Hadislerin yazılı biçimde kaydedilmesi anlamına gelen terim hangisidir?
- A) Kitâbet
- B) Tedvin
- C) Tasnif
- D) Tercüme
- E) İstinbat
Doğru cevap: A
Çözüm: Kitâbet yazıya geçirmedir; tedvin sistemli derleme, tasnif ise belli düzende sınıflandırmadır.
Hadislerin dağınık kayıt ve rivayetlerden daha sistemli biçimde bir araya getirilmesi hangi süreçtir?
- A) Kitâbet
- B) Cerh
- C) Tedvin
- D) Tevil
- E) Tahriç
Doğru cevap: C
Çözüm: Tedvin derleme/toplama sürecini ifade eder; hadislerin konu veya ravi temelli kitaplarda düzenlenmesi tasniftir.
Hadislerin konularına veya ravi adlarına göre kitaplarda düzenlenmesi hangi kavramdır?
- A) Kitâbet
- B) Tedvin
- C) Mülakat
- D) Tashif
- E) Tasnif
Doğru cevap: E
Çözüm: Tasnif hadislerin belirli bir tertiple sınıflandırılmasıdır; sadece kâğıda yazılması kitâbettir.
Ravinin ahlakî dürüstlük ve güvenilirlik niteliğine hadis usulünde ne ad verilir?
- A) Zabt
- B) İttisal
- C) Adalet
- D) Şâzlık
- E) İdrac
Doğru cevap: C
Çözüm: Adalet ravinin dürüstlük ve dinî güvenilirlik yönünü; zabt ise rivayeti doğru koruma ve aktarma gücünü anlatır.
Ravinin öğrendiği rivayeti doğru koruyup aktarma gücü hangi kavramla ifade edilir?
- A) Adalet
- B) İttisal
- C) Mürsel
- D) Mevkuf
- E) Zabt
Doğru cevap: E
Çözüm: Zabt, rivayetin hafızada veya yazıda doğru muhafazası ve nakliyle ilgilidir; adalet güvenilirlik özelliğidir.
Ravi zincirinin kopuksuz olması hangi hadis usulü şartıdır?
- A) İdrac
- B) İttisal
- C) İrsal
- D) Tedlis
- E) İstinsah
Doğru cevap: B
Çözüm: İttisal sened halkaları arasında aktarım bağının bulunmasını ifade eder; zincir kopuksa bu şart gerçekleşmez.
Kaynağı Hz. Peygamber’e nispet edilen haber hangi terimle sınıflandırılır?
- A) Mevkuf
- B) Maktû
- C) Müdrec
- D) Merfû
- E) Munkatı‘
Doğru cevap: D
Çözüm: Merfû kaynağa nispeti anlatır; sahabiye nispet edilen mevkuf, tabiîne nispet edilen maktûdur.
Bir ravi için 'dürüst fakat ezberi güçlü değil' değerlendirmesi yapılıyorsa hangi iki ölçüt birbirinden ayrılmalıdır?
- A) İttisal ile tasnif
- B) Mevkuf ile mevzû
- C) Sünen ile müsned
- D) Sened ile fihrist
- E) Adalet ile zabt
Doğru cevap: E
Çözüm: Dürüstlük adaletle; muhafaza ve aktarım isabeti zabtla ilgilidir; birinin olması diğerini otomatik sağlamaz.
Bir rivayetin ravilerinden birinin zabtı sahih derecesine göre daha hafif, diğer temel şartları kabul edilebilir görülüyor. Bu rivayet hangi düzeye daha yakındır?
- A) Mevzû
- B) Hasen
- C) Mu‘dal
- D) Maktû
- E) Muallak
Doğru cevap: B
Çözüm: Hasen hadiste kabul edilebilirlik vardır; sahih düzeyine kıyasla zabt farkı ayırıcı olabilir.
Mütevâtir düzeye ulaşmayan bir rivayet için nakleden sayısına göre kullanılan üst terim hangisidir?
- A) Mevzû
- B) Şâz
- C) Müdrec
- D) Âhâd
- E) Maktû
Doğru cevap: D
Çözüm: Âhâd, nakil sayısı bakımından mütevâtir olmayan haberleri kapsar; bu ifade tek başına zayıflık kararı değildir.
Bir rivayetin belirli bir tabakasında yalnız bir ravi bulunması hangi sayısal alt türle ilişkilidir?
- A) Azîz
- B) Garîb
- C) Meşhur
- D) Mütevâtir
- E) Mu‘dal
Doğru cevap: B
Çözüm: Garîb hadis, rivayet zincirinin bir tabakasında tek raviyle aktarım bakımından ayırt edilir.
Aktarım tabakalarında ravi sayısı ikinin altına düşmeyen, mütevâtir derecesine çıkmamış âhâd türü hangisidir?
- A) Garîb
- B) Mevzû
- C) Mürsel
- D) Azîz
- E) Muallak
Doğru cevap: D
Çözüm: Azîz sınıflamasında hiçbir aktarım tabakasında ravi sayısı ikinin altına düşmez; garîbde bir tabakada tek ravi bulunur.
