Medine'de göç eden Müslümanlara yardım eden yerli Müslüman topluluğun adı nedir?
- A) Ensâr
- B) Muhâcir
- C) Emevî
- D) Hâricî
- E) Abbasî
Doğru cevap: A
Çözüm: Ensâr Medineli yardım edenlerdir; Muhâcir farklı şehirden göç eden Müslümanların adıdır.
Medine'de muhacirlerle ensar arasında kurulan kardeşlik düzenlemesi hangi kavramla ifade edilir?
- A) Muvâlât
- B) Meşveret
- C) İcma
- D) Muâhât
- E) Mütareke
Doğru cevap: D
Çözüm: Muâhât, hicret sonrasında muhacir ve ensar arasında dayanışmayı kurumsallaştıran kardeşleştirme uygulamasıdır.
Medine'de çeşitli dinî ve toplumsal grupların ilişkilerini düzenleyen tarihî belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Medine Vesikası
- B) Hudeybiye Antlaşması
- C) Hilfü'l-fudûl
- D) Veda Hutbesi
- E) Akabe Biatı
Doğru cevap: A
Çözüm: Medine Vesikası, farklı gruplar arasındaki yükümlülük ve ilişkilerin düzenlendiği metin olarak değerlendirilir.
Müslümanların Mekkelilere karşı ilk büyük askerî zaferi hangi savaşta kazanılmıştır?
- A) Uhud
- B) Hendek
- C) Bedir
- D) Mûte
- E) Huneyn
Doğru cevap: C
Çözüm: Bedir Savaşı 624 yılında gerçekleşmiştir ve erken Medine döneminin ilk büyük askerî karşılaşmalarındandır.
Okçuların yerlerini terk etmesiyle gelişen kayıplar açısından ders çıkarılan savaş hangisidir?
- A) Bedir
- B) Hendek
- C) Mûte
- D) Kâdisiye
- E) Uhud
Doğru cevap: E
Çözüm: Uhud'da okçuların konumundan ayrılması çatışmanın gidişini değiştiren olaydır; savaş 625'te yaşanmıştır.
Savunma amacıyla Medine'nin açık kesimlerine hendek kazılması hangi askerî olayla ilgilidir?
- A) Bedir Savaşı
- B) Hendek Savaşı
- C) Uhud Savaşı
- D) Mûte Savaşı
- E) Yermük Savaşı
Doğru cevap: B
Çözüm: 627'deki Hendek veya Ahzâb Savaşı, şehrin açık kesimlerinin hendekle savunulmasıyla tanınır.
Bedir, Uhud ve Hendek savaşları için aşağıdaki hangi kronoloji doğrudur?
- A) Uhud 624 → Bedir 625 → Hendek 627
- B) Hendek 624 → Bedir 627 → Uhud 628
- C) Bedir 624 → Uhud 625 → Hendek 627
- D) Bedir 622 → Hendek 625 → Uhud 630
- E) Uhud 628 → Hendek 630 → Bedir 632
Doğru cevap: C
Çözüm: Bedir 624, Uhud 625, Hendek 627 olarak sıralanır; kronoloji hem askerî hem siyasi gelişmeleri ayırt ettirir.
Hicrî takvimin başlangıç olayı ile takvimi resmîleştiren yönetici birlikte sorulursa doğru eşleştirme hangisidir?
- A) 630 fetih – Hz. Osman
- B) 610 ilk vahiy – Hz. Ali
- C) 624 Bedir – Hz. Ebû Bekir
- D) 632 vefat – Muâviye
- E) 622 hicreti – Hz. Ömer
Doğru cevap: E
Çözüm: Hicrî takvim 622 hicretini başlangıç alır; devlet işlerinde resmî kullanım Hz. Ömer döneminde yerleşmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi Emevî idaresiyle Abbâsî idaresi arasındaki genel ayrımı doğru kurar?
- A) Bağdat'ın kuruluşu – 622 hicreti
- B) Nizâmiye medreseleri – Hüzün Yılı
- C) Şam merkezli yönetim ve Arapçalaşma – Bağdat merkezli ilim/tercüme gelişimi
- D) Hendek savunması – Akabe Biatları
- E) Ridde savaşları – Bedir Savaşı
Doğru cevap: C
Çözüm: Emevîler Şam, Abbâsîler Bağdat ve Beytülhikme ile özdeşleşir; ikisinin faaliyetleri tek alanla sınırlı değildir.
