Bir öğrenci 'âhâd hadis mutlaka zayıftır' diyor. Yanlışlığın temel gerekçesi nedir?
- A) Âhâd hadis her zaman uydurmadır
- B) Mütevâtir yalnız tabiîn sözüdür
- C) Zayıf hadis yalnız sahabi sözüdür
- D) Ravi sayısına dayalı sınıflamayla sıhhat derecesi birbirinden ayrıdır
- E) Ravi sayısı hiçbir rivayette incelenmez
Doğru cevap: D
Çözüm: Âhâd terimi nakil çokluğunu, sahih–hasen–zayıf ise güvenilirlik durumunu ifade eder.
Bir kaynakta bir rivayet 'merfû, âhâd ve sahih' olarak niteleniyor. Bu üçlü niteleme neden çelişkili değildir?
- A) Kaynağa nispet, nakil sayısı ve güvenilirlik farklı ölçütlerdir
- B) Üçü de aynı güvenilirlik derecesidir
- C) Merfû yalnız uydurma söz için kullanılır
- D) Âhâd yalnız sahabi sözleriyle ilgilidir
- E) Sahih sadece metin uzunluğunu bildirir
Doğru cevap: A
Çözüm: Merfû kaynağa nispeti, âhâd çokluk sınıfını, sahih ise sıhhat derecesini belirtir.
Bir haberde sened kesintisiz ama ravilerden biri zabt yönünden yetersiz ise hangisi en isabetli değerlendirmedir?
- A) Sened kesintisizse her rivayet sahih olur
- B) Zabt yalnız kitap kapaklarıyla ilgilidir
- C) Yalnız ittisal sahihliği sağlamaz; zabt da incelenmelidir
- D) Mevkuf tüm haberler zayıftır
- E) Tasnif bütün kusurları giderir
Doğru cevap: C
Çözüm: Sahih hadisin şartları birlikte aranır; zincirin bağlı olması tek başına yeterli değildir.
Bir hadis araştırmasında aynı sözün rivayet yolları karşılaştırıldığında güvenilir ravinin eklemesinin yalnız bir yolda görüldüğü belirleniyor. Bu durumda hangi mesele araştırılır?
- A) Kitâbet tarihinin başlangıcı
- B) Hadisin hangi alfabe ile yazıldığı
- C) Müsned eserinin cilt sayısı
- D) Sahabi isimlerinin sözlük kökü
- E) Ziyâdetü’s-sika ve eklemenin diğer rivayetlerle ilişkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Güvenilir ravinin fazladan aktardığı bilgi, diğer yollarla karşılaştırılarak kabul koşulları açısından değerlendirilir.
Bir ravi açıklama amacıyla kendi sözünü hadis metnine ayırmadan eklemiş ve bu söz asıl rivayet sanılmıştır. Bu durum hangi kavramdır?
- A) Semâ
- B) İdrac (müdrec)
- C) Ta‘dîl
- D) Mütevâtir
- E) İttisal
Doğru cevap: B
Çözüm: Müdrec, nakledilen sözün içine raviye ait açıklama/ibarenin karışmasıyla ilgilidir.
Aynı rivayetin birbirine denk kanallarda uzlaştırılamayan farklı biçimleri bulunuyor. Öncelikle hangi hadis terimi akla gelir?
- A) Mütevâtir
- B) Merfû
- C) Kıraat
- D) Müsned
- E) Muztarib
Doğru cevap: E
Çözüm: Muztarib değerlendirmesi, denk görülen rivayet yollarında giderilemeyen farklılıklarla ilgilidir.
Bir hadis derlemesi sahabi adlarına değil namaz, zekât ve nikâh bölümlerine göre sıralanmıştır. Hangi eser türüyle daha güçlü ilişki kurulur?
- A) Müsned
- B) Sünen
- C) Şemâil
- D) Tabakat
- E) Mu‘cemü’l-büldân
Doğru cevap: B
Çözüm: Sünen kitapları ibadet ve muamelat gibi fıkhî başlıklara göre düzenlenmesiyle öne çıkar.
Bir eserin başlığında 'Sahih' bulunması bütün hadis kitaplarında yalnız sahih rivayetler olduğu sonucunu neden vermez?
