İbn Sînâ'nın varlık anlayışında 'mümkün varlık' için hangi açıklama doğrudur?
- A) Varlığı zorunlu ve hiçbir nedene bağlı değildir
- B) Varlığı mantıksal olarak bütünüyle imkânsızdır
- C) Yalnız duyularla bilindiği için bir neden gerekmez
- D) Mahiyeti kendiliğinden var olmayı gerektirmez ve varlığı bir gerekçeye bağlıdır
- E) Zorunlu varlıkla tamamen aynı anlamdadır
Doğru cevap: D
Çözüm: Mümkün varlık, kendi mahiyetinden zorunlu olarak varlık çıkmayan ve var olması bir nedene bağlı bulunan varlıktır.
Bir araştırmacı Fârâbî'de bilimlerin tasnifini inceliyorsa öncelikle hangi metne başvurmalıdır?
- A) İhsâü'l-Ulûm
- B) Tehâfütü'l-Felâsife
- C) Hikmetü'l-İşrâk
- D) El-Kānûn fi't-Tıbb
- E) Tehzîbü'l-Ahlâk
Doğru cevap: A
Çözüm: Fârâbî'nin İhsâü'l-Ulûm eseri ilimlerin sınıflandırılmasına odaklanır; diğer eserlerin yazar ve alanları farklıdır.
Gazzâlî'nin felsefeye eleştirisini anlatan hangi yargı akademik olarak daha isabetlidir?
- A) Bütün aklî düşünceyi tek bir kitapla yasaklamıştır
- B) Yalnız ilimlerin sınıflandırılmasıyla ilgilenmiştir
- C) Bazı metafizik tezleri hedef almış; mantık ve matematiği tümüyle reddetmemiştir
- D) İşrâk okulunu sistemleştiren kurucu filozoftur
- E) Erdemli şehir fikrini ilk defa siyaset kitabında kurmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Gazzâlî'nin temel eleştiri nesnesi filozofların belirli metafizik iddialarıdır; tüm aklî yöntemleri bütünüyle reddettiği savunulamaz.
'Sırf maddî iktidar değil, insanların aklî ve ahlakî yetkinleşmesi' ilkesi hangi felsefe tasavvuruyla daha yakından ilişkilidir?
- A) İbn Sînâ'nın uçan adam deneyi
- B) Sühreverdî'nin nur mertebeleri
- C) Kindî'nin matematik çalışmaları
- D) Gazzâlî'nin felsefe eleştirisi
- E) Fârâbî'nin erdemli şehir öğretisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Fârâbî'nin erdemli şehir tasavvuru yönetimin ve toplumsal yaşamın hedefini mutluluk ve erdemle temellendirir.
İslam felsefesini kelamdan ayırmak isteyen bir öğrenci hangi gerekçeyi sunmalıdır?
- A) Kelam yalnız laboratuvar deneyine dayanır; felsefe yalnız rivayet toplar
- B) Felsefe genel aklî problem ve kanıtları işler; kelam dinî inanç ilkelerinin savunulmasına odaklanır
- C) Felsefe hiçbir metne başvurmaz; kelam hiçbir akıl yürütme kullanmaz
- D) İki alan bütünüyle özdeş yöntem ve sorulara sahiptir
- E) Felsefe sadece ibadetlerin ayrıntılı fıkhî hükümlerini verir
Doğru cevap: B
Çözüm: Alanlar etkileşebilse de felsefe genel varlık-bilgi-ahlak problemlerini, kelam ise inanç önermelerinin temellendirilmesi ve savunusunu öne çıkarır.
Bir yazar Sühreverdî'yi “aklı dışlayan, yalnız duyguya dayanan bir düşünür” diye tanıtıyor. Bu yorum neden sorunludur?
- A) Meşşâî düşünceyi doğrudan Sühreverdî'nin tüm eseri sayar
- B) Sühreverdî'yi İbn Sînâ ile aynı kişi kabul eder
- C) Nurun İslam düşüncesinde hiçbir anlamı olmadığını ispatlar
- D) İşrâkîliğin tarihsel bir felsefî ekol olduğunu gösterir
- E) İşrâkî felsefenin aklî kavramsallaştırmayı da kullandığını göz ardı eder
Doğru cevap: E
Çözüm: Sühreverdî'nin işrâkî düşüncesi sezgi/aydınlanmayı vurgularken aklî tartışma ve kavramsal yapıdan tümüyle kopuk değildir.
Felsefî bir metin “varlığın ne olduğu” ile “var olup olmadığı” sorularını ayırıyorsa hangi ayrım öne çıkar?
- A) Tecvid ile kıraat ayrımı
- B) Mahiyet ile varlık ayrımı
- C) Siyer ile tarih ayrımı
- D) Eğitimde süreç ile sonuç ayrımı
- E) Rivayet ile dirayet tefsiri ayrımı
Doğru cevap: B
Çözüm: Mahiyet bir şeyin ne olduğu; varlık ise onun var olması meselesidir ve bu ayrım İbn Sînâ'nın ontolojisinde önem taşır.