“762'de yeni başkentin kurulması” ile “Me'mûn döneminde tercüme hareketinin güçlenmesi” hangi devletin tarihine aittir?
- A) Emevîler
- B) Karahanlılar
- C) Endülüs Emevîleri
- D) Eyyûbîler
- E) Abbâsîler
Doğru cevap: E
Çözüm: Bağdat'ın Mansûr döneminde kuruluşu ve Me'mûn devrindeki ilim hareketi Abbâsî tarihinin farklı evreleridir.
711, 756 ve 929 yıllarının Endülüs tarihi bakımından doğru sırası hangisidir?
- A) Kurtuba Halifeliği – İberya'ya geçiş – Emevî Emirliği
- B) İberya'ya geçiş – Endülüs Emevî Emirliği – Kurtuba Halifeliği
- C) Endülüs Emevî Emirliği – Kurtuba Halifeliği – İberya'ya geçiş
- D) İberya'ya geçiş – Kurtuba Halifeliği – Emevî Emirliği
- E) Kurtuba Halifeliği – Emevî Emirliği – İberya'ya geçiş
Doğru cevap: B
Çözüm: 711 askerî geçişi, 756 Emevî Emirliği'ni, 929 Kurtuba Halifeliği'ni ifade eder; aynı siyasi statü değildir.
Fâtımîler ile Eyyûbîleri ayırt eden hangi eşleştirme doğrudur?
- A) Fâtımîler – Nizâmiye; Eyyûbîler – Bedir
- B) Fâtımîler – Hira; Eyyûbîler – Dârünnedve
- C) Fâtımîler – hicrî takvim; Eyyûbîler – mushaf derleme
- D) Fâtımîler – Kahire ve Ezher; Eyyûbîler – Selâhaddîn ve Kudüs
- E) Fâtımîler – 622 hicreti; Eyyûbîler – 711 İberya'ya geçiş
Doğru cevap: D
Çözüm: Fâtımîler Kahire/Ezher, Eyyûbîler Selâhaddîn'in 1187 Kudüs gelişmeleriyle anılır; diğer eşleştirmeler kronolojik olarak yanlıştır.
İslam bilim tarihindeki dârüşşifâ, rasathane ve Beytülhikme kurumlarının temel işlev sırası hangisidir?
- A) Sağlık – astronomik gözlem – tercüme ve bilim
- B) Ticaret – yargı – askerlik
- C) Astronomi – sağlık – kamu maliyesi
- D) Hukuk – vergi – saray muhafızlığı
- E) Hac – ordu – idari Arapçalaşma
Doğru cevap: A
Çözüm: Dârüşşifâ sağlık, rasathane astronomik gözlem, Beytülhikme tercüme ve ilmî çalışmalarla ilişkilidir.
“1258 Bağdat olayı Abbâsî hanedanının her biçimde derhâl sona erdiğini kanıtlar” genellemesi niçin dikkat gerektirir?
- A) Bağdat 1258'de Emevî merkeziydi
- B) Bağdat merkezli iktidar sonlanırken Abbâsî unvanının sonraki sembolik kullanımları farklıdır
- C) Abbâsîler 1258'de ilk kez kuruldu
- D) Moğollar tarihsel kaynaklarda geçmez
- E) Olay 711'de Endülüs'e geçişti
Doğru cevap: B
Çözüm: 1258 Bağdat merkezli Abbâsî iktidarını bitirmiştir; daha sonraki siyasî ve sembolik temsil biçimlerini ayrıca ayırmak gerekir.
İslam medeniyetinde vakıf, medrese ve dârüşşifâ ilişkisi için hangi yorum en isabetlidir?
