Aşağıdaki araştırmalardan hangisi din sosyolojisinin inceleme alanına en doğrudan girer?
- A) Bir kişinin dua esnasında yaşadığı duygunun bireysel analizi
- B) Ontolojik kanıtın öncüllerinin mantık bakımından çözümlemesi
- C) Eski bir kutsal metnin el yazması tarihlemesi
- D) Bir ayetin lafzî kıraat özelliklerinin belirlenmesi
- E) Bir dinî topluluğun ritüellerinin üyeler arasındaki dayanışmayla ilişkisinin incelenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Din sosyolojisi toplumsal ritüel, grup ilişkisi ve dayanışma gibi olguları inceler; diğer seçenekler farklı disiplinlerin yöntemini gerektirir.
Dinler tarihi öğrencisi Mişna ve Gemara arasındaki ilişkiyi açıklarken hangi sonuca ulaşmalıdır?
- A) Gemara dört İncil'in bir bölümüdür
- B) Talmud geleneği, Mişna ile onun tartışma ve açıklamalarını içeren Gemara'yı kapsar
- C) Mişna yalnız Şinto ritüellerini konu alır
- D) Talmud yalnız Hindu Vedalarından oluşur
- E) Tanah ile Yeni Ahit aynı metnin iki ismidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Mişna ve Gemara, Yahudi hukuk ve yorum geleneğindeki Talmud'u oluşturan başlıca bölümlerdir; Tanah farklı bir kutsal metin külliyatıdır.
Yahudilikte Tevrat ile Tanah'ı özdeş kabul eden bir öğrenci hangi ayrımı gözden kaçırır?
- A) Tanah yalnız Mişna'nın ikinci adıdır
- B) Tevrat Yeni Ahit'in son bölümüdür
- C) Neviim Hristiyan vaftiz ritüelidir
- D) Tevrat Tanah'ın bir bölümüyken Tanah Neviim ve Ketuvim'i de kapsar
- E) Ketuvim Budist manastır kurallarıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: Tora veya Tevrat Tanah'ın temel bölümüdür ama Tanah'ın tamamı değildir; Peygamberler ve Yazılar bölümleri de vardır.
Katoliklik, Ortodoksluk ve Protestanlık karşılaştırmasında hangi ifade daha isabetlidir?
- A) Ortak Hristiyan kökenine rağmen kilise yönetimi, gelenek ve bazı öğretilerde farklılaşırlar
- B) Üçü tarihsel olarak tek kuruma bağlı ve daima aynı uygulamaya sahiptir
- C) Protestanlık 7. yüzyılda Medine'de başlamıştır
- D) Ortodoksluk Hindu karma öğretisine dayanır
- E) Katoliklikte Yeni Ahit hiç kullanılmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Hristiyanlığın başlıca gelenekleri ortak kaynakları paylaşmakla birlikte tarihî süreçte kurum ve öğretide farklı uygulamalar geliştirmiştir.
Hristiyanlıkta 1054 tarihi ile 16. yüzyılın karşılaştırılması hangi gelişmeleri ayırır?
- A) İlk vahiy ve hicret
- B) Budizmin doğuşu ve Yahudi Şabatı
- C) Batı-Doğu kilise ayrışması ve Protestan Reform hareketleri
- D) Emevîlerin kuruluşu ve Abbâsîlerin sonu
- E) Zerdüştlüğün kutsal kitabı ve Sihizmin doğuşu
Doğru cevap: C
Çözüm: 1054 Büyük Ayrılık süreciyle, 16. yüzyıl Batı Hristiyanlığındaki Reform hareketleriyle anılır; süreçler tek güne indirgenemez.
Budist nirvana ile Hindu mokşayı karşılaştıran araştırmacı için hangi tutum uygundur?
- A) İki kavramı kendi geleneklerinin kurtuluş tasavvurları içinde karşılaştırmak
- B) İkisini bütün ayrıntılarıyla eş anlamlı kabul etmek
- C) Budizmin tüm kollarında Hindu benlik anlayışının aynen benimsendiğini varsaymak
- D) Her iki kavramı Yahudi sinagog ritüeli saymak
- E) Kurtuluş kavramlarının yalnız siyasi devrimlere ait olduğunu ileri sürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Nirvana ve mokşa farklı tarihî ve felsefî bağlamlarda kullanılır; benzer işlevleri bulunabilse de bütünüyle özdeş değildir.