İbn Rüşd'ün Faslü'l-Makāl yaklaşımını soru kökünde tanıtan ayırt edici problem hangisidir?
- A) Örgün eğitimde dönem sonu notlarının hesaplanması
- B) Tanah ve Talmud'un tarihî oluşumu
- C) İbn Miskeveyh'in erdem sınıflandırması
- D) Dinî metinlerin yorumu ile burhanî akıl yürütmenin ilişkisinin temellendirilmesi
- E) Okuma yazma öğretiminde harf ses eşleştirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Faslü'l-Makāl, hikmet ve dinî metin yorumunun ilişkisini, özellikle yetkin yorum ve aklî kanıt bağlamında tartışır.
Kindî için “hakikatin farklı kültürlerden gelmesi değersizleştirme gerekçesi değildir” ifadesinin işaret ettiği tutum hangisidir?
- A) Kaynağa değil bilginin doğruluğuna önem verme
- B) Felsefeyi yalnız tek bir millete ait sayma
- C) Geçmiş düşünürlerin bütün görüşlerini tartışmasız reddetme
- D) Tercüme faaliyetlerini gereksiz görme
- E) Akıl yürütmenin bütün biçimlerini yasaklama
Doğru cevap: A
Çözüm: Kindî'nin hakikat arayışında düşüncenin geldiği kültürden ziyade doğruluğu üzerinde durması ayırt edici bir ilkedir.
Bir sınav sorusu “kişinin ahlaki karakterinin geliştirilmesi, erdemlerin huy hâline gelmesi”ni bir eserle ilişkilendiriyorsa hangi eşleştirme doğrudur?
- A) İbn Rüşd — Tehâfütü'l-Felâsife
- B) Sühreverdî — İhsâü'l-Ulûm
- C) İbn Miskeveyh — Tehzîbü'l-Ahlâk
- D) Gazzâlî — Faslü'l-Makāl
- E) Fârâbî — Hikmetü'l-İşrâk
Doğru cevap: C
Çözüm: İbn Miskeveyh'in Tehzîbü'l-Ahlâk'ı erdem ve karakter gelişimiyle ilgilidir; diğer seçenekler eser ve filozofları yanlış eşleştirir.
Bir ölçme aracının hedeflenen beceriyi gerçekten ölçüp ölçmediğini tartışmak hangi niteliğe ilişkindir?
- A) Geçerlik
- B) Yalnız güvenirlik
- C) Öğrenme hızı
- D) Gizil program
- E) Metin türü
Doğru cevap: A
Çözüm: Geçerlik, ölçme sonucunun amaçlanan beceri veya bilgiyi yansıtma derecesidir; güvenirlik sonuçların tutarlılığıyla ilgilidir.
Özel öğrenme gereksinimi bulunan öğrencinin öğrenme materyaline erişmesi için öğretmenin ne yapması uygundur?
- A) Öğrencinin derse katılmasını tümüyle kaldırmak
- B) Her öğrenciyi aynı formatta zorlamak
- C) Kazanımı koruyarak uygun sunum, katılım ve değerlendirme uyarlaması yapmak
- D) Öğrencinin ihtiyacını sınıf önünde ifşa etmek
- E) Bütün ölçütleri açıklamadan rastgele değiştirmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapsayıcı öğretimde erişim ve katılım için uygun uyarlamalar yapılırken hedef kazanım ve adil değerlendirme gözetilir.
Din kültürü dersinde öğretmen öğrencilerden bir görüşü yalnız tekrar etmelerini değil farklı kaynaklarla karşılaştırmalarını istiyor. En güçlü öğrenme kanıtı hangisidir?
- A) Öğrencinin konuyla ilgisiz uzun bir listeyi ezberlemesi
- B) Öğrencinin öğretmeni taklit edip soru sormaması
- C) Öğrencinin grup içinde sessiz kalması
- D) Öğrencinin yalnız sınav gününü hatırlaması
- E) Öğrencinin kaynakları ve çıkarımlarını gerekçeleriyle açıklayan karşılaştırması
Doğru cevap: E
Çözüm: Kaynakları karşılaştırma kazanımı, kanıtların ve çıkarımların gerekçeli şekilde ilişkilendirilmesini gerektirir; salt tekrar yeterli değildir.
Bir öğretmen 'saygı' değerini anlatırken farklı fikirdeki öğrenciyi küçümsüyorsa hangi öğrenme ilkesi zedelenir?
- A) Kavram haritasındaki anahtar sözcük sayısı
- B) Öğretmen davranışı ile öğretilen değerin tutarlılığı
- C) Kitap sayfa sırasının korunması
- D) Filozofların eser tarihlerinin yazılması
- E) Süre sonu testin yüzdesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Değer eğitiminde öğretmenin model olması önemlidir; davranışla öğüt arasındaki çelişki gizil program aracılığıyla olumsuz mesaj verir.
