı
- B) Ontolojik kanıt
- C) Tarihî metin eleştirisi
- D) Fıkhî kıyas
- E) Olumsuz dinî başa çıkma
Doğru cevap: E
Çözüm: Olumsuz dinî başa çıkma kavramı, cezalandırıcı Tanrı algısı ve manevi terk edilmişlik hissi gibi dinî stres deneyimlerini incelemede kullanılır.