Kayaçların bulundukları yerde kimyasal değişime uğraması veya parçalanmasına ne denir?
- A) Birikme
- B) Taşınma
- C) Ayrışma
- D) Çökelme
- E) Kıvrımlanma
Doğru cevap: C
Çözüm: Ayrışma yerinde gerçekleşir; aşınan malzemenin taşınması erozyondur.
Kayaçların çizilmeye karşı direncini sıralamak için kullanılan ölçek hangisidir?
- A) Beaufort ölçeği
- B) Richter büyüklük ölçeği
- C) Saffir–Simpson ölçeği
- D) Mohs sertlik ölçeği
- E) Celsius sıcaklık ölçeği
Doğru cevap: D
Çözüm: Mohs ölçeği minerallerin göreli çizilme sertliğini sıralar.
Bitki ve hayvan fosillerinin genellikle en iyi korunduğu kayaç grubu hangisidir?
- A) Derinlik magmatik kayaçları
- B) Yüzey magmatik kayaçları
- C) Yüksek dereceli metamorfik kayaçlar
- D) Lav akıntısının camlaşmış bölümleri
- E) Tortul kayaçlar
Doğru cevap: E
Çözüm: Tortullaşma süreçleri canlı kalıntılarını örtebilir; erime ve yüksek metamorfizma ise onları çoğunlukla bozar.
Işık yılı aşağıdakilerden hangisinin birimidir?
- A) Uzaklık
- B) Zaman
- C) Sıcaklık
- D) Kütle
- E) Açısal hız
Doğru cevap: A
Çözüm: Işık yılı, ışığın boşlukta bir yılda aldığı yolu belirtir; uzunluk birimidir.
Dünya’da gece ve gündüzün oluşmasının temel nedeni nedir?
- A) Dünya’nın Güneş’e uzaklığının değişmesi
- B) Dünya’nın kendi ekseni çevresinde dönmesi
- C) Ay’ın Dünya çevresinde dolanması
- D) Dünya’nın eksen eğikliğinin yılda değişmesi
- E) Güneş’in Samanyolu çevresindeki hareketi
Doğru cevap: B
Çözüm: Gece ve gündüz, Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüşü nedeniyle Güneş’in ufuk üstü ve altı konumlarının değişmesidir.
Dünya’daki mevsimlerin temel nedeni hangisidir?
- A) Güneş’in yazın Dünya’ya çok yaklaşması
- B) Ay’ın evrelerinin değişmesi
- C) Eksen eğikliğiyle birlikte Güneş çevresinde dolanma
- D) Dünya’nın günlük dönüş hızının yıl boyunca değişmesi
- E) Dünya’nın kütlesinin mevsimsel artması
Doğru cevap: C
Çözüm: Eksen eğikliği ve dolanma, gelen ışığın açı ve gündüz süresini mevsimsel değiştirir.
Güneş tutulması hangi Ay evresinde meydana gelebilir?
- A) Dolunay
- B) İlk dördün
- C) Son dördün
- D) Yeni ay
- E) Her evrede eşit olasılıkla
Doğru cevap: D
Çözüm: Güneş tutulmasında Ay Dünya ile Güneş arasındadır; bu hizalanma yeni ay evresinde olabilir.
Gözenekleri çok olan ancak gözenekler arasında bağlantısı çok az bir kayaç için hangisi doğrudur?
- A) Hem gözeneklilik hem geçirgenlik zorunlu olarak çok yüksektir
- B) Gözeneklilik ile geçirgenlik aynı fiziksel büyüklüktür
- C) Gözenekliliği yüksek, geçirgenliği düşük olabilir
- D) Su ancak kayaç tamamen camsa taşınır
- E) Gözeneklerin birbirine bağlanması akışı hiçbir biçimde etkilemez
Doğru cevap: C
Çözüm: Su depolama gözeneklilikle, akabilme ise bağlantılı gözeneklerin geçirgenliğiyle ilişkilidir.
Kıtasal bir levhanın başka bir kıtasal levhayla çarpışması çoğunlukla hangi yapıyı oluşturur?
- A) Yeni okyanus tabanı üreten sırt
- B) Yalnız derin okyanus çukuru
- C) Kıtaların tamamen eridiği sürekli lav okyanusu
- D) Kabuğun kalınlaştığı yüksek dağ kuşağı
- E) Tektonik etkinliği olmayan düz ova
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıta-kıta çarpışması kabuğu kısaltır ve kalınlaştırarak dağ kuşakları oluşturabilir.
Deniz tabanı yayılmasına destek sağlayan simetrik manyetik şeritlerin temel açıklaması nedir?
- A) Gelgitlerin deniz tabanı kayaçlarını her gün yeniden boyaması
- B) Yalnız rüzgâr yönünün tabana iz bırakması
- C) Suyun tuzluluğunun her iki tarafta eşit olması
- D) Levhaların hiç hareket etmemiş olması
- E) Okyanus sırtında oluşan bazaltların dönemin manyetik kutuplanmasını kaydetmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Okyanus tabanındaki yeni bazaltlar soğurken dönemin manyetik alanını kaydeder; sırtın iki yanında simetrik desen oluşur.
Kepler’in ikinci yasasına göre bir gezegen elips yörüngesinde hangi konumda daha hızlı hareket eder?
