Bir sahabinin kendi sözüne nispet edilen haber hangi türdedir?
- A) Mevkuf
- B) Merfû
- C) Maktû
- D) Mevzû
- E) Mürsel
Doğru cevap: A
Çözüm: Mevkuf rivayet sahabiye nispet edilir; bu niteleme tek başına rivayetin sıhhat derecesini bildirmez.
Bir tabiînin kendi sözünü aktaran haber için hangi terim kullanılır?
- A) Merfû
- B) Mevkuf
- C) Munkatı‘
- D) Maktû
- E) Mütevâtir
Doğru cevap: D
Çözüm: Maktû tabiîne nispet edilen haberdir; benzer sesli munkatı‘ ise senedde kopukluğa işaret eder.
Ravi zinciri kesintisiz ve diğer sıhhat şartları sağlanan hadislerin temel sıhhat sınıfı hangisidir?
- A) Sahih
- B) Mevzû
- C) Münker
- D) Mu‘dal
- E) Muallak
Doğru cevap: A
Çözüm: Sahih için ittisal, adalet, zabt, şâz olmama ve illet bulunmaması gibi şartlar birlikte aranır.
Hz. Peygamber’e kasıtlı olarak uydurulup isnat edilen söz hangi sınıftadır?
- A) Hasen
- B) Mevkuf
- C) Mevzû
- D) Garîb
- E) Mütevâtir
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevzû, uydurma rivayeti tanımlar; her zayıf rivayetin uydurma olduğu sonucu çıkarılamaz.
Hocanın okuduğu hadisi öğrencinin dinleyerek alması hangi tahammül yoludur?
- A) Kıraat
- B) Münâvele
- C) İcâzet
- D) Vicâde
- E) Semâ
Doğru cevap: E
Çözüm: Semâ hocadan işitmedir; kıraat/arzda ise öğrenci metni hocaya okur ve kontrol ettirir.
Hadisleri çoğunlukla sahabi ravilerin adlarına göre düzenleyen eser türü hangisidir?
- A) Sünen
- B) Müsned
- C) Sözlük
- D) Tefsir
- E) Meâl
Doğru cevap: B
Çözüm: Müsned derlemelerde temel tertip çoğu zaman sahabi raviler esas alınarak yapılır; sünen genelde fıkıh başlıklarına göre düzenlenir.
Senedin bir yerinden art arda iki ravi çıkarılmışsa hangi kopukluk türü söz konusudur?
- A) Maktû
- B) Hasen
- C) Mu‘dal
- D) Müsned
- E) Mütevâtir
Doğru cevap: C
Çözüm: Mu‘dalın ayırt edici özelliği peş peşe en az iki ravinin senedden düşmesidir.
Bir eser müellifinin kendisine en yakın ilk ravi halkalarını zikretmeden hadisi aktarması hangi türle ilişkilidir?
- A) Mürsel
- B) Maktû
- C) Azîz
- D) Meşhur
- E) Muallak
Doğru cevap: E
Çözüm: Muallak senedin musannif tarafındaki başlangıcından bir veya daha fazla ravinin düşmesiyle ilgilidir.
Öğrencinin elindeki metni hocasına okuyup onay alması hangi tahammül yoludur?
- A) Semâ
- B) Vicâde
- C) Kıraat/arz
- D) İstinsah
- E) Cerh
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıraat/arz yönteminde okuma öğrenci tarafından hocaya yapılır; semâda hoca okur, öğrenci dinler.
Bir hocanın belirli rivayetleri aktarmak üzere öğrenciye izin vermesine ne denir?
- A) Vicâde
- B) Müdrec
- C) Mevkuf
- D) İstidrac
- E) İcâzet
Doğru cevap: E
Çözüm: İcâzet nakletme iznidir; metni elde etmek ve rivayet aktarmak için kullanılan diğer yöntemlerden ayrılır.
Bir ravi hakkında olumsuz güvenilirlik değerlendirmelerinin teknik adı hangisidir?
- A) Ta‘dîl
- B) Cerh
- C) Tasnif
- D) Kitâbet
- E) Şerh
Doğru cevap: B
Çözüm: Cerh raviye yönelik gerekçeli olumsuz değerlendirmedir; ta‘dîl güvenilirlik yönünde olumlu hükümdür.
Sahih hadisin şartları açısından 'güvenilir bir ravinin daha güvenilir ravilere aykırı nakli' hangi sorunla ilgilidir?
- A) Kitâbet
- B) İstihsan
- C) Mevkufluk
- D) Şâzlık
- E) Takrir
Doğru cevap: D
Çözüm: Şâz rivayet, güvenilir ravinin daha güçlü rivayetle çelişen nakli bağlamında değerlendirilir.
Bir rivayette ilk bakışta fark edilmeyen, güvenilirliğini olumsuz etkileyen gizli kusur için hangi terim kullanılır?