Bir tabiî 'Resûlullah şöyle buyurdu' diyerek aradaki sahabiyi belirtmiyor. Bu rivayet için uygun terim hangisidir?
- A) Mürsel
- B) Mevkuf
- C) Muallak
- D) Mütevâtir
- E) Musannef
Doğru cevap: A
Çözüm: Mürselin yaygın tanımında tabiî, sahabi halkasını anmadan doğrudan Hz. Peygamber’den nakleder.
Bir hadis derlemesi sahabi adlarına değil namaz, zekât ve nikâh bölümlerine göre sıralanmıştır. Hangi eser türüyle daha güçlü ilişki kurulur?
- A) Müsned
- B) Sünen
- C) Şemâil
- D) Tabakat
- E) Mu‘cemü’l-büldân
Doğru cevap: B
Çözüm: Sünen kitapları ibadet ve muamelat gibi fıkhî başlıklara göre düzenlenmesiyle öne çıkar.
Bir eserin başlığında 'Sahih' bulunması bütün hadis kitaplarında yalnız sahih rivayetler olduğu sonucunu neden vermez?
- A) Sahih her zaman ravisi bilinmeyen söz demektir
- B) Sünen kitaplarında hiçbir hadis bulunmaz
- C) Müsned yalnız Kur’an ayetleri içerir
- D) Eser türleri ve müelliflerin kabul ölçütleri farklıdır; genelleme yapılamaz
- E) Rivayet kitaplarında sened bulunmaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Derlemelerin amaç ve yöntemleri farklıdır; bir eserin türüne dayanıp diğer tüm eserlerdeki rivayetlere hüküm verilmez.
İlk dönem şahsi hadis sahifelerinin varlığı, hadis tarihiyle ilgili hangi aşırı iddiayı doğrudan çürütür?
- A) Hadisler tedvin dönemine kadar hiçbir zaman yazılmamıştır
- B) Hadisler sözlü olarak da aktarılmıştır
- C) Hadis kitapları zamanla çeşitlenmiştir
- D) Hadisler farklı yöntemlerle sınıflandırılmıştır
- E) Raviler hakkında tenkit yapılmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Erken yazılı kayıtlar mevcut olduğundan kitâbetin sistemli tedvinle aynı tarihte başladığı ileri sürülemez.
Senedde tabiînin sahabiyi atlaması ile sahabiye ait bir sözün aktarılması arasındaki fark nasıl belirlenir?
- A) Her ikisi doğrudan sahihlik kararıdır
- B) Her ikisi mutlaka mevzûdur
- C) İlkinde zincir kopukluğu, ikincisinde kaynağa nispet ölçütü kullanılır
- D) İkisi de eserin cilt sayısıyla ilgilidir
- E) İkisi de sadece rivayet sayısını belirler
Doğru cevap: C
Çözüm: Mürsel nakilde sahabi halkası düşer; mevkuf haberde ise söz doğrudan sahabiye nispet edilir.
Bir rivayetin bütün tabakalarında çok sayıda ravi olmasına rağmen yalnız belirli tek rakama dayanarak mütevâtir sayılmaması hangi ilkeyle açıklanır?
- A) Mütevâtir için yalan üzerinde birleşmenin düşünülememesi ve tabakalar arası süreklilik gibi koşullar da önemlidir
- B) Mütevâtirde hiçbir ravi bulunmaz
- C) Mütevâtir yalnız hadis-i kudsîdir
- D) Mütevâtir her zaman iki raviyle sınırlıdır
- E) Tabakalardaki süreklilik hiçbir şey ifade etmez
Doğru cevap: A
Çözüm: Mütevâtirin tanımında yalnız tek bir sayıyı ezberlemek yerine aktarımdaki çokluğun niteliği değerlendirilir.
Bir araştırmacı 'maktû senedden iki ravinin düşmesidir' cümlesini hangi biçimde düzeltmelidir?
- A) Maktû Hz. Peygamber’e nispet edilen haberdir
- B) Mu‘dal yalnız ahkâm kitaplarının adıdır
- C) Maktû tabiîne nispet edilen haberdir; iki ardışık ravinin düşmesi mu‘daldır
- D) Maktû mutlaka mütevâtirdir
- E) Mu‘dal sahabi sözünün adıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Maktû kaynak bakımından tabiîne nispeti, mu‘dal ise zincirde art arda iki halkalık kopukluğu anlatır.
Hocanın öğrencisine yazılı bir hadis metnini bizzat verip rivayet etme usulüne ilişkin işlem yapması hangi tahammül biçimiyle ilişkilidir?
- A) Semâ
- B) Vicâde
- C) Cerh
- D) İdrac
- E) Münâvele
Doğru cevap: E
Çözüm: Münâvele hocanın yazılı rivayet malzemesini öğrenciye vermesidir; semâ dinleme, vicâde yazılı belgeyi bulmadır.