Öğretmen öğrencinin dinî kimliği hakkında özel sorusunu topluluk önünde açıklarsa hangi ilke ihlal edilmiş olur?
- A) Gelişimsel uygunluk ilkesi eksiksiz uygulanmış olur
- B) Nesnel ölçme güvenirliği otomatik artar
- C) Öğrenme öncesi tanılama tamamlanır
- D) Mahremiyet ve öğrencinin onuruna saygı
- E) Sınıf içi kapsayıcılık garanti edilir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kişisel inanç ve kimlik bilgileri hassastır; öğrencinin özel sorusunu izinsiz ifşa etmek mahremiyet ve güven ortamını zedeler.
Bir öğretmen 'öğrenci dinî kavramları tanımlar' kazanımıyla 'öğrenci ahlaki ikilemde gerekçeli çözüm önerir' kazanımını aynı ezber testiyle ölçüyor. Temel sorun nedir?
- A) Her iki kazanımın mutlaka aynı yöntemle daha doğru ölçülmesi
- B) Farklı bilişsel taleplere uygun ölçme kanıtı üretilmemesi
- C) Performansın eğitimde hiçbir biçimde gözlenememesi
- D) Yalnız süreye bakmanın daima yeterli olması
- E) Kazanım fiillerinin ölçmeyle hiçbir ilgisinin bulunmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Tanımlama ile gerekçeli çözüm üretme farklı performanslar gerektirir; tek ezber testi ikinci kazanımı yeterince temsil etmeyebilir.
Bir öğretmen yanlış öğrenmelerini fark eden öğrencilerinden kendi açıklamalarını yeniden yazmalarını ve neden değiştirdiklerini belirtmelerini istiyor. Bu etkinliğin asıl gücü nedir?
- A) Sadece ezberin tekrar sayısını artırması
- B) Bütün öğrencileri tek bir kişisel görüşe zorlaması
- C) Öğretmen dönütünü tamamen gereksiz kılması
- D) Üstbilişsel farkındalık ve öğrenme sürecini izlemeyi desteklemesi
- E) Öğrenme sonuçlarının hiçbir zaman değerlendirilememesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Öğrencinin ilk açıklamasıyla yeni açıklamasını gerekçesiyle kıyaslaması, kendi öğrenme ve hata düzeltme sürecine ilişkin farkındalık kazandırır.
Bir öğretmen dinî kavramlar arasında öğrencilerin zihninde kurulan ilişkileri görmek istiyor. Kavram haritasına ek olarak hangi soru daha çok derinleştirir?
- A) 'Bu iki kavramı hangi gerekçeyle bağladın?' diye açıklama istemesi
- B) 'Sadece kaç kutu çizdin?' diyerek içerik ilişkisini hiç sormaması
- C) Öğrencinin bütün oklarını rastgele kabul etmesi
- D) Öğrencinin kendi örneklerini yasaklaması
- E) Kavramların anlamına bakmadan yalnız renkleri puanlaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kavram haritası ilişkileri görünür kılar; ilişkilerin gerekçesini sorgulamak kavramsal düşünmeyi ve olası yanılgıları ortaya çıkarır.
Din eğitiminde bir konuyu işlemek için seçilen etkinliğin uygunluğu değerlendirilirken hangi ölçüt en belirleyicidir?
- A) Öğretmenin alışık olduğu tek yöntemin her koşulda seçilmesi
- B) En uzun etkinliğin daima en iyi sayılması
- C) Hedef kazanıma, öğrenciye ve değerlendirme biçimine uyumu
- D) Öğrencinin etkinliği neden yaptığını hiç bilmemesi
- E) Tüm derslerde farklılığı gözetmeksizin aynı çalışma kağıdının kullanılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Öğretim tasarımında amaç, içerik, yöntem ve değerlendirmenin uyumu; yöntem seçiminde öğrenci özelliklerinin dikkate alınması temel ilkedir.
Din eğitiminde bir öğrencinin farklı inanca sahip arkadaşına yönelik önyargısı ele alınırken hangi yaklaşım en uygun olur?
- A) Öğrencinin görüşü tartışılmadan kişisel olarak aşağılanması
- B) Önyargıyı örnek göstererek pekiştirme
- C) Farklılıkların sınıf içinde konuşulmasını cezayla engelleme
- D) Öğrencilere tek bir kimliği diğerleri üzerinde zorunlu üstün saydırma
- E) Kaynak doğruluğunu koruyan, saygılı iletişimi ve eleştirel düşünmeyi destekleyen tartışma
Doğru cevap: E
Çözüm: Önyargının ele alınmasında öğrencinin onurunu korumak, doğru bilgi sağlamak ve gerekçeli saygılı tartışma ortamı kurmak eğitsel açıdan uygundur.