Kutsal metinler hakkındaki iki kaynağın yazma farklılıklarını karşılaştırmak hangi araştırma yöntemine daha uygundur?
- A) İşlemsel koşullanma deneyi
- B) Gelir dağılımı regresyonu
- C) Fiziksel gözlem rasathanesi
- D) Tarihî belge ve metin incelemesi
- E) Kişilik ölçeği tekniği
Doğru cevap: D
Çözüm: Tarihî metin ve yazma nüsha karşılaştırması, belge temelli yöntemleri gerektirir; bireysel tutum anketi bu soruya doğrudan cevap vermez.
Araştırmacı “bir toplumdaki ibadet yoğunluğu ile toplumsal güven birlikte artıyor” gözlemiyle “ibadet güvenin tek nedenidir” sonucunu çıkarırsa hangi hata yapılır?
- A) Korelasyonu tek başına kesin nedensellik kabul etme
- B) Metinlerin dilsel tarihini inceleme
- C) Siyer olaylarını kronolojiye yerleştirme
- D) Ahlak felsefesinde kavram analizi yapma
- E) Fıkıh mezheplerini sınıflandırma
Doğru cevap: A
Çözüm: İki değişkenin birlikte değişmesi, aradaki ilişkiye başka etmenlerin katkıda bulunmadığını kanıtlamaz; nedensellik ayrı tasarım ve kanıt gerektirir.
Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam hakkında karşılaştırmalı çalışmada aynı sözcüğün farklı geleneklerde farklı anlam taşıması nasıl ele alınmalıdır?
- A) Sözcük aynıysa bütün öğretiler zorunlu olarak özdeştir
- B) Bir gelenekteki anlam diğerlerine değişmeden dayatılmalıdır
- C) Her kullanımın kendi metinsel ve tarihî bağlamı açıklanarak karşılaştırılmalıdır
- D) Kaynaklar kullanılmadan yalnız kişisel izlenim aktarılmalıdır
- E) Her tarihî farklılık karşılaştırmayı tamamen imkânsız kılar
Doğru cevap: C
Çözüm: Karşılaştırmalı yöntem benzerlikleri ve farklılıkları birlikte açıklar; terim benzerliği tek başına öğreti özdeşliği göstermez.
Bir eğitimci Budizm için yalnız “tanrısızlık”, Hinduizm için yalnız “çoktanrıcılık” ifadesini kullanırsa en temel akademik sorun nedir?
- A) Dinî geleneklerin tüm metinlerini eksiksiz tanımlaması
- B) Tarihî kaynak eleştirisini tamamlaması
- C) Sözlü hukuk ve yazılı metin ayrımını koruması
- D) Bütün mezhep silsilelerini ayrı ayrı göstermesi
- E) İç gelenek çeşitliliğini tek etikete indirgemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Hindu ve Budist gelenekler geniş bir iç çeşitlilik barındırır; bu nedenle tek sözcüklü etiketler tarihî ve felsefî farkları silikleştirebilir.
Öğrenci “Teslis öğretisi üç ayrı tanrının kabulüdür” derse öğretmen hangi düzeltmeyi yapmalıdır?
- A) Teslis yalnız Yahudi Talmud'unu oluşturan iki bölümdür
- B) Ana akım Hristiyanlıkta teslis tek Tanrı'nın üç kişisi şeklinde ifade edilir
- C) Teslis Hint dinlerindeki yeniden doğuş döngüsüdür
- D) Teslis bütün Hristiyan geleneklerinde tamamen reddedilir
- E) Teslis Hristiyanlığın kutsal mekânı için kullanılan addır
Doğru cevap: B
Çözüm: Ana akım Hristiyan teolojisinin kendi tarifinde teslis üç bağımsız tanrı kabulü değildir; mezhepler arası teolojik ayrıntılar ayrıca incelenebilir.
Şabat ve Yom Kippur'un işlevsel farkını saptayan bir araştırmacı hangi ayrımı kullanmalıdır?
- A) İlk neden ve ontolojik kanıt
- B) Hicret ile mushaf çoğaltma
- C) Sekülerleşme ile dinsel yönelim
- D) Vahiy ile Talmud'un bütünü
- E) Haftalık dinlenme-ibadet ile yıllık kefaret/arınma vurgusu
Doğru cevap: E
Çözüm: Şabat haftalık bir zaman düzeni, Yom Kippur ise yıllık kefaret ve arınma günü olarak bilinir; ikisi aynı ritüel değildir.
Bir sosyal bilimci gençlerin dinî kimlik oluşturmasında aile, arkadaş çevresi ve okul kurumlarının rollerini karşılaştırıyorsa hangi kavram en uygundur?
