Fıkhın, diğer İslam ilimlerinden ayrılan temel inceleme alanı hangisidir?
- A) Dinî-amelî hükümlerin deliller çerçevesinde anlaşılması
- B) Ravilerin ezber gücünün araştırılması
- C) Kur'an ayetlerinin yalnız ses özellikleri
- D) Evrenin fiziksel yasalarının deneysel ölçümü
- E) İslam tarihindeki savaşların kronolojisi
Doğru cevap: A
Çözüm: Fıkıh, kişinin davranışlarıyla ilgili şer'î-amelî hükümlerin anlaşılmasını ve uygulanmasını ele alır.
Bir hükme hangi delil ve yöntemle ulaşılacağını inceleyen disiplin hangisidir?
- A) Hadis ricâli
- B) Tecvid
- C) Usul-i fıkıh
- D) Kelam tarihi
- E) Belagat
Doğru cevap: C
Çözüm: Usul-i fıkıh delillerin nasıl kullanılacağını ve hükmün hangi yöntemle çıkarılacağını araştırır.
Fıkıhta asli nas kaynağı olarak kabul edilen iki temel delil hangileridir?
- A) Örf ve istishâb
- B) İstihsan ve maslahat
- C) Kıyas ve sahabi kavli
- D) Sedd-i zerâi ve teamül
- E) Kur'an ve sünnet
Doğru cevap: E
Çözüm: Kur'an ve sünnet temel nas kaynaklarıdır; diğer yöntemler bu kaynaklarla ilişkileri bakımından değerlendirilir.
Hz. Peygamber'in vefatından sonra aynı dönemin müçtehitlerinin şer'î meselede görüş birliğine ne denir?
- A) Kıyas
- B) İcmâ
- C) İstishâb
- D) İstihsan
- E) Tahsis
Doğru cevap: B
Çözüm: İcmâ müçtehitlerin ilgili şer'î konuda görüş birliğidir; sıradan bir topluluğun oy çokluğuna indirgenmez.
Hakkında hüküm bulunan bir meseleyle yeni mesele arasında ortak illet kurarak hüküm taşıma yöntemi hangisidir?
- A) Nesh
- B) Mubah
- C) İcâre
- D) Kıyas
- E) İddet
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyasta asıl meselenin hükmü, etkili ortak illet sebebiyle fer' meseleye uygulanır.
Kıyasın unsurlarından hükmün kendisinden hareketle yeni meseleye aktarıldığı ilk örneğe ne denir?
- A) Fer'
- B) Asıl
- C) Şart
- D) Mâni
- E) Fesat
Doğru cevap: B
Çözüm: Asıl, hakkında hüküm bulunan ilk meseledir; fer' ise ortak illet sebebiyle kıyasa konu edilen yeni meseledir.
Kıyasta asıl ile yeni mesele arasında hüküm açısından etkili ortak gerekçe hangi terimdir?
- A) İddet
- B) Rükün
- C) İcâzet
- D) İllet
- E) Zekât
Doğru cevap: D
Çözüm: İllet iki mesele arasında hükmün taşınmasını mümkün kılan hukuken etkili ortak gerekçedir.
Önceki hukukî durumun aksi kanıtlanana dek sürmesi hangi delil yöntemiyle ifade edilir?
- A) İstishâb
- B) İcmâ
- C) Tasnif
- D) Nesh
- E) Takrir
Doğru cevap: A
Çözüm: İstishâb, kesinleşmiş veya bilinen bir durumun değiştiği kanıtlanmadıkça devam ettiği varsayımıdır.
Meşru hükümlere aykırı olmayan yerleşmiş toplumsal uygulamanın dikkate alınmasına hangi ad verilir?
- A) Kıyas
- B) Sened
- C) Örf
- D) İdrac
- E) Tahrim
Doğru cevap: C
Çözüm: Örf, geçerli sınırlar içinde toplumsal uygulamanın yorumda ve bazı hukukî işlemlerde dikkate alınmasıdır.
Sakıncalı sonuçlara götürebilecek araçların engellenmesi yaklaşımı hangisidir?
