Okyanusal bir levhanın kıtasal levha altına daldığı bölgede aşağıdakilerin hangisinin birlikte oluşması daha olasıdır?
- A) Derin okyanus hendeği ve kıtasal volkanik yay
- B) Okyanus ortası sırtı ve yalnızca normal fay
- C) Sadece genişleme çatlakları ve yeni kabuk
- D) Volkanizmasız, bütünüyle hareketsiz bir kıta
- E) Sırf yüzey ayrışmasıyla oluşmuş bir plato
Doğru cevap: A
Çözüm: Okyanus-kıta yakınsamasında dalma-batma hendeği, depremler ve kıta üzerinde volkanik yay gelişebilir.
Kayaçlar gerilme kuvvetleri altında uzayıp kırılıyorsa hangi fay türü beklenir?
- A) Ters fay
- B) Normal fay
- C) Bindirme fayı
- D) Yalnız doğrultu atımlı fay
- E) Faysız kıvrım kuşağı
Doğru cevap: B
Çözüm: Normal fay, yer kabuğunun açılma/gerilme rejimiyle ilişkilidir.
Bozulmamış bir tortul istifte A tabakası altta, B ortada, C üsttedir. Hangisi en yaşlıdır?
- A) B tabakası
- B) C tabakası
- C) A tabakası
- D) B ve C aynı yaşta olmak zorundadır
- E) Üçünün yaşları hiçbir ilkeyle sıralanamaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Üst üste gelme ilkesine göre bozulmamış tortul dizilimde alt katman genellikle daha yaşlıdır.
Bir granit damarı tortul kayaç dizisini kesiyor. Kesen-kesilen ilkesine göre hangi çıkarım doğrudur?
- A) Granit damarı tortul diziden kesinlikle yaşlıdır
- B) Her iki birim aynı anda oluşmuştur
- C) Damarın konumu yaşı hakkında hiçbir fikir vermez
- D) Granit damarı kestiği tortul diziden gençtir
- E) Tortul dizideki bütün fosiller granitten genç olmak zorundadır
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir jeolojik yapı ancak daha önce var olan birimi kesebilir; kesen birim daha gençtir.
Başlangıçtaki radyoaktif ana izotop miktarının %25’i kalmışsa kaç yarı ömür geçmiştir?
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk yarı ömürde %50, ikinci yarı ömürde %25 kalır.
Kılavuz fosil olarak kullanılacak tür için hangi özellik daha uygundur?
- A) Geniş coğrafi yayılım ve kısa jeolojik yaşama aralığı
- B) Dar yayılım ve çok uzun yaşama aralığı
- C) Yalnız metamorfik kayaçta bulunma
- D) Fosil oluşturmaya hiç elverişli olmama
- E) Sadece günümüz ortamlarında yaşama
Doğru cevap: A
Çözüm: Kısa yaşama aralığı zaman duyarlılığını, geniş yayılım uzak alanların eşleştirilmesini artırır.
Kireç taşı arazisinde mağara, dolin ve obruk gibi şekillerin gelişmesinde hangi süreç baskındır?
- A) Magmanın yüzeye çıkıp donması
- B) Karbonatlı kayaçların suda çözünmesi
- C) Buzul tabanında sürtünme
- D) Yatay levha kaymasının yüzeye aktarılması
- E) Rüzgârın kül konilerini biriktirmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Karstik topoğrafya, özellikle karbonatlı kayaçların çözünmesiyle gelişir.
Gözenekleri çok olan ancak gözenekler arasında bağlantısı çok az bir kayaç için hangisi doğrudur?
- A) Hem gözeneklilik hem geçirgenlik zorunlu olarak çok yüksektir
- B) Gözeneklilik ile geçirgenlik aynı fiziksel büyüklüktür
- C) Gözenekliliği yüksek, geçirgenliği düşük olabilir
- D) Su ancak kayaç tamamen camsa taşınır
- E) Gözeneklerin birbirine bağlanması akışı hiçbir biçimde etkilemez
Doğru cevap: C
Çözüm: Su depolama gözeneklilikle, akabilme ise bağlantılı gözeneklerin geçirgenliğiyle ilişkilidir.
Kıtasal bir levhanın başka bir kıtasal levhayla çarpışması çoğunlukla hangi yapıyı oluşturur?
- A) Yeni okyanus tabanı üreten sırt
- B) Yalnız derin okyanus çukuru
- C) Kıtaların tamamen eridiği sürekli lav okyanusu
- D) Kabuğun kalınlaştığı yüksek dağ kuşağı
- E) Tektonik etkinliği olmayan düz ova
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıta-kıta çarpışması kabuğu kısaltır ve kalınlaştırarak dağ kuşakları oluşturabilir.
Deniz tabanı yayılmasına destek sağlayan simetrik manyetik şeritlerin temel açıklaması nedir?
- A) Gelgitlerin deniz tabanı kayaçlarını her gün yeniden boyaması
- B) Yalnız rüzgâr yönünün tabana iz bırakması
- C) Suyun tuzluluğunun her iki tarafta eşit olması
- D) Levhaların hiç hareket etmemiş olması
- E) Okyanus sırtında oluşan bazaltların dönemin manyetik kutuplanmasını kaydetmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Okyanus tabanındaki yeni bazaltlar soğurken dönemin manyetik alanını kaydeder; sırtın iki yanında simetrik desen oluşur.