- A) Ontolojik zorunluluk
- B) Dinî sosyalleşme
- C) Tanah kanonu
- D) Ahimsa öğretisi
- E) Mokşa arayışı
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinî sosyalleşme bireyin dinî bilgi ve tutumlarını aile, okul ve akran grubu gibi toplumsal ortamlarda öğrenmesini ve dönüştürmesini açıklar.
Bir filozof “Tanrı evrenin her şeyini içerir ancak evren Tanrı'nın bütün varlığını tüketmez” görüşünü hangi kavramla açıklar?
- A) Panteizm
- B) Ateizm
- C) Agnostisizm
- D) Panenteizm
- E) Politeizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Panenteizm evrenin Tanrı'da bulunduğunu, buna karşılık Tanrı'nın evreni aşkın bir boyuta da sahip olduğunu savunur; panteizmde vurgu özdeşliktedir.
“Yaratıcı Tanrı vardır; ancak vahiy yoluyla özel bildirim ve müdahale iddialarını kabul etmiyorum” diyen düşünür hangi yaklaşıma daha yakındır?
- A) Deizm
- B) Klasik vahiyci teizm
- C) Panteizm
- D) Politeizm
- E) Ateizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Deizm yaratıcı Tanrı'yı kabul edip vahiy ve özel ilahî müdahale iddialarına mesafeli yaklaşımları kapsar; klasik vahiyci teizmden farklıdır.
İman-akıl ilişkisinde aklî kanıtın sınırlarını vurgulayıp imanı epistemik olarak ön plana alan yaklaşım hangisidir?
- A) Teleoloji
- B) Sekülerleşme
- C) Fideizm
- D) Ritüelizm
- E) İmâmiyye
Doğru cevap: C
Çözüm: Fideizm değişik türleriyle dinî inancın akılla temellendirilmesinin sınırlılığına ve iman unsurunun önceliğine vurgu yapar.
İslam mezhepleri tarihi çalışan biri İbâdiyye'yi ele alırken hangi yöntem akademik olarak daha sağlıklıdır?
- A) Erken dönemdeki kökenleriyle bugünkü geleneksel kimliğini ve inançlarını ayrı ayrı incelemek
- B) Günümüz İbâdîlerinin tamamını erken Hâricî gruplarla hiçbir ayrım olmadan eşitlemek
- C) Yalnız mezhep adının yazılışından bütün öğretilerini çıkarmak
- D) Mezheplerin tarihî değişim göstermediğini varsaymak
- E) Bütün siyasî ayrışmaları fıkhî mezhep adı saymak
Doğru cevap: A
Çözüm: İbâdiyye'nin tarihsel kökeni ile sonraki gelişimi aynı şey değildir; eleştirel mezhepler tarihi zaman, kaynak ve öz tanımlamayı birlikte değerlendirir.
Farklı dinî topluluklardan öğrencilerin bulunduğu sınıfta dinler tarihi konusunu öğreten bir öğretmen için en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bir öğrencinin kişisel uygulamasını bütün topluluğun zorunlu öğretisi saymak
- B) Çoğunluk görüşünü kaynak göstermeden diğerlerine dayatmak
- C) Gelenekleri kaynaklarına dayalı ve iç çeşitliliklerini gözeten saygılı bir dille açıklamak
- D) Kutsal metin ile günlük uygulama arasındaki her farkı yok saymak
- E) Tüm dinlerin ritüellerini aynı isimle sunmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Dinler tarihi eğitiminde araştırma verisinin doğruluğu ve farklı inançların temsiline özen gösterilmesi, tekil deneyimlerin bütüne genellenmemesi gerekir.
Bir kişi zor bir olay karşısında “Tanrı beni tamamen terk etti ve beni cezalandırıyor” düşüncesiyle dinî sıkıntı yaşıyorsa hangi din psikolojisi kavramı kullanılabilir?
- A) Toplumsal dayanışma kuramı
- B) Ontolojik kanıt
- C) Tarihî metin eleştirisi
- D) Fıkhî kıyas
- E) Olumsuz dinî başa çıkma
Doğru cevap: E
Çözüm: Olumsuz dinî başa çıkma kavramı, cezalandırıcı Tanrı algısı ve manevi terk edilmişlik hissi gibi dinî stres deneyimlerini incelemede kullanılır.
Gordon Allport'un yaklaşımında “İnancım hayatımın yönünü belirleyen içsel amaçtır” ifadesi hangi yönelime daha uygundur?
- A) Dış güdümlü dinî yönelim
- B) İç güdümlü dinî yönelim
- C) Yalnızca sekülerleşme
- D) Toplumsal tabakalaşma
- E) Tarihî kaynak analizi
Doğru cevap: B
Çözüm: İç güdümlü dinî yönelimde din kişi tarafından amaç ve değer olarak içselleştirilir; sosyal çıkar için araçsal kullanım dış güdümlüdür.