- A) İllet
- B) Tasnif
- C) Semâ
- D) İcâzet
- E) Tabaka
Doğru cevap: A
Çözüm: Hadis usulünde illet, yüzeyde kolay görünmeyen ve sıhhat değerlendirmesini etkileyen gizli kusurdur.
Bir kişinin bir yazılı hadis malzemesini hocasından doğrudan almadığı hâlde bulması hangi aktarım terimiyle açıklanır?
- A) Kıraat
- B) Vicâde
- C) Semâ
- D) İcâzet
- E) Ta‘dîl
Doğru cevap: B
Çözüm: Vicâde bulunan yazıdaki rivayetle ilgilidir; doğrudan hocadan öğrenme yöntemleriyle özdeş değildir.
Hz. Peygamber’in Allah’a nispet ederek aktardığı bir söz için 'Kur’an’dan ayettir ve sıhhati ayrıca araştırılamaz' deniyor. Hangi düzeltme doğrudur?
- A) Hadis-i kudsînin tamamı mushafta ayet olarak bulunur
- B) Hadis-i kudsî yalnız sahabi sözüdür
- C) Kur’an ile hadis-i kudsî aynı tilavet statüsündedir
- D) Hadis-i kudsî Kur’an ayeti değildir; rivayet sıhhati hadis usulüyle incelenir
- E) Hadis-i kudsî mutlaka mevzûdur
Doğru cevap: D
Çözüm: Hadis-i kudsî özel nispet biçimi olan hadistir, Kur’an ayeti değildir ve sıhhat incelemesi yapılabilir.
'Sahih hadis için gerekli beş özelliğin dördü var; ancak sıhhati bozan gizli illet bulunuyor' değerlendirmesinin sonucu nedir?
- A) İllet metni daha sahih yapar
- B) Sahihlik şartlarının tümü gerçekleşmediğinden sırf dört şartla sahih denemez
- C) Gizli kusur önemsenmez
- D) Sahihlik yalnız ravi sayısına bağlıdır
- E) İllet sadece eser türüdür
Doğru cevap: B
Çözüm: Sahih hadis için gerekli şartlar birlikte bulunmalıdır; gizli illet, görünüşte iyi senedde dahi sıhhat hükmünü etkiler.
Hz. Peygamber’e nispet edilen fakat sahihlik şartlarını sağlamadığı için zayıf bulunan hadis hangi iki nitelemeyi birlikte taşıyabilir?
- A) Maktû ve mütevâtir
- B) Mevkuf ve merfû aynı nispetle
- C) Mu‘dal ve zorunlu sahih
- D) Merfû ve zayıf
- E) Mevzû ve zorunlu hasen
Doğru cevap: D
Çözüm: Merfû rivayetin nispetini, zayıf sıhhat derecesini bildirir; aynı haber iki farklı başlıkta sınıflandırılabilir.
Tirmizî’nin hadis derlemesinin farklı alanlara yayılması ve eserinin 'Câmi‘' diye anılması hangi özelliğe işaret eder?
- A) Farklı konu alanlarını içeren geniş kapsamlı derleme olmasına
- B) Yalnız sahabi isimlerine göre sıralanmasına
- C) Bütün hadisleri kaynak göstermeden yazmasına
- D) Sadece matematik formüllerini içermesine
- E) Hiçbir fıkıh meselesini ele almamasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Câmi‘ türü inanç, ahkam, ahlak ve diğer başlıkları içeren geniş tertibe işaret eder.
Bir ravi zincirinde bazı ravilerin adı geçmesine rağmen rivayetin aktarım biçiminin belirsiz bırakılarak buluşma izlenimi doğurulması hangi sorunla ilişkilidir?
- A) Mevkuf
- B) Meşhur
- C) Tedlis
- D) Tasnif
- E) Kitâbet
Doğru cevap: C
Çözüm: Tedlis ravinin aldığı kaynağı ve aktarma biçimini kimi durumlarda kapalı şekilde göstermesiyle ilgilidir; her zincir kopukluğu tedlis değildir.
Bir araştırmacı aynı rivayetin farklı yollarını karşılaştırmadan yalnız tek rivayet üzerinden kesin çelişki hükmüne varıyor. Öncelikle hangi eksiklik vardır?
- A) Ravi sayısının tamamı bilinçli artırılmıştır
- B) Sahihlik yalnız kitap adından anlaşılmıştır
- C) Kütüb-i Sitte tümden reddedilmiştir
- D) Metin mutlaka uydurma çıkmıştır
- E) Tarikleri karşılaştırma ve bağlam incelemesi yapılmamıştır
Doğru cevap: E
Çözüm: Hadis tenkidinde tariklerin ve bağlamların karşılaştırılması gerekir; tek bir ifade görünürdeki farklılığın nedenini açıklamayabilir.