- A) Güneş’e en yakın olduğu bölgede
- B) Güneş’ten en uzak olduğu bölgede
- C) Her konumda kesinlikle aynı hızla
- D) Yalnız gündönümlerinde
- E) Yalnız ekinokslarda
Doğru cevap: A
Çözüm: Eşit zamanlarda eşit alanlar kuralı gereği gezegen perihel çevresinde daha hızlıdır.
Aynı yıldız çevresinde dolanan iki gezegenden birinin büyük yarı ekseni 4 katına çıkarsa dolanım süresi kaç katına çıkar?
- A) 2 katına
- B) 8 katına
- C) 4 katına
- D) 16 katına
- E) 64 katına
Doğru cevap: B
Çözüm: Kepler üçüncü yasasıyla T oranı=4^(3/2)=8 bulunur.
Ay’ın Dünya’ya sürekli yaklaşık aynı yüzünü göstermesinin nedeni nedir?
- A) Ay’ın kendi ekseni çevresinde hiç dönmemesi
- B) Dünya’nın ekseninin dik olması
- C) Eksen çevresinde dönüşü ile Dünya çevresinde dolanma süresinin eşit olması
- D) Ay’ın her gece farklı hızda ışık üretmesi
- E) Güneş tutulmalarının her ay yaşanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Ay eşzamanlı döner: kendi ekseninde bir dönüş süresi yörünge dolanımıyla aynıdır.
Aşağıdaki süreçlerden hangisinde kayaç kimyasal bileşimi değişmeden yalnızca mekanik olarak parçalanabilir?
- A) Kalsitin asitli suda çözünmesi
- B) Çatlaklara giren suyun donup genleşmesi
- C) Feldispatın kil mineraline dönüşmesi
- D) Demirli minerallerin oksitlenmesi
- E) Karbonatlı kayaçta çözünme boşluğu gelişmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Donma-çözülme mekanik ayrışmadır; diğer örnekler kimyasal dönüşüm/çözünme içerir.
Bir akarsu ağzında deniz dalgaları ve kıyı akıntıları sedimanı hızla uzaklaştırıyorsa delta oluşumuyla ilgili en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Delta oluşumu mutlaka hızlanır
- B) Akarsu ağzındaki her malzeme magmatik kayaç olur
- C) Birikim sürdürülemeyeceğinden belirgin delta gelişimi zorlaşır
- D) Kıyıda aşınma ve taşıma tamamen durur
- E) Sediman miktarı önemsiz olduğundan delta kesin oluşur
Doğru cevap: C
Çözüm: Delta oluşumu akarsuyun getirdiği sedimanın denizde kalabilmesine bağlıdır; güçlü dalga ve akıntılar birikimi engelleyebilir.
Okyanus-kıta dalma-batma bölgesinde odak derinliği hendekten kıta içine doğru artan depremler hangi yapıya işaret eder?
- A) Okyanus sırtının yalnız yüzey çatlaklarına
- B) Katı çekirdeğin üst sınırına
- C) Yalnız atmosferdeki konveksiyon hücrelerine
- D) Eğimli dalan levhanın Wadati–Benioff deprem kuşağına
- E) Çökelme uyumsuzluğu olmayan yatay istife
Doğru cevap: D
Çözüm: Dalma-batma levhası boyunca sığdan derine uzanan deprem odakları Wadati–Benioff kuşağını oluşturur.
Bir kil tabakası yüksek gözenekliliğe sahip olsa da suyu çok yavaş iletiyorsa bunun başlıca nedeni hangisidir?
- A) Gözenekliliğin zorunlu olarak sıfır olması
- B) Suyun yalnız sıcak kayaçlardan geçebilmesi
- C) Kilin mutlaka magmatik kayaç olması
- D) Su hareketinin yerçekiminden hiç etkilenmemesi
- E) Gözenekler arası bağlantıların çok küçük olması ve düşük geçirgenlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Kil çok sayıda küçük boşluk barındırabilir ancak hidrolik iletkenliği düşük olabilir; gözeneklilik geçirgenlikle aynı şey değildir.
Aynı yıldız çevresinde iki gezegenin dolanım süreleri sırasıyla 1 yıl ve 8 yıldır. Büyük yarı eksenlerinin oranı (dış/iç) kaçtır?
Doğru cevap: A
Çözüm: Kepler üçüncü yasası: (a2/a1)^3=(T2/T1)^2=64, dolayısıyla a oranı 4 olur.
Dünya’nın Güneş çevresinde elips yörüngede enberi yakınında hareketiyle ilgili hangi ifade doğrudur?
- A) Yörünge hızı engünöte yakınındakinden küçüktür
- B) Yörünge hızı engünöte yakınındakinden büyüktür
- C) Güneş’ten uzaklaştığı için daima sıfırdır
- D) Dünya o noktada kendi çevresindeki dönüşünü durdurur
- E) Eşit alanlar yasası nedeniyle bütün konumlarda hız eşittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Kepler ikinci yasası gereği birim zamanda eşit alan taranırken yakın konumda yörünge hızı büyür.
Dünya–Güneş doğrultusundaki çekim kuvveti, aradaki uzaklık iki katına çıkarsa diğer koşullar sabitken ilk değerinin kaçta kaçı olur?
- A) Yarısı
- B) İki katı
- C) Dörtte biri
- D) Dört katı
- E) Sekizde biri
Doğru cevap: C
Çözüm: Newton çekim yasasında kuvvet 1/r² ile değişir; 2r uzaklıkta kuvvet 1/4 olur.