- A) İstishâb
- B) İcâre
- C) İcâzet
- D) Tavsiye
- E) Sedd-i zerâi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sedd-i zerâi, zarar veya yasak sonucu doğuran yolların belirli şartlarda kapatılmasını konu alır.
Fıkhî bir soruya ehil kişi tarafından delile dayalı verilen görüş hangisidir?
- A) Kazâ
- B) İcmâ
- C) Fetva
- D) Tasnif
- E) İhram
Doğru cevap: C
Çözüm: Fetva bir hukukî-dinî soruya cevap niteliğindedir; mahkemece verilen bağlayıcı yargı hükmü kazâdır.
Delillerden doğrudan hüküm çıkarma yeterliliği bulunan hukuk âlimine ne denir?
- A) Mukallit
- B) Ravi
- C) Mürettil
- D) Müverrih
- E) Müçtehit
Doğru cevap: E
Çözüm: Müçtehit, içtihat yöntemlerini kullanarak delillerden hüküm çıkarabilecek ilmî yeterliliğe sahip kişidir.
Hanefî terminolojisinde kat'î delille sabit zorunlu fiilin adı nedir?
- A) Vâcip
- B) Farz
- C) Mendup
- D) Mubah
- E) Mekruh
Doğru cevap: B
Çözüm: Hanefîlerin teknik ayrımında farz kat'î; vâcip ise zannî delille sabit zorunluluğu ifade eder.
Hanefî terminolojisinde zannî delille sabit zorunlu fiilin adı nedir?
- A) Mendup
- B) Mubah
- C) Mekruh
- D) Vâcip
- E) Müfsit
Doğru cevap: D
Çözüm: Hanefîlerde vâcip zannî delille sabit yükümlülüktür; farzdan delilin kesinliği bakımından ayrılır.
Yapılması övülen ancak terkine günah bağlanmayan fiil hangi teklifî hüküm başlığındadır?
- A) Mendup
- B) Haram
- C) Farz
- D) Bâtıl
- E) Mâni
Doğru cevap: A
Çözüm: Mendup veya müstehap, yapılması tavsiye edilen; terk edilmesi zorunlu günah sayılmayan fiildir.
Yapılması ve terk edilmesi bakımından genel olarak serbest bırakılan davranışın hükmü hangisidir?
- A) Farz
- B) Vâcip
- C) Haram
- D) Mubah
- E) Tahrîmen mekruh
Doğru cevap: D
Çözüm: Mubah davranış, tek başına zorunluluk ya da yasaklama ifade etmeyen serbest fiildir.
Hükmün gerçekleşmesi için gerekli olup tek başına hükmü doğurmayan unsur hangisidir?
- A) Şart
- B) İllet
- C) Nesh
- D) Fetva
- E) Kazâ
Doğru cevap: A
Çözüm: Şartın varlığı gerekli olabilir ancak hükmün tek başına meydana gelmesini sağlamaz.
Sebep ve şartlar mevcut olsa bile hükmün gerçekleşmesini engelleyen durum hangisidir?
- A) Rükün
- B) İcma
- C) Mâni
- D) Örf
- E) Emir
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâni hükmün gerçekleşmesini önleyen etkendir; sebep ve şartla aynı işlevi görmez.
Bir sözleşmenin kurulma unsurlarının tamamıyla ilgili temel geçerlilik durumunu anlatan terim hangisidir?
- A) Mevzû
- B) Mürsel
- C) Mütevâtir
- D) Mücmel
- E) Sahih
Doğru cevap: E
Çözüm: Sahih işlem, ilgili hukukî kuruluş ve geçerlilik şartlarını yerine getiren işlem olarak değerlendirilir.
Hanefî öğretiminde harama yakın derecede yapılmaması istenen fiil hangisidir?
- A) Mubah
- B) Tahrîmen mekruh
- C) Mendup
- D) Tenzîhen mekruh
- E) İstishâb
Doğru cevap: B
Çözüm: Hanefî fıkhında tahrîmen mekruh kuvvetli keraheti; tenzîhen mekruh daha hafif terk tercihini ifade eder.