Klasik İslam felsefesi tarihinde “ilk büyük Arap-İslam filozofu” olarak anılan ve İlk Felsefe Üzerine adlı eseriyle tanınan düşünür hangisidir?
- A) Kindî
- B) Fârâbî
- C) İbn Sînâ
- D) İbn Rüşd
- E) Sühreverdî
Doğru cevap: A
Çözüm: Kindî, İlk Felsefe Üzerine adlı eseri ve felsefî düşüncenin erken İslam dünyasındaki temellendirilmesiyle öne çıkar.
İhsâü'l-Ulûm adlı eserde ilimlerin sınıflandırılması üzerinde duran İslam filozofu kimdir?
- A) İbn Haldun
- B) Gazzâlî
- C) Fârâbî
- D) İbn Miskeveyh
- E) Kindî
Doğru cevap: C
Çözüm: İhsâü'l-Ulûm, Fârâbî'nin ilimlerin tasnifini ele aldığı eseridir; İbn Haldun'un ünlü eseri Mukaddime'dir.
Vâcibü'l-vücûd ile mümkinü'l-vücûd ayrımını ontolojisinin merkezine yerleştiren filozof hangisidir?
- A) Fârâbî
- B) Kindî
- C) İbn Rüşd
- D) İbn Miskeveyh
- E) İbn Sînâ
Doğru cevap: E
Çözüm: Varlığı zorunlu olan ile varlığı mümkün olan ayrımı özellikle İbn Sînâ'nın varlık öğretisinin temel kavramlarıdır.
Tehâfütü'l-Felâsife adlı eseri yazan ve filozofların belirli metafizik iddialarını eleştiren düşünür kimdir?
- A) İbn Rüşd
- B) Gazzâlî
- C) Sühreverdî
- D) İbn Sînâ
- E) Fârâbî
Doğru cevap: B
Çözüm: Gazzâlî, Tehâfütü'l-Felâsife'de filozofların belirli metafizik sonuçlarını sorgular; mantığın ve matematiğin bütününü reddetmez.
Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-Felâsife eserine Tehâfütü't-Tehâfüt ile cevap veren filozof kimdir?
- A) Kindî
- B) İbn Miskeveyh
- C) Sühreverdî
- D) İbn Rüşd
- E) İbn Haldun
Doğru cevap: D
Çözüm: İbn Rüşd'ün Tehâfütü't-Tehâfüt adlı eseri, Gazzâlî'nin filozoflara yönelik eleştirileriyle tartışır.
Hikmetü'l-İşrâk adlı eseriyle nur/aydınlanma kavramlarını felsefî çerçevede öne çıkaran filozof kimdir?
- A) Gazzâlî
- B) Sühreverdî
- C) Fârâbî
- D) Kindî
- E) İbn Rüşd
Doğru cevap: B
Çözüm: Sühreverdî'nin Hikmetü'l-İşrâk eseri işrâkî düşünce geleneğinin başlıca metinlerinden biridir.
Erdemli Şehir adlı eserinde toplumsal düzeni mutluluk ve erdem amaçlarıyla birlikte değerlendiren filozof hangisidir?
- A) İbn Sînâ
- B) Gazzâlî
- C) İbn Haldun
- D) Fârâbî
- E) İbn Miskeveyh
Doğru cevap: D
Çözüm: Fârâbî'nin erdemli şehir yaklaşımında iyi yönetim ve ortak hayatın hedefi yalnız güç değil erdemli mutluluktur.
Din eğitimi alanından farklı olarak İslam felsefesinin öncelikli inceleme konusu hangisidir?
- A) Sınıf içi dönüt verme sıklığı
- B) Ders kazanımlarının ölçülebilirliği
- C) Öğrenci devamsızlık çizelgeleri
- D) Ölçme rubriği puan dağılımı
- E) Filozofların varlık, bilgi ve ahlak hakkında geliştirdikleri aklî görüşler
Doğru cevap: E
Çözüm: İslam felsefesi filozofların varlık-bilgi-ahlak-siyaset görüşlerini inceler; diğer seçenekler din eğitimi ve öğretim süreçlerine aittir.
Aristotelesçi kavram ve mantık geleneğini esas alarak gelişen klasik İslam felsefesi çizgisi hangisidir?
- A) İşrâkîlik
- B) Meşşâîlik
- C) Fıkıh usulü
- D) Hadis rivayet tenkidi
- E) İslam mezhepleri tarihi
Doğru cevap: B
Çözüm: Meşşâîlik Aristotelesçi kavram ve mantık geleneğiyle ilişkilendirilir; işrâkîlik ise daha çok nur ve aydınlanma vurgusunu taşır.
Faslü'l-Makāl adlı eserde din ile felsefenin ilişkisinin ele alınması hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Kindî
- B) İbn Miskeveyh
- C) Sühreverdî
- D) İbn Rüşd
- E) İbn Haldun
Doğru cevap: D
Çözüm: Faslü'l-Makāl, İbn Rüşd'ün dinî metinlerin yorumu ile felsefî akıl yürütmenin ilişkisini tartıştığı eseridir.
Fârâbî'nin felsefesinde insan ve toplum için en yüksek hedef olarak öne çıkan kavram hangisidir?
- A) Saadet / mutluluk
- B) Yalnız ekonomik zenginlik
- C) Salt askerî üstünlük
- D) Toplumsal statünün kalıtımı
- E) Rastlantısal haz
Doğru cevap: A
Çözüm: Fârâbî'de saadet, aklî ve ahlakî yetkinleşme ile bağlantılı insanî bir hedeftir; sırf geçici hazla aynı değildir.
İslam dünyasında antik eserlerin Arapçaya çevrilmesinde rol oynayan Bağdat merkezli çevre denince hangi kurum öne çıkar?