Din felsefesinde farklı dinlerin hakikat iddialarının değerlendirilmesinde “başka geleneklerde de geçerli dinî hakikat imkânı bulunabilir” yaklaşımı hangi adla anılır?
- A) Mutlak dışlayıcılık
- B) Kronolojik pozitivizm
- C) Mezhep usulü
- D) Dinî çoğulculuk
- E) Ritüel determinizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Dinî çoğulculuk, başka dinî geleneklerin hakikat ve kurtuluş değerini kabul etmeye açık yaklaşımları kapsar; farklı versiyonları arasında ayrımlar vardır.
Durkheim ve Weber'i karşılaştıran biri aşağıdaki hangi eşleştirmeyi kullanmalıdır?
- A) Durkheim: iç/dış dinî yönelim; Weber: olumsuz başa çıkma
- B) Durkheim: kutsal/profan ve dayanışma; Weber: dinî etik ve toplumsal eylem
- C) Durkheim: Sihizm tarihi; Weber: Tanah bölümleri
- D) Durkheim: ontolojik argüman; Weber: nirvana
- E) Durkheim: Avesta metni; Weber: Şabat ritüeli
Doğru cevap: B
Çözüm: Durkheim ritüelleri ve toplumsal bütünleşmeyi; Weber ise anlamlı toplumsal eylem ve dinî etik-ekonomi ilişkisini araştırmıştır.
Araştırma sorusu “Bir tarikatın 19. yüzyılda oluşumu”ndan “üyelerin güncel aidiyet deneyimleri”ne değişirse hangi yöntem dönüşümü daha uygundur?
- A) İki soruya da yalnız cebirsel denklemle cevap vermek
- B) Her iki araştırmada hiçbir kaynak göstermemek
- C) Tarihî kuruluşu yalnız güncel üyelerin hisleriyle kesin olarak açıklamak
- D) Tarihî arşiv incelemesine ek olarak bireysel görüşme ve deneyim analizine yönelmek
- E) Güncel deneyimleri sadece 19. yüzyıl belgelerinden okumak
Doğru cevap: D
Çözüm: Kuruluş tarihi için arşiv ve kaynak incelemesi, bugünkü bireysel aidiyet için görüşme gibi yaşantı odaklı yöntemler daha uygundur.
Kutsal metin yorumları hakkında bir öğrenci “aynı mezhepte bulunan herkes her dönemde aynı şekilde düşünmüştür” derse hangi eleştiri doğrudur?
- A) Mezhep içi tarihî, bölgesel ve düşünsel çeşitliliği göz ardı etmektedir
- B) Her görüşün tarihsel oluşumunu ayrı ayrı saptamıştır
- C) Tarihî kaynak eleştirisinin gereğini eksiksiz yerine getirmiştir
- D) Fıkhî ve itikadî mezhepleri doğru ayırmıştır
- E) Öğretilerin tarihsel gelişimine açık bir model kurmuştur
Doğru cevap: A
Çözüm: Mezhepler tarihsel süreçte çeşitli ekoller ve yorumlar barındırır; tüm mensupların değişmez biçimde aynı görüşte olduğu iddiası savunulamaz.
Dinî pratiklerde azalma gözlenen bir ülkede inançların tümüyle sona erdiği sonucuna ulaşan araştırmacı hangi yanlışa düşer?
- A) Göstergelerin sınırlılığını dikkate alır
- B) Farklı sekülerleşme boyutlarını karşılaştırır
- C) Kurumsal katılım göstergesini bireysel inancın bütünüyle yokluğu olarak yorumlar
- D) İnanç ve pratik arasındaki ayrımı korur
- E) Uzun dönemli verilerden temkinli sonuç çıkarır
Doğru cevap: C
Çözüm: Dinin kurumsal görünürlüğü, bireysel inanç ve öznel dinî kimlik farklı değişkenlerdir; birindeki azalma diğerinin zorunlu olarak yok olduğunu göstermez.
Dinler tarihi, mezhepler tarihi, din sosyolojisi ve din psikolojisinden oluşan bir projede en doğru araştırma sırası hangisidir?
- A) Bütün disiplinleri tek anket sorusuna indirgemek
- B) Metinleri görmeden dinleri tek çizgili başarı sırasına koymak
- C) Katılımcıların yorumlarını tarihsel olayların kesin kanıtı saymak
- D) İlgili toplum ve tarih farklılıklarını değerlendirmeden sonuç genellemek
- E) Önce metin ve tarihî bağlamı belirleyip sonra grup örüntüleri ve bireysel deneyimleri farklı veriyle incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Çok disiplinli araştırma tarihî belge, toplumsal veri ve bireysel deneyimi ayrı yöntemlerle ele alıp sonuçlarını dikkatle ilişkilendirmelidir.