Hadis ilminde bir haberin Hz. Peygamber’e nispet edilen söz veya uygulamasını ifade eden temel kavram hangisidir?
- A) Hadis
- B) Kıyas
- C) İcma
- D) İstihsan
- E) İstishab
Doğru cevap: A
Çözüm: Hadis, Hz. Peygamber’e nispet edilen söz, fiil, onay ve nitelikleriyle ilgili rivayetlerin genel adıdır.
Hz. Peygamber’in sözlü açıklamalarına dayanan sünnet türü hangisidir?
- A) Fiilî sünnet
- B) Takrirî sünnet
- C) Kavlî sünnet
- D) Örfî uygulama
- E) Sahabi içtihadı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kavlî sünnet sözlü beyanı ifade eder; fiilî sünnet davranış, takrirî sünnet ise onayla ilgilidir.
Hz. Peygamber’in bizzat yerine getirdiği bir ibadetin örnek alınması hangi sünnet türüdür?
- A) Kavlî sünnet
- B) Takrirî sünnet
- C) Kıyasa dayalı hüküm
- D) Tarihî rivayet tenkidi
- E) Fiilî sünnet
Doğru cevap: E
Çözüm: Fiilî sünnette davranış ve uygulama esastır; sözlü açıklama kavlî sünnet kapsamında ele alınır.
Hz. Peygamber’in bilgisi dahilindeki bir davranışı uygun görerek itiraz etmemesi hangi sünnet türüyle ifade edilir?
- A) Kavlî sünnet
- B) Takrirî sünnet
- C) Fiilî sünnet
- D) Mevkuf haber
- E) Maktû haber
Doğru cevap: B
Çözüm: Takrirî sünnet onay veya itiraz etmeyerek kabul anlamındaki uygulamaları ifade eder.
Hadiste ravilerin birbirini izleyen aktarım zincirine ne ad verilir?
- A) Metin
- B) Şerh
- C) Meâl
- D) Sened
- E) Fihrist
Doğru cevap: D
Çözüm: Sened, rivayetin kimden kim tarafından alındığını gösteren zincirdir; metin ise haberin sözlü içeriğidir.
Bir rivayette ravi zincirinden sonra gelen sözlerin oluşturduğu bölüm hangisidir?
- A) Sened
- B) Metin
- C) İcâzet
- D) Tabaka
- E) Cerh
Doğru cevap: B
Çözüm: Metin, nakledilen haberin ifade bölümüdür; zincirin aktarım halkaları senedi oluşturur.
Hadisi bir hocadan veya başka bir raviden alıp aktaran kişiye ne denir?
- A) Müfessir
- B) Müctehid
- C) Müverrih
- D) Ravi
- E) Müellif
Doğru cevap: D
Çözüm: Ravi rivayet eden kişidir; onun güvenilirliğini değerlendirmek ayrı bir hadis usulü çalışmasıdır.
Bir sahabi sözü aktarılırken öğrencinin bunu doğrudan Peygamber sözü diye sunması hangi sınıflandırma hatasını doğurur?
- A) Mütevâtiri âhâd gibi göstermek
- B) Müsnedi sünen gibi göstermek
- C) Haseni mevzû gibi göstermek
- D) Kitâbeti tasnif gibi göstermek
- E) Mevkuf rivayeti merfû gibi göstermek
Doğru cevap: E
Çözüm: Sahabinin sözü mevkuf, Hz. Peygamber’e nispet edilen rivayet merfûdur; burada kaynağa nispet yanlış yapılmıştır.
Bir ravi güvenilir olsa da senedde bir halkaya hiç yer verilmemişse sahihlik için hangi şart öncelikle problemli olur?
- A) Ravinin şöhreti
- B) Senedin ittisali
- C) Metnin uzunluğu
- D) Eserin kapağı
- E) Konu çeşitliliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Güvenilir ravi tek başına yeterli değildir; sahih hadiste senedin de kesintisiz olması gerekir.
Bir hadis metnini güzel ve etkileyici bulmak neden onun sahih olduğuna tek başına delil olamaz?
- A) Etkileyici bütün sözler mevzûdur
- B) Bütün kısa metinler sahih sayılır
- C) Sahihlik yalnız metnin uzunluğudur
- D) Sıhhat için ravi zinciri ve diğer tenkit ölçütleri de incelenmelidir
- E) Anlamlı sözlerin ravisi olamaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Hadis usulü sened ve metin değerlendirmesini birlikte yürütür; içerik beğenisi tek başına kanıt değildir.
Bir araştırmacı 'Buhârî ve Müslim’in hadis derlemeleri' derken eser türü olarak hangisini öncelemelidir?
- A) Sahih
- B) Müsned
- C) Mu‘cem
- D) Meâl
- E) Tarih kroniği
Doğru cevap: A
Çözüm: Buhârî ve Müslim sahih türü derlemeleriyle tanınır; türün adı diğer eser sınıflamalarından farklıdır.