Kepler’in ikinci yasasına göre bir gezegen elips yörüngesinde hangi konumda daha hızlı hareket eder?
- A) Güneş’e en yakın olduğu bölgede
- B) Güneş’ten en uzak olduğu bölgede
- C) Her konumda kesinlikle aynı hızla
- D) Yalnız gündönümlerinde
- E) Yalnız ekinokslarda
Doğru cevap: A
Çözüm: Eşit zamanlarda eşit alanlar kuralı gereği gezegen perihel çevresinde daha hızlıdır.
Aynı yıldız çevresinde dolanan iki gezegenden birinin büyük yarı ekseni 4 katına çıkarsa dolanım süresi kaç katına çıkar?
- A) 2 katına
- B) 8 katına
- C) 4 katına
- D) 16 katına
- E) 64 katına
Doğru cevap: B
Çözüm: Kepler üçüncü yasasıyla T oranı=4^(3/2)=8 bulunur.
Ay’ın Dünya’ya sürekli yaklaşık aynı yüzünü göstermesinin nedeni nedir?
- A) Ay’ın kendi ekseni çevresinde hiç dönmemesi
- B) Dünya’nın ekseninin dik olması
- C) Eksen çevresinde dönüşü ile Dünya çevresinde dolanma süresinin eşit olması
- D) Ay’ın her gece farklı hızda ışık üretmesi
- E) Güneş tutulmalarının her ay yaşanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Ay eşzamanlı döner: kendi ekseninde bir dönüş süresi yörünge dolanımıyla aynıdır.
Her yeni ayda Güneş tutulması olmamasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş’e çok yakın olması
- B) Güneş’in çekiminin Ay’ı tamamen durdurması
- C) Yeni ayda Ay’ın hiç bulunmaması
- D) Ay yörünge düzleminin ekliptiğe eğik olması
- E) Ay’ın ışık kaynağı olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Tutulma için Ay yeni ayda olmalı ve düğüm doğrultusuna yeterince yakın bulunmalıdır.
Yıllık paralaks açısı 0,5 yay saniyesi ölçülen yıldızın uzaklığı kaç parsektir?
- A) 0,5 parsek
- B) 1 parsek
- C) 5 parsek
- D) 10 parsek
- E) 2 parsek
Doğru cevap: E
Çözüm: Parsek bağıntısı d(pc)=1/p(yay saniyesi); 1/0,5=2 pc.
Aşağıdakilerden hangisi ötegezegenlerin geçiş yöntemiyle keşfinde temel gözlemdir?
- A) Yıldız parlaklığında düzenli ve küçük azalmalar
- B) Yıldızın bütün ışığının bir gecede kalıcı kaybolması
- C) Gezegenin Dünya yüzeyine meteor olarak düşmesi
- D) Samanyolu’nun renginin tamamen değişmesi
- E) Güneş lekelerinin bütün yıldızlarda aynı anda artması
Doğru cevap: A
Çözüm: Gezegen yıldız önünden geçerken ölçülen ışık akısında düzenli düşüş oluşturabilir.
Bir yıldızın tayf çizgilerinin sistematik olarak uzun dalga boyuna kayması hangi olguyla adlandırılır?
- A) Paralaks
- B) Kırmızıya kayma
- C) Güneş tutulması
- D) Ekinoks
- E) Kara cisim soğurması
Doğru cevap: B
Çözüm: Spektral çizgilerin kırmızı/uzun dalga boyu yönüne kaymasına kırmızıya kayma denir.
Hertzsprung–Russell diyagramında karşılaştırılan iki temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gezegenin kütlesi ve halka sayısı
- B) Ay’ın evresi ve tutulma süresi
- C) Yıldızın ışıma gücü ve yüzey sıcaklığı
- D) Dünya’nın yer kabuğu kalınlığı ve sıcaklığı
- E) Meteorun yere çarpma açısı ve boyu
Doğru cevap: C
Çözüm: H–R diyagramı yıldızların ışıma gücü/parlaklığı ve sıcaklık/spektral sınıf ilişkisini gösterir.
Güneş ile Dünya arasındaki yaklaşık ortalama uzaklık hangi birimin tanımına temel oluşturur?
- A) Işık yılı
- B) Parsek
- C) Yay saniyesi
- D) Astronomik birim (AB)
- E) Mutlak kadir
Doğru cevap: D
Çözüm: 1 AB yaklaşık Dünya-Güneş ortalama uzaklığına karşılık gelir.
Kuyruklu yıldızın gaz ve toz kuyruğunun genel olarak Güneş’ten uzağa yönelmesinin nedeni nedir?
- A) Kuyruklu yıldızın hareketinin daima o yönde olması
- B) Jüpiter’in bütün kuyrukları aynı anda çekmesi
- C) Dünya’nın dönüşünün uzayı süpürmesi
- D) Kuyrukların yıldızlararası boşlukta hiç etkilenmemesi
- E) Güneş ışınım basıncı ve Güneş rüzgârının etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: İyon kuyruğu Güneş rüzgârından, toz kuyruğu özellikle ışınım basıncından etkilenir ve genel olarak Güneş’in tersine yönlenir.