Bir metinde “karma, samsara ve nirvana” birlikte geçiyorsa neden sadece “karma” sözcüğünden hareket edilmemelidir?
- A) Karma sadece Şinto geleneğine özgüdür
- B) Nirvana yalnız Hristiyanlıktaki vaftizi ifade eder
- C) Karma farklı Hint geleneklerinde bulunduğundan nirvana gibi diğer bağlam işaretleri de değerlendirilmelidir
- D) Samsara sadece Yahudi Talmud'unun bölümüdür
- E) Budizmde hiçbir yeniden doğuş öğretisi bulunmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Karma kavramı Hindu ve Budist bağlamlarında farklı yorumlarla bulunur; nirvana Budist kurtuluş kavramını işaret eden daha belirgin bir bağlamsal ipucudur.
Zerdüştlük, Şinto ve Sihizm için doğru temel eşleştirme hangi seçenektedir?
- A) Talmud – mokşa – Yeni Ahit
- B) Şabat – nirvana – Vedalar
- C) Guru Nanak – Avesta – teslis
- D) Teslis – Tora – Yom Kippur
- E) Avesta – kami – Guru Nanak
Doğru cevap: E
Çözüm: Avesta Zerdüştlük, kami Şinto ve Guru Nanak Sihizm için temel ayırt edici işaretlerdir; alternatifler gelenekleri karıştırır.
Bir araştırmacı dinleri “ilkelden gelişmişe kesin sıralanabilir tek çizgi” varsayımıyla incelerse hangi yöntemsel hatayı yapar?
- A) Kaynak eleştirisini güçlendirir
- B) Tarihî çeşitliliği ve bağlamı ihmal eden indirgemeci bir genellemeye başvurur
- C) Bütün dinleri eşit kesinlikte açıklamış olur
- D) Korelasyon ile nedenselliği ayırmış olur
- E) Yerel dinlerin tarihsel çeşitliliğini korur
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinler tarihi tek çizgili değer hiyerarşilerini sorgular; geleneklerin iç çeşitliliği ve tarihsel bağlamı göz ardı edilmemelidir.
Erken İslam tarihinde Tahkim tartışmaları hangi hareketin belirginleşmesiyle yakından ilişkilidir?
- A) Protestan Reformu
- B) Buddhist Sangha
- C) Katolik ruhbanlık
- D) Hâricî hareket
- E) Şinto mabedi
Doğru cevap: D
Çözüm: Tahkim, Hz. Ali dönemi iç çatışmalarla ve Hâricî hareketin belirginleşmesiyle ilişkilidir; siyasi-itikadî ayrışma tek bir ana indirgenmemelidir.
İmâmiyye, Zeydiyye ve İsmâiliyye geleneklerini ayırırken hangi ölçüt öncelikle kullanılmalıdır?
- A) Yalnız ibadet mekânlarının büyüklüğü
- B) İmamet silsilesi ve bu silsileye ilişkin farklı tarihî öğretileşmeler
- C) Hangi ülkenin nüfusunun kalabalık olduğu
- D) Tümünün aynı fıkıh imamına bağlanması
- E) Bu grupların Hristiyanlığın alt kolları olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu üç Şiî gelenek imamet ve liderlik silsilesi konusunda farklı tarihsel çizgiler izler; tek başına nüfus veya coğrafya temel ayrım değildir.
Mu'tezile ile Eş'arîlik/Mâtürîdîlik hangi tür dinî tartışmaların bağlamında ele alınmalıdır?
- A) Yalnız hac ritüelinin coğrafi güzergâhı
- B) Sadece Yahudi Talmud metin tarihi
- C) Hristiyan kilise mimarisi
- D) Kelam ve itikadî görüşlerin tarihsel gelişimi
- E) Buddhist manastır yönetimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Mu'tezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik kelamî/itikadî yaklaşımlardır; fıkhî mezheplerle aynı kategoride sayılmamalıdır.
“Tanrı evrenle özdeştir” ve “evren Tanrı'dadır ama Tanrı yalnız evren değildir” görüşleri hangi sırayla adlandırılır?
