Zeyd b. Ali çevresinde gelişen Şiî gelenek hangisidir?
- A) Zeydiyye
- B) İsmâiliyye
- C) Mâtürîdîlik
- D) Hanbelîlik
- E) Eş'arîlik
Doğru cevap: A
Çözüm: Zeydiyye, Zeyd b. Ali'yle ilişkilendirilen Şiî yorum geleneğidir; İmâmiyye ve İsmâiliyye'den tarihî ve öğretisel bakımdan ayrılır.
Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinin ortak sınıflandırması hangisidir?
- A) Yalnızca siyasi hareketler
- B) Hristiyan mezhepleri
- C) Hint kökenli dinler
- D) Fıkhî mezhepler
- E) Tasavvuf tarikatları
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu dört mezhep Sünnî fıkıh yorum gelenekleridir; siyasi-itikadî mezheplerle aynı sınıfa yerleştirilmemelidir.
Nedensellik ve evrenin varlığından hareketle Tanrı'nın varlığını tartışan argüman türü hangisidir?
- A) Kozmolojik argüman
- B) Ontolojik argüman
- C) Estetik görecilik
- D) Dilsel determinizm
- E) Sekülerleşme kuramı
Doğru cevap: A
Çözüm: Kozmolojik argüman neden, ilk neden veya olumsallık gibi öncülleri kullanır; kavram merkezli ontolojik ve düzen merkezli teleolojik argümandan ayrılır.
Evrendeki düzen ve amaçlılık izleniminden hareketle Tanrı'nın varlığını savunan argüman hangisidir?
- A) Kozmolojik argüman
- B) Ontolojik argüman
- C) Teleolojik argüman
- D) Agnostisizm
- E) Sekülerleşme
Doğru cevap: C
Çözüm: Teleolojik argüman düzen ve amaç/uygunluk öncüllerine dayanır; sonucun doğruluğu farklı bir felsefî tartışma konusudur.
Dinî törenler ve kutsal-profana ilişkin ayrımı toplumsal dayanışmayla birlikte ele alan sosyolog kimdir?
- A) William James
- B) Gordon Allport
- C) Kenneth Pargament
- D) Siddhartha Gautama
- E) Émile Durkheim
Doğru cevap: E
Çözüm: Durkheim kutsal-profan ayrımı, ritüeller ve toplumsal dayanışmayı tartışmıştır; James, Allport ve Pargament daha çok din psikolojisiyle ilişkilidir.
İç güdümlü ve dış güdümlü dinî yönelim kavramlarını araştırmalarıyla öne çıkan bilim insanı kimdir?
- A) Max Weber
- B) Gordon Allport
- C) Émile Durkheim
- D) İbn Haldûn
- E) Rudolf Otto
Doğru cevap: B
Çözüm: Allport'un iç ve dış güdümlü dinî yönelim ayrımı, dinin amaç olarak içselleştirilmesi ile araçsal kullanımını karşılaştırır.
Tanrı'ya ilişkin savda “var olmanın Tanrı kavramının gereği olduğu” ileri sürülüyorsa hangi argüman kullanılmıştır?
- A) Teleolojik argüman
- B) Kozmolojik argüman
- C) Ontolojik argüman
- D) Tarihsel tümevarım
- E) Sosyolojik işlevsellik
Doğru cevap: C
Çözüm: Ontolojik argüman, Tanrı kavramı ve varlık ilişkisine dair akıl yürütmedir; evrendeki düzen ya da nedensellikten başlayan argümanlardan ayrılır.
Bir düşünür, evrendeki kötülüklerin Tanrı'nın mutlak iyiliğiyle nasıl bağdaşacağını açıklamaya çalışıyorsa hangi tartışmayı yürütür?
- A) Samsara
- B) Şabat
- C) İmamet
- D) Karma
- E) Teodise
Doğru cevap: E
Çözüm: Teodise, kötülük problemi karşısında Tanrı'nın iyiliği ve adaletini savunma amacı taşıyan açıklamalarla ilişkilidir; tartışmanın kendisi çözümün kanıtlandığı anlamına gelmez.
