Dünya’nın iç yapısında hangi katman sıvı hâldedir?
- A) Dış çekirdek
- B) İç çekirdek
- C) Kıtasal kabuk
- D) Litosfer
- E) Üst mantonun tamamı
Doğru cevap: A
Çözüm: Dış çekirdek büyük ölçüde sıvıdır; iç çekirdek ise yüksek basınç nedeniyle katıdır.
Yer kabuğunu ve üst mantonun en üstteki rijit bölümünü birlikte kapsayan katman hangisidir?
- A) Astenosfer
- B) Litosfer
- C) Dış çekirdek
- D) Mezosfer
- E) İyonosfer
Doğru cevap: B
Çözüm: Litosfer mekanik bir katmandır ve kabukla birlikte üst mantonun rijit üst kısmını içerir.
Magmanın yeryüzüne çıkıp hızlı soğumasıyla oluşan yaygın kayaç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mermer
- B) Gnays
- C) Bazalt
- D) Kireç taşı
- E) Arduvaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Bazalt yüzeysel magmatik kayaçtır; hızlı soğuma genellikle ince kristalli doku oluşturur.
Kireç taşının ısı ve basınç etkisiyle erimeden dönüşmesi sonucunda hangi kayaç oluşur?
- A) Bazalt
- B) Granit
- C) Kumtaşı
- D) Mermer
- E) Obsidiyen
Doğru cevap: D
Çözüm: Kireç taşı metamorfizma geçirerek mermer oluşturabilir.
Levhaların birbirinden uzaklaştığı sınırda en belirgin oluşumlardan biri hangisidir?
- A) Kıta-kıta çarpışma kuşağı
- B) Dalma-batma hendeği
- C) Bindirme fayı kuşağı
- D) Kıtasal çarpışma platosu
- E) Okyanus ortası sırtı
Doğru cevap: E
Çözüm: Iraksak sınırlarda yeni okyanusal kabuk oluşumu ve okyanus ortası sırtları yaygındır.
Bir depremin kırılmasının yer içinde başladığı noktaya ne ad verilir?
- A) Odak (hiposantr)
- B) Merkez üssü (episantr)
- C) Gelgit merkezi
- D) Manyetik kutup
- E) Jeolojik zaman sınırı
Doğru cevap: A
Çözüm: Odak, kırılmanın yer içindeki başlangıç yeridir; merkez üssü bunun yeryüzündeki izdüşümüdür.
Deprem dalgalarından hangisi sıvı dış çekirdekten geçemez?
- A) P (birincil) dalgası
- B) S (ikincil) dalgası
- C) Elektromanyetik dalga
- D) Sesin havadaki boyuna dalgası
- E) Işık dalgası
Doğru cevap: B
Çözüm: Sismik S dalgaları kayma dalgalarıdır ve sıvı ortamda yayılmaz.
Okyanusal bir levhanın kıtasal levha altına daldığı bölgede aşağıdakilerin hangisinin birlikte oluşması daha olasıdır?
- A) Derin okyanus hendeği ve kıtasal volkanik yay
- B) Okyanus ortası sırtı ve yalnızca normal fay
- C) Sadece genişleme çatlakları ve yeni kabuk
- D) Volkanizmasız, bütünüyle hareketsiz bir kıta
- E) Sırf yüzey ayrışmasıyla oluşmuş bir plato
Doğru cevap: A
Çözüm: Okyanus-kıta yakınsamasında dalma-batma hendeği, depremler ve kıta üzerinde volkanik yay gelişebilir.
Kayaçlar gerilme kuvvetleri altında uzayıp kırılıyorsa hangi fay türü beklenir?
- A) Ters fay
- B) Normal fay
- C) Bindirme fayı
- D) Yalnız doğrultu atımlı fay
- E) Faysız kıvrım kuşağı
Doğru cevap: B
Çözüm: Normal fay, yer kabuğunun açılma/gerilme rejimiyle ilişkilidir.
Bozulmamış bir tortul istifte A tabakası altta, B ortada, C üsttedir. Hangisi en yaşlıdır?
- A) B tabakası
- B) C tabakası
- C) A tabakası
- D) B ve C aynı yaşta olmak zorundadır
- E) Üçünün yaşları hiçbir ilkeyle sıralanamaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Üst üste gelme ilkesine göre bozulmamış tortul dizilimde alt katman genellikle daha yaşlıdır.
Bir granit damarı tortul kayaç dizisini kesiyor. Kesen-kesilen ilkesine göre hangi çıkarım doğrudur?
- A) Granit damarı tortul diziden kesinlikle yaşlıdır
- B) Her iki birim aynı anda oluşmuştur
- C) Damarın konumu yaşı hakkında hiçbir fikir vermez
- D) Granit damarı kestiği tortul diziden gençtir
- E) Tortul dizideki bütün fosiller granitten genç olmak zorundadır
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir jeolojik yapı ancak daha önce var olan birimi kesebilir; kesen birim daha gençtir.