- A) Panteizm – panenteizm
- B) Teizm – ateizm
- C) Deizm – agnostisizm
- D) Kozmoloji – psikoloji
- E) Monoteizm – politeizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Panteizm Tanrı-evren özdeşliğini vurgular; panenteizmde evren Tanrı'da yer alırken Tanrı evreni aşar.
Tanrı'ya ilişkin savda “var olmanın Tanrı kavramının gereği olduğu” ileri sürülüyorsa hangi argüman kullanılmıştır?
- A) Teleolojik argüman
- B) Kozmolojik argüman
- C) Ontolojik argüman
- D) Tarihsel tümevarım
- E) Sosyolojik işlevsellik
Doğru cevap: C
Çözüm: Ontolojik argüman, Tanrı kavramı ve varlık ilişkisine dair akıl yürütmedir; evrendeki düzen ya da nedensellikten başlayan argümanlardan ayrılır.
Bir düşünür, evrendeki kötülüklerin Tanrı'nın mutlak iyiliğiyle nasıl bağdaşacağını açıklamaya çalışıyorsa hangi tartışmayı yürütür?
- A) Samsara
- B) Şabat
- C) İmamet
- D) Karma
- E) Teodise
Doğru cevap: E
Çözüm: Teodise, kötülük problemi karşısında Tanrı'nın iyiliği ve adaletini savunma amacı taşıyan açıklamalarla ilişkilidir; tartışmanın kendisi çözümün kanıtlandığı anlamına gelmez.
Bir düşünür Tanrı'nın varlığına ilişkin bilginin insan için belirlenemeyeceğini savunuyorsa hangi epistemik yaklaşımı benimser?
- A) Politeizm
- B) Mokşa
- C) Agnostisizm
- D) İmamet
- E) Sekülerleşme
Doğru cevap: C
Çözüm: Agnostisizm Tanrı'nın varlığının bilinebilirliği konusunda çekimserlik veya bilinemezlik vurgusu yapar; teizm ve ateizmden farklı bir bilgi tutumudur.
Max Weber'in dinle bağlantılı olarak araştırdığı sosyal olgulardan biri hangisidir?
- A) Sinir sistemindeki hormon salgısı
- B) Vedaların el yazması varyantları
- C) Dört Yüce Hakikat'in ritmik ezberi
- D) Fiziksel dünyanın ilk nedeni
- E) Dinî etikle ekonomik davranış ve toplumsal eylem arasındaki ilişkiler
Doğru cevap: E
Çözüm: Weber dinî anlamların ekonomik davranış ve toplumsal eylemle ilişkisini araştırmış; Protestan ahlakı çalışmasıyla tanınmıştır.
Sekülerleşmenin her toplumda aynı hızla ve zorunlu biçimde gerçekleştiği iddiasını değerlendiren din sosyoloğu için hangisi daha uygundur?
- A) Bütün toplumlarda dinin aynı gün ortadan kalktığını söylemek
- B) Sürecin tarihsel, coğrafi ve kurumsal bağlama göre farklılaşabileceğini kabul etmek
- C) Dinin sadece bireyin biyolojik özellikleriyle açıklandığını savunmak
- D) Sosyal veriler yerine yalnız sezgi kullanmak
- E) Bütün dinî pratikleri kutsal metin türüne indirgemek
Doğru cevap: B
Çözüm: Sekülerleşme çok boyutlu bir tartışmadır; pratik, kurum ve otorite bakımından toplumlar arasında farklı örüntüler görülebilir.
Bir bireyin dinî pratiği sosyal çevresinden kabul görmek amacıyla kullanması hangi dinî yönelime daha uygundur?
- A) İç güdümlü dinî yönelim
- B) Ontolojik argüman
- C) Kozmolojik argüman
- D) Dış güdümlü dinî yönelim
- E) Agnostisizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Allport'un dış güdümlü yönelim kavramı, dinî pratiğin sosyal kabul veya çıkar amacıyla araçsallaştırılmasına örnek oluşturabilir.
Dinî başa çıkma stratejilerinin stres ve umutla ilişkisini araştıran isim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kenneth Pargament
- B) Max Weber
- C) Émile Durkheim
- D) İbn İshak
- E) İbn Hişâm
Doğru cevap: A
Çözüm: Pargament dinî başa çıkmayı araştırmış; stresli olaylar karşısında dinî anlamlandırma ve destek arayışını incelemiştir.