- A) Sahih her zaman ravisi bilinmeyen söz demektir
- B) Sünen kitaplarında hiçbir hadis bulunmaz
- C) Müsned yalnız Kur’an ayetleri içerir
- D) Eser türleri ve müelliflerin kabul ölçütleri farklıdır; genelleme yapılamaz
- E) Rivayet kitaplarında sened bulunmaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Derlemelerin amaç ve yöntemleri farklıdır; bir eserin türüne dayanıp diğer tüm eserlerdeki rivayetlere hüküm verilmez.
İlk dönem şahsi hadis sahifelerinin varlığı, hadis tarihiyle ilgili hangi aşırı iddiayı doğrudan çürütür?
- A) Hadisler tedvin dönemine kadar hiçbir zaman yazılmamıştır
- B) Hadisler sözlü olarak da aktarılmıştır
- C) Hadis kitapları zamanla çeşitlenmiştir
- D) Hadisler farklı yöntemlerle sınıflandırılmıştır
- E) Raviler hakkında tenkit yapılmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Erken yazılı kayıtlar mevcut olduğundan kitâbetin sistemli tedvinle aynı tarihte başladığı ileri sürülemez.
Senedde tabiînin sahabiyi atlaması ile sahabiye ait bir sözün aktarılması arasındaki fark nasıl belirlenir?
- A) Her ikisi doğrudan sahihlik kararıdır
- B) Her ikisi mutlaka mevzûdur
- C) İlkinde zincir kopukluğu, ikincisinde kaynağa nispet ölçütü kullanılır
- D) İkisi de eserin cilt sayısıyla ilgilidir
- E) İkisi de sadece rivayet sayısını belirler
Doğru cevap: C
Çözüm: Mürsel nakilde sahabi halkası düşer; mevkuf haberde ise söz doğrudan sahabiye nispet edilir.
Bir rivayetin bütün tabakalarında çok sayıda ravi olmasına rağmen yalnız belirli tek rakama dayanarak mütevâtir sayılmaması hangi ilkeyle açıklanır?
- A) Mütevâtir için yalan üzerinde birleşmenin düşünülememesi ve tabakalar arası süreklilik gibi koşullar da önemlidir
- B) Mütevâtirde hiçbir ravi bulunmaz
- C) Mütevâtir yalnız hadis-i kudsîdir
- D) Mütevâtir her zaman iki raviyle sınırlıdır
- E) Tabakalardaki süreklilik hiçbir şey ifade etmez
Doğru cevap: A
Çözüm: Mütevâtirin tanımında yalnız tek bir sayıyı ezberlemek yerine aktarımdaki çokluğun niteliği değerlendirilir.
Bir araştırmacı 'maktû senedden iki ravinin düşmesidir' cümlesini hangi biçimde düzeltmelidir?
- A) Maktû Hz. Peygamber’e nispet edilen haberdir
- B) Mu‘dal yalnız ahkâm kitaplarının adıdır
- C) Maktû tabiîne nispet edilen haberdir; iki ardışık ravinin düşmesi mu‘daldır
- D) Maktû mutlaka mütevâtirdir
- E) Mu‘dal sahabi sözünün adıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Maktû kaynak bakımından tabiîne nispeti, mu‘dal ise zincirde art arda iki halkalık kopukluğu anlatır.
Hocanın öğrencisine yazılı bir hadis metnini bizzat verip rivayet etme usulüne ilişkin işlem yapması hangi tahammül biçimiyle ilişkilidir?
- A) Semâ
- B) Vicâde
- C) Cerh
- D) İdrac
- E) Münâvele
Doğru cevap: E
Çözüm: Münâvele hocanın yazılı rivayet malzemesini öğrenciye vermesidir; semâ dinleme, vicâde yazılı belgeyi bulmadır.
Bir kişinin bir yazılı hadis malzemesini hocasından doğrudan almadığı hâlde bulması hangi aktarım terimiyle açıklanır?
- A) Kıraat
- B) Vicâde
- C) Semâ
- D) İcâzet
- E) Ta‘dîl
Doğru cevap: B
Çözüm: Vicâde bulunan yazıdaki rivayetle ilgilidir; doğrudan hocadan öğrenme yöntemleriyle özdeş değildir.