- A) Nizamiye askerî birlikleri
- B) Divan-ı Hümayun
- C) Beytülhikme
- D) Darü'l-Erkam'ın Medine kolu
- E) Enderun Mektebi
Doğru cevap: C
Çözüm: Beytülhikme çeviri ve bilgi üretimiyle ilişkilendirilen Abbâsî dönemi entelektüel merkezlerinden biridir.
Eş-Şifâ ve en-Necât adlı eserleriyle tanınan İslam filozofu kimdir?
- A) İbn Sînâ
- B) İbn Rüşd
- C) Gazzâlî
- D) İbn Miskeveyh
- E) Sühreverdî
Doğru cevap: A
Çözüm: Eş-Şifâ ve en-Necât İbn Sînâ'nın felsefe ve bilim alanlarındaki eserleridir; eş-Şifâ adı tıp kitabı anlamına gelmez.
“Kesin bilgi elde etmeye yönelik mantıksal kanıtlama” anlamındaki felsefe terimi hangisidir?
- A) Şiir
- B) Vaaz
- C) Burhan
- D) Rivayet
- E) Taklit
Doğru cevap: C
Çözüm: Burhan, Aristotelesçi mantık geleneğinde kesin bilgi hedefleyen kanıtlama türüdür; salt sözlü telkin veya rivayet değildir.
İbn Sînâ'nın varlık anlayışında 'mümkün varlık' için hangi açıklama doğrudur?
- A) Varlığı zorunlu ve hiçbir nedene bağlı değildir
- B) Varlığı mantıksal olarak bütünüyle imkânsızdır
- C) Yalnız duyularla bilindiği için bir neden gerekmez
- D) Mahiyeti kendiliğinden var olmayı gerektirmez ve varlığı bir gerekçeye bağlıdır
- E) Zorunlu varlıkla tamamen aynı anlamdadır
Doğru cevap: D
Çözüm: Mümkün varlık, kendi mahiyetinden zorunlu olarak varlık çıkmayan ve var olması bir nedene bağlı bulunan varlıktır.
Bir araştırmacı Fârâbî'de bilimlerin tasnifini inceliyorsa öncelikle hangi metne başvurmalıdır?
- A) İhsâü'l-Ulûm
- B) Tehâfütü'l-Felâsife
- C) Hikmetü'l-İşrâk
- D) El-Kānûn fi't-Tıbb
- E) Tehzîbü'l-Ahlâk
Doğru cevap: A
Çözüm: Fârâbî'nin İhsâü'l-Ulûm eseri ilimlerin sınıflandırılmasına odaklanır; diğer eserlerin yazar ve alanları farklıdır.
Gazzâlî'nin felsefeye eleştirisini anlatan hangi yargı akademik olarak daha isabetlidir?
- A) Bütün aklî düşünceyi tek bir kitapla yasaklamıştır
- B) Yalnız ilimlerin sınıflandırılmasıyla ilgilenmiştir
- C) Bazı metafizik tezleri hedef almış; mantık ve matematiği tümüyle reddetmemiştir
- D) İşrâk okulunu sistemleştiren kurucu filozoftur
- E) Erdemli şehir fikrini ilk defa siyaset kitabında kurmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Gazzâlî'nin temel eleştiri nesnesi filozofların belirli metafizik iddialarıdır; tüm aklî yöntemleri bütünüyle reddettiği savunulamaz.
'Sırf maddî iktidar değil, insanların aklî ve ahlakî yetkinleşmesi' ilkesi hangi felsefe tasavvuruyla daha yakından ilişkilidir?
- A) İbn Sînâ'nın uçan adam deneyi
- B) Sühreverdî'nin nur mertebeleri
- C) Kindî'nin matematik çalışmaları
- D) Gazzâlî'nin felsefe eleştirisi
- E) Fârâbî'nin erdemli şehir öğretisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Fârâbî'nin erdemli şehir tasavvuru yönetimin ve toplumsal yaşamın hedefini mutluluk ve erdemle temellendirir.
İslam felsefesini kelamdan ayırmak isteyen bir öğrenci hangi gerekçeyi sunmalıdır?
- A) Kelam yalnız laboratuvar deneyine dayanır; felsefe yalnız rivayet toplar
- B) Felsefe genel aklî problem ve kanıtları işler; kelam dinî inanç ilkelerinin savunulmasına odaklanır
- C) Felsefe hiçbir metne başvurmaz; kelam hiçbir akıl yürütme kullanmaz
- D) İki alan bütünüyle özdeş yöntem ve sorulara sahiptir
- E) Felsefe sadece ibadetlerin ayrıntılı fıkhî hükümlerini verir
Doğru cevap: B
Çözüm: Alanlar etkileşebilse de felsefe genel varlık-bilgi-ahlak problemlerini, kelam ise inanç önermelerinin temellendirilmesi ve savunusunu öne çıkarır.
Bir yazar Sühreverdî'yi “aklı dışlayan, yalnız duyguya dayanan bir düşünür” diye tanıtıyor. Bu yorum neden sorunludur?
- A) Meşşâî düşünceyi doğrudan Sühreverdî'nin tüm eseri sayar
- B) Sühreverdî'yi İbn Sînâ ile aynı kişi kabul eder
- C) Nurun İslam düşüncesinde hiçbir anlamı olmadığını ispatlar
- D) İşrâkîliğin tarihsel bir felsefî ekol olduğunu gösterir
- E) İşrâkî felsefenin aklî kavramsallaştırmayı da kullandığını göz ardı eder
Doğru cevap: E
Çözüm: Sühreverdî'nin işrâkî düşüncesi sezgi/aydınlanmayı vurgularken aklî tartışma ve kavramsal yapıdan tümüyle kopuk değildir.