Bir düşünür Tanrı'nın varlığına ilişkin bilginin insan için belirlenemeyeceğini savunuyorsa hangi epistemik yaklaşımı benimser?
- A) Politeizm
- B) Mokşa
- C) Agnostisizm
- D) İmamet
- E) Sekülerleşme
Doğru cevap: C
Çözüm: Agnostisizm Tanrı'nın varlığının bilinebilirliği konusunda çekimserlik veya bilinemezlik vurgusu yapar; teizm ve ateizmden farklı bir bilgi tutumudur.
Max Weber'in dinle bağlantılı olarak araştırdığı sosyal olgulardan biri hangisidir?
- A) Sinir sistemindeki hormon salgısı
- B) Vedaların el yazması varyantları
- C) Dört Yüce Hakikat'in ritmik ezberi
- D) Fiziksel dünyanın ilk nedeni
- E) Dinî etikle ekonomik davranış ve toplumsal eylem arasındaki ilişkiler
Doğru cevap: E
Çözüm: Weber dinî anlamların ekonomik davranış ve toplumsal eylemle ilişkisini araştırmış; Protestan ahlakı çalışmasıyla tanınmıştır.
Sekülerleşmenin her toplumda aynı hızla ve zorunlu biçimde gerçekleştiği iddiasını değerlendiren din sosyoloğu için hangisi daha uygundur?
- A) Bütün toplumlarda dinin aynı gün ortadan kalktığını söylemek
- B) Sürecin tarihsel, coğrafi ve kurumsal bağlama göre farklılaşabileceğini kabul etmek
- C) Dinin sadece bireyin biyolojik özellikleriyle açıklandığını savunmak
- D) Sosyal veriler yerine yalnız sezgi kullanmak
- E) Bütün dinî pratikleri kutsal metin türüne indirgemek
Doğru cevap: B
Çözüm: Sekülerleşme çok boyutlu bir tartışmadır; pratik, kurum ve otorite bakımından toplumlar arasında farklı örüntüler görülebilir.
Bir bireyin dinî pratiği sosyal çevresinden kabul görmek amacıyla kullanması hangi dinî yönelime daha uygundur?
- A) İç güdümlü dinî yönelim
- B) Ontolojik argüman
- C) Kozmolojik argüman
- D) Dış güdümlü dinî yönelim
- E) Agnostisizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Allport'un dış güdümlü yönelim kavramı, dinî pratiğin sosyal kabul veya çıkar amacıyla araçsallaştırılmasına örnek oluşturabilir.
Dinî başa çıkma stratejilerinin stres ve umutla ilişkisini araştıran isim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kenneth Pargament
- B) Max Weber
- C) Émile Durkheim
- D) İbn İshak
- E) İbn Hişâm
Doğru cevap: A
Çözüm: Pargament dinî başa çıkmayı araştırmış; stresli olaylar karşısında dinî anlamlandırma ve destek arayışını incelemiştir.
Gordon Allport'un yaklaşımında “İnancım hayatımın yönünü belirleyen içsel amaçtır” ifadesi hangi yönelime daha uygundur?
- A) Dış güdümlü dinî yönelim
- B) İç güdümlü dinî yönelim
- C) Yalnızca sekülerleşme
- D) Toplumsal tabakalaşma
- E) Tarihî kaynak analizi
Doğru cevap: B
Çözüm: İç güdümlü dinî yönelimde din kişi tarafından amaç ve değer olarak içselleştirilir; sosyal çıkar için araçsal kullanım dış güdümlüdür.
Din felsefesinde farklı dinlerin hakikat iddialarının değerlendirilmesinde “başka geleneklerde de geçerli dinî hakikat imkânı bulunabilir” yaklaşımı hangi adla anılır?
- A) Mutlak dışlayıcılık
- B) Kronolojik pozitivizm
- C) Mezhep usulü
- D) Dinî çoğulculuk
- E) Ritüel determinizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Dinî çoğulculuk, başka dinî geleneklerin hakikat ve kurtuluş değerini kabul etmeye açık yaklaşımları kapsar; farklı versiyonları arasında ayrımlar vardır.