Hz. Peygamber’in Allah’a nispet ederek aktardığı bir söz için 'Kur’an’dan ayettir ve sıhhati ayrıca araştırılamaz' deniyor. Hangi düzeltme doğrudur?
- A) Hadis-i kudsînin tamamı mushafta ayet olarak bulunur
- B) Hadis-i kudsî yalnız sahabi sözüdür
- C) Kur’an ile hadis-i kudsî aynı tilavet statüsündedir
- D) Hadis-i kudsî Kur’an ayeti değildir; rivayet sıhhati hadis usulüyle incelenir
- E) Hadis-i kudsî mutlaka mevzûdur
Doğru cevap: D
Çözüm: Hadis-i kudsî özel nispet biçimi olan hadistir, Kur’an ayeti değildir ve sıhhat incelemesi yapılabilir.
'Sahih hadis için gerekli beş özelliğin dördü var; ancak sıhhati bozan gizli illet bulunuyor' değerlendirmesinin sonucu nedir?
- A) İllet metni daha sahih yapar
- B) Sahihlik şartlarının tümü gerçekleşmediğinden sırf dört şartla sahih denemez
- C) Gizli kusur önemsenmez
- D) Sahihlik yalnız ravi sayısına bağlıdır
- E) İllet sadece eser türüdür
Doğru cevap: B
Çözüm: Sahih hadis için gerekli şartlar birlikte bulunmalıdır; gizli illet, görünüşte iyi senedde dahi sıhhat hükmünü etkiler.
Hz. Peygamber’e nispet edilen fakat sahihlik şartlarını sağlamadığı için zayıf bulunan hadis hangi iki nitelemeyi birlikte taşıyabilir?
- A) Maktû ve mütevâtir
- B) Mevkuf ve merfû aynı nispetle
- C) Mu‘dal ve zorunlu sahih
- D) Merfû ve zayıf
- E) Mevzû ve zorunlu hasen
Doğru cevap: D
Çözüm: Merfû rivayetin nispetini, zayıf sıhhat derecesini bildirir; aynı haber iki farklı başlıkta sınıflandırılabilir.
Tirmizî’nin hadis derlemesinin farklı alanlara yayılması ve eserinin 'Câmi‘' diye anılması hangi özelliğe işaret eder?
- A) Farklı konu alanlarını içeren geniş kapsamlı derleme olmasına
- B) Yalnız sahabi isimlerine göre sıralanmasına
- C) Bütün hadisleri kaynak göstermeden yazmasına
- D) Sadece matematik formüllerini içermesine
- E) Hiçbir fıkıh meselesini ele almamasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Câmi‘ türü inanç, ahkam, ahlak ve diğer başlıkları içeren geniş tertibe işaret eder.
Bir ravi zincirinde bazı ravilerin adı geçmesine rağmen rivayetin aktarım biçiminin belirsiz bırakılarak buluşma izlenimi doğurulması hangi sorunla ilişkilidir?
- A) Mevkuf
- B) Meşhur
- C) Tedlis
- D) Tasnif
- E) Kitâbet
Doğru cevap: C
Çözüm: Tedlis ravinin aldığı kaynağı ve aktarma biçimini kimi durumlarda kapalı şekilde göstermesiyle ilgilidir; her zincir kopukluğu tedlis değildir.
Bir araştırmacı aynı rivayetin farklı yollarını karşılaştırmadan yalnız tek rivayet üzerinden kesin çelişki hükmüne varıyor. Öncelikle hangi eksiklik vardır?
- A) Ravi sayısının tamamı bilinçli artırılmıştır
- B) Sahihlik yalnız kitap adından anlaşılmıştır
- C) Kütüb-i Sitte tümden reddedilmiştir
- D) Metin mutlaka uydurma çıkmıştır
- E) Tarikleri karşılaştırma ve bağlam incelemesi yapılmamıştır
Doğru cevap: E
Çözüm: Hadis tenkidinde tariklerin ve bağlamların karşılaştırılması gerekir; tek bir ifade görünürdeki farklılığın nedenini açıklamayabilir.