Başlangıçtaki radyoaktif ana izotop miktarının %25’i kalmışsa kaç yarı ömür geçmiştir?
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk yarı ömürde %50, ikinci yarı ömürde %25 kalır.
Kılavuz fosil olarak kullanılacak tür için hangi özellik daha uygundur?
- A) Geniş coğrafi yayılım ve kısa jeolojik yaşama aralığı
- B) Dar yayılım ve çok uzun yaşama aralığı
- C) Yalnız metamorfik kayaçta bulunma
- D) Fosil oluşturmaya hiç elverişli olmama
- E) Sadece günümüz ortamlarında yaşama
Doğru cevap: A
Çözüm: Kısa yaşama aralığı zaman duyarlılığını, geniş yayılım uzak alanların eşleştirilmesini artırır.
Kireç taşı arazisinde mağara, dolin ve obruk gibi şekillerin gelişmesinde hangi süreç baskındır?
- A) Magmanın yüzeye çıkıp donması
- B) Karbonatlı kayaçların suda çözünmesi
- C) Buzul tabanında sürtünme
- D) Yatay levha kaymasının yüzeye aktarılması
- E) Rüzgârın kül konilerini biriktirmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Karstik topoğrafya, özellikle karbonatlı kayaçların çözünmesiyle gelişir.
P dalgalarının dış çekirdekten geçebildiği fakat S dalgalarının geçemediği gözlemi en doğrudan hangi sonuca destek verir?
- A) Dış çekirdeğin sıvı davranışlı olduğu
- B) Bütün mantonun tamamen sıvı olduğu
- C) İç çekirdekte hiç basınç bulunmadığı
- D) Kabuğun demirden oluştuğu
- E) Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmediği
Doğru cevap: A
Çözüm: P dalgaları sıvı-katı ortamda, S kayma dalgaları yalnız katı ortamda ilerleyebilir.
Önce çökelmiş tortul katmanlar kıvrılmış, sonra aşındırılmış ve üstlerine yatay tortullar birikmiştir. Bu sınır hangi jeolojik kaydı gösterir?
- A) Kesintisiz uyumlu çökelme
- B) Açısal uyumsuzluk (diskordans)
- C) Sadece magmatik sokulum
- D) Meteorit çarpışma merkezi
- E) Mineral dilinimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıvrılıp eğilmiş eski katmanların aşınıp daha genç yatay katmanlarla örtülmesi açısal uyumsuzluktur.
Bir örnekte ana radyoaktif izotopun başlangıç miktarının 1/8’i kalmıştır. İzotopun yarı ömrü 50 milyon yılsa geçen süre ne kadardır?
- A) 50 milyon yıl
- B) 100 milyon yıl
- C) 150 milyon yıl
- D) 200 milyon yıl
- E) 400 milyon yıl
Doğru cevap: C
Çözüm: (1/2)^3=1/8 olduğundan üç yarı ömür; 3×50=150 milyon yıl.
İki uzak tortul istifin aynı yaş aralığına ait olduğuna karar verirken aşağıdaki fosil özelliklerinden hangisi en güçlü korelasyon kanıtıdır?
- A) Her ikisinde günümüzde de çok yaygın bir türün izinin bulunması
- B) İki istifteki bütün taşların eşit renkte olması
- C) İstiflerden birinin daha yüksek rakımda olması
- D) Her iki istifte de kısa zaman aralığında yaşamış, geniş yayılımlı bir türün bulunması
- E) Her iki bölgede yıllık yağışın eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kılavuz fosiller geniş yayılım ve kısa stratigrafik yaşama süresi sayesinde zaman korelasyonu sağlar.
Deniz tabanı manyetik anomali şeritlerinin bir okyanus sırtının iki yanında yaklaşık simetrik bulunması hangi süreci destekler?
- A) Kıtaların hiç yer değiştirmemesi
- B) Yalnızca akarsu birikimi
- C) Ay’ın evreleriyle günlük kayaç üretimi
- D) Yalnız bir kıta üzerinde yerel aşınma
- E) Sırtta kabuk üretimi ve iki yana levha hareketi
Doğru cevap: E
Çözüm: Manyetik terslenmelerin kaydı sırt merkezinden iki yana taşınan bazaltlarda simetrik şeritler bırakabilir.
Sağ yanal doğrultu atımlı fayda gözlemci fayın bir yakasından karşı yakaya baktığında karşı blok nasıl yer değiştirmiş görünür?
- A) Sağa doğru
- B) Sola doğru
- C) Düşey yukarı
- D) Düşey aşağı
- E) Hiç yatay hareket yokmuş gibi
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağ yanal fay tanımı, karşı bloğun gözlemciye göre sağa kaymış görünmesine dayanır.