Ebû Dâvûd’un yaygın bilinen hadis eserinin türü hangisidir?
- A) Müsned
- B) Meâl
- C) Sünen
- D) Dîvân
- E) Tabakat
Doğru cevap: C
Çözüm: Ebû Dâvûd fıkıh/ahkâm konularına göre tertip edilen es-Sünen adlı hadis derlemesiyle tanınır.
Ahmed b. Hanbel’in temel hadis derlemesi hangi adla bilinir?
- A) el-Müsned
- B) el-Muvatta’
- C) es-Sahîh-i Müslim
- D) Riyâzü’s-Sâlihîn
- E) Sünen-i Nesâî
Doğru cevap: A
Çözüm: Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned adlı eseri sahabi ravi merkezli tertibiyle tanınır.
Mâlik b. Enes’in erken dönem hadis ve fıkıh malzemesini birleştiren eseri hangisidir?
- A) el-Câmi‘u’s-Sahîh
- B) Sünen-i İbn Mâce
- C) el-Muvatta’
- D) Riyâzü’s-Sâlihîn
- E) el-Müsned
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâlik’in el-Muvatta’ı rivayetler ve erken dönem fıkhî uygulamalar açısından önemli bir kaynak olarak bilinir.
Bir öğrenci 'âhâd hadis mutlaka zayıftır' diyor. Yanlışlığın temel gerekçesi nedir?
- A) Âhâd hadis her zaman uydurmadır
- B) Mütevâtir yalnız tabiîn sözüdür
- C) Zayıf hadis yalnız sahabi sözüdür
- D) Ravi sayısına dayalı sınıflamayla sıhhat derecesi birbirinden ayrıdır
- E) Ravi sayısı hiçbir rivayette incelenmez
Doğru cevap: D
Çözüm: Âhâd terimi nakil çokluğunu, sahih–hasen–zayıf ise güvenilirlik durumunu ifade eder.
Bir kaynakta bir rivayet 'merfû, âhâd ve sahih' olarak niteleniyor. Bu üçlü niteleme neden çelişkili değildir?
- A) Kaynağa nispet, nakil sayısı ve güvenilirlik farklı ölçütlerdir
- B) Üçü de aynı güvenilirlik derecesidir
- C) Merfû yalnız uydurma söz için kullanılır
- D) Âhâd yalnız sahabi sözleriyle ilgilidir
- E) Sahih sadece metin uzunluğunu bildirir
Doğru cevap: A
Çözüm: Merfû kaynağa nispeti, âhâd çokluk sınıfını, sahih ise sıhhat derecesini belirtir.
Bir haberde sened kesintisiz ama ravilerden biri zabt yönünden yetersiz ise hangisi en isabetli değerlendirmedir?
- A) Sened kesintisizse her rivayet sahih olur
- B) Zabt yalnız kitap kapaklarıyla ilgilidir
- C) Yalnız ittisal sahihliği sağlamaz; zabt da incelenmelidir
- D) Mevkuf tüm haberler zayıftır
- E) Tasnif bütün kusurları giderir
Doğru cevap: C
Çözüm: Sahih hadisin şartları birlikte aranır; zincirin bağlı olması tek başına yeterli değildir.
Bir hadis araştırmasında aynı sözün rivayet yolları karşılaştırıldığında güvenilir ravinin eklemesinin yalnız bir yolda görüldüğü belirleniyor. Bu durumda hangi mesele araştırılır?
- A) Kitâbet tarihinin başlangıcı
- B) Hadisin hangi alfabe ile yazıldığı
- C) Müsned eserinin cilt sayısı
- D) Sahabi isimlerinin sözlük kökü
- E) Ziyâdetü’s-sika ve eklemenin diğer rivayetlerle ilişkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Güvenilir ravinin fazladan aktardığı bilgi, diğer yollarla karşılaştırılarak kabul koşulları açısından değerlendirilir.
Bir ravi açıklama amacıyla kendi sözünü hadis metnine ayırmadan eklemiş ve bu söz asıl rivayet sanılmıştır. Bu durum hangi kavramdır?
- A) Semâ
- B) İdrac (müdrec)
- C) Ta‘dîl
- D) Mütevâtir
- E) İttisal
Doğru cevap: B
Çözüm: Müdrec, nakledilen sözün içine raviye ait açıklama/ibarenin karışmasıyla ilgilidir.
Aynı rivayetin birbirine denk kanallarda uzlaştırılamayan farklı biçimleri bulunuyor. Öncelikle hangi hadis terimi akla gelir?
- A) Mütevâtir
- B) Merfû
- C) Kıraat
- D) Müsned
- E) Muztarib
Doğru cevap: E
Çözüm: Muztarib değerlendirmesi, denk görülen rivayet yollarında giderilemeyen farklılıklarla ilgilidir.