Durkheim ve Weber'i karşılaştıran biri aşağıdaki hangi eşleştirmeyi kullanmalıdır?
- A) Durkheim: iç/dış dinî yönelim; Weber: olumsuz başa çıkma
- B) Durkheim: kutsal/profan ve dayanışma; Weber: dinî etik ve toplumsal eylem
- C) Durkheim: Sihizm tarihi; Weber: Tanah bölümleri
- D) Durkheim: ontolojik argüman; Weber: nirvana
- E) Durkheim: Avesta metni; Weber: Şabat ritüeli
Doğru cevap: B
Çözüm: Durkheim ritüelleri ve toplumsal bütünleşmeyi; Weber ise anlamlı toplumsal eylem ve dinî etik-ekonomi ilişkisini araştırmıştır.
Araştırma sorusu “Bir tarikatın 19. yüzyılda oluşumu”ndan “üyelerin güncel aidiyet deneyimleri”ne değişirse hangi yöntem dönüşümü daha uygundur?
- A) İki soruya da yalnız cebirsel denklemle cevap vermek
- B) Her iki araştırmada hiçbir kaynak göstermemek
- C) Tarihî kuruluşu yalnız güncel üyelerin hisleriyle kesin olarak açıklamak
- D) Tarihî arşiv incelemesine ek olarak bireysel görüşme ve deneyim analizine yönelmek
- E) Güncel deneyimleri sadece 19. yüzyıl belgelerinden okumak
Doğru cevap: D
Çözüm: Kuruluş tarihi için arşiv ve kaynak incelemesi, bugünkü bireysel aidiyet için görüşme gibi yaşantı odaklı yöntemler daha uygundur.
Kutsal metin yorumları hakkında bir öğrenci “aynı mezhepte bulunan herkes her dönemde aynı şekilde düşünmüştür” derse hangi eleştiri doğrudur?
- A) Mezhep içi tarihî, bölgesel ve düşünsel çeşitliliği göz ardı etmektedir
- B) Her görüşün tarihsel oluşumunu ayrı ayrı saptamıştır
- C) Tarihî kaynak eleştirisinin gereğini eksiksiz yerine getirmiştir
- D) Fıkhî ve itikadî mezhepleri doğru ayırmıştır
- E) Öğretilerin tarihsel gelişimine açık bir model kurmuştur
Doğru cevap: A
Çözüm: Mezhepler tarihsel süreçte çeşitli ekoller ve yorumlar barındırır; tüm mensupların değişmez biçimde aynı görüşte olduğu iddiası savunulamaz.
Dinî pratiklerde azalma gözlenen bir ülkede inançların tümüyle sona erdiği sonucuna ulaşan araştırmacı hangi yanlışa düşer?
- A) Göstergelerin sınırlılığını dikkate alır
- B) Farklı sekülerleşme boyutlarını karşılaştırır
- C) Kurumsal katılım göstergesini bireysel inancın bütünüyle yokluğu olarak yorumlar
- D) İnanç ve pratik arasındaki ayrımı korur
- E) Uzun dönemli verilerden temkinli sonuç çıkarır
Doğru cevap: C
Çözüm: Dinin kurumsal görünürlüğü, bireysel inanç ve öznel dinî kimlik farklı değişkenlerdir; birindeki azalma diğerinin zorunlu olarak yok olduğunu göstermez.
Dinler tarihi, mezhepler tarihi, din sosyolojisi ve din psikolojisinden oluşan bir projede en doğru araştırma sırası hangisidir?
- A) Bütün disiplinleri tek anket sorusuna indirgemek
- B) Metinleri görmeden dinleri tek çizgili başarı sırasına koymak
- C) Katılımcıların yorumlarını tarihsel olayların kesin kanıtı saymak
- D) İlgili toplum ve tarih farklılıklarını değerlendirmeden sonuç genellemek
- E) Önce metin ve tarihî bağlamı belirleyip sonra grup örüntüleri ve bireysel deneyimleri farklı veriyle incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Çok disiplinli araştırma tarihî belge, toplumsal veri ve bireysel deneyimi ayrı yöntemlerle ele alıp sonuçlarını dikkatle ilişkilendirmelidir.