- A) Vakıf yalnız askerî karargâh anlamındadır
- B) Medrese hastane, dârüşşifâ vergi kurumudur
- C) Bu kurumların tamamı sadece 7. yüzyılda kurulmuştur
- D) Vakıflar eğitim ve sağlık gibi hizmetlerin sürekliliğine maddi destek sağlayabilir
- E) Beytülmâl ile rasathane aynı kurumdur
Doğru cevap: D
Çözüm: Vakıf kamuya yararlı hizmetlere sürekli kaynak sağlayabilir; medrese eğitim, dârüşşifâ sağlık işlevine sahiptir.
Selçuklu Nizâmiye medreseleri ile Abbâsî Beytülhikme kurumları karşılaştırıldığında temel ayrım nedir?
- A) Birincisi Medine Vesikası, ikincisi 622 hicretidir
- B) Birincisi medrese eğitimi, ikincisi özellikle tercüme ve ilmî çalışmalarla ilişkilidir
- C) Her ikisi de yalnız Kudüs'ün fethini anlatır
- D) İkisi sadece askerî birimlerdir
- E) Beytülhikme, Selçuklu vezirinin özel ordusudur
Doğru cevap: B
Çözüm: Nizâmiye medreseleri kurumsal eğitim; Beytülhikme ise Abbâsî dönemi tercüme ve bilim faaliyetleriyle anılır.
“Endülüs Emevî Emirliği” ile “Endülüs'te Müslüman varlığının başlaması” arasında doğru tarihsel ilişki nedir?
- A) Emirlik 711'de Abbâsî Bağdat'ında kurulmuştur
- B) 756 geçiş, 711 halifelik yılıdır
- C) İki kavram 1258'de ortaya çıkmıştır
- D) 711'deki geçiş 756'daki emirlikten önce yaşanmış, farklı bir siyasi aşamadır
- E) Emirlik 622 hicretiyle aynı olaydır
Doğru cevap: D
Çözüm: 711 geçiş ve fetih başlangıcıdır; 756'da bağımsız Endülüs Emevî Emirliği oluşmuştur.
Fâtımîlerin İsmâilî Şiî geleneği ve Eyyûbîlerin Sünnî siyasi düzenlemeleri birlikte sorulursa neye dikkat edilmelidir?
- A) İki hanedanın itikadi-siyasi zeminlerinin farklı olmasına ve kronolojik ardıllığa
- B) İki hanedanın da yalnız Mekkeli kabile olmasına
- C) Fâtımîlerin 622 Medine Vesikası'nı yazmasına
- D) Eyyûbîlerin 610 ilk vahyi başlatmasına
- E) Her iki hanedanın aynı Abbâsî halifesi olmasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Fâtımîler İsmâilî Şiî kimliğiyle, Eyyûbîler özellikle Selâhaddîn ve yeni siyasi yapılanmayla anılır.
1187 Hıttîn ve Kudüs gelişmeleriyle 1258 Bağdat olayının doğru karşılaştırması hangisidir?
- A) İlki Moğolların Bağdat'ı alması, ikincisi Uhud'dur
- B) İkisi de Hudeybiye Antlaşması'nın iki maddesidir
- C) İlki Selâhaddîn'in Haçlılarla mücadele dönemi, ikincisi Moğolların Abbâsî merkezini ele geçirmesidir
- D) İlk olay Medine hicreti, ikinci olay Kureyş boykotudur
- E) İlki 750 Abbâsî başlangıcı, ikincisi 711 İberya geçişidir
Doğru cevap: C
Çözüm: 1187 Hıttîn ve Kudüs, Eyyûbî; 1258 Bağdat, Moğollar ve Abbâsî merkezî yönetiminin sona ermesiyle ilgilidir.
“İslam tarihi yalnız savaşlardan ibarettir” yargısını hangi örnek seti en güçlü biçimde yanlışlar?
- A) Bedir, Uhud ve Hendek'in tarihlerinin bilinmesi
- B) Büyük Selçuklu'nun 1040'ta kurulması
- C) Mekke'nin Fethi'nin 630'da gerçekleşmesi
- D) Sadece siyasi hanedan isimlerinin sıralanması
- E) Vakıf, medrese, dârüşşifâ, rasathane ve tercüme kurumlarının gelişimi
Doğru cevap: E
Çözüm: İslam tarihi askerî olayların yanı sıra bilim, eğitim, sağlık, sosyal yardımlaşma ve idare kurumlarını kapsar.