P dalgalarının dış çekirdekten geçebildiği fakat S dalgalarının geçemediği gözlemi en doğrudan hangi sonuca destek verir?
- A) Dış çekirdeğin sıvı davranışlı olduğu
- B) Bütün mantonun tamamen sıvı olduğu
- C) İç çekirdekte hiç basınç bulunmadığı
- D) Kabuğun demirden oluştuğu
- E) Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmediği
Doğru cevap: A
Çözüm: P dalgaları sıvı-katı ortamda, S kayma dalgaları yalnız katı ortamda ilerleyebilir.
Önce çökelmiş tortul katmanlar kıvrılmış, sonra aşındırılmış ve üstlerine yatay tortullar birikmiştir. Bu sınır hangi jeolojik kaydı gösterir?
- A) Kesintisiz uyumlu çökelme
- B) Açısal uyumsuzluk (diskordans)
- C) Sadece magmatik sokulum
- D) Meteorit çarpışma merkezi
- E) Mineral dilinimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıvrılıp eğilmiş eski katmanların aşınıp daha genç yatay katmanlarla örtülmesi açısal uyumsuzluktur.
Bir örnekte ana radyoaktif izotopun başlangıç miktarının 1/8’i kalmıştır. İzotopun yarı ömrü 50 milyon yılsa geçen süre ne kadardır?
- A) 50 milyon yıl
- B) 100 milyon yıl
- C) 150 milyon yıl
- D) 200 milyon yıl
- E) 400 milyon yıl
Doğru cevap: C
Çözüm: (1/2)^3=1/8 olduğundan üç yarı ömür; 3×50=150 milyon yıl.
İki uzak tortul istifin aynı yaş aralığına ait olduğuna karar verirken aşağıdaki fosil özelliklerinden hangisi en güçlü korelasyon kanıtıdır?
- A) Her ikisinde günümüzde de çok yaygın bir türün izinin bulunması
- B) İki istifteki bütün taşların eşit renkte olması
- C) İstiflerden birinin daha yüksek rakımda olması
- D) Her iki istifte de kısa zaman aralığında yaşamış, geniş yayılımlı bir türün bulunması
- E) Her iki bölgede yıllık yağışın eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kılavuz fosiller geniş yayılım ve kısa stratigrafik yaşama süresi sayesinde zaman korelasyonu sağlar.
Deniz tabanı manyetik anomali şeritlerinin bir okyanus sırtının iki yanında yaklaşık simetrik bulunması hangi süreci destekler?
- A) Kıtaların hiç yer değiştirmemesi
- B) Yalnızca akarsu birikimi
- C) Ay’ın evreleriyle günlük kayaç üretimi
- D) Yalnız bir kıta üzerinde yerel aşınma
- E) Sırtta kabuk üretimi ve iki yana levha hareketi
Doğru cevap: E
Çözüm: Manyetik terslenmelerin kaydı sırt merkezinden iki yana taşınan bazaltlarda simetrik şeritler bırakabilir.
Sağ yanal doğrultu atımlı fayda gözlemci fayın bir yakasından karşı yakaya baktığında karşı blok nasıl yer değiştirmiş görünür?
- A) Sağa doğru
- B) Sola doğru
- C) Düşey yukarı
- D) Düşey aşağı
- E) Hiç yatay hareket yokmuş gibi
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağ yanal fay tanımı, karşı bloğun gözlemciye göre sağa kaymış görünmesine dayanır.
Aşağıdaki süreçlerden hangisinde kayaç kimyasal bileşimi değişmeden yalnızca mekanik olarak parçalanabilir?
- A) Kalsitin asitli suda çözünmesi
- B) Çatlaklara giren suyun donup genleşmesi
- C) Feldispatın kil mineraline dönüşmesi
- D) Demirli minerallerin oksitlenmesi
- E) Karbonatlı kayaçta çözünme boşluğu gelişmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Donma-çözülme mekanik ayrışmadır; diğer örnekler kimyasal dönüşüm/çözünme içerir.
Bir akarsu ağzında deniz dalgaları ve kıyı akıntıları sedimanı hızla uzaklaştırıyorsa delta oluşumuyla ilgili en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Delta oluşumu mutlaka hızlanır
- B) Akarsu ağzındaki her malzeme magmatik kayaç olur
- C) Birikim sürdürülemeyeceğinden belirgin delta gelişimi zorlaşır
- D) Kıyıda aşınma ve taşıma tamamen durur
- E) Sediman miktarı önemsiz olduğundan delta kesin oluşur
Doğru cevap: C
Çözüm: Delta oluşumu akarsuyun getirdiği sedimanın denizde kalabilmesine bağlıdır; güçlü dalga ve akıntılar birikimi engelleyebilir.
Okyanus-kıta dalma-batma bölgesinde odak derinliği hendekten kıta içine doğru artan depremler hangi yapıya işaret eder?
- A) Okyanus sırtının yalnız yüzey çatlaklarına
- B) Katı çekirdeğin üst sınırına
- C) Yalnız atmosferdeki konveksiyon hücrelerine
- D) Eğimli dalan levhanın Wadati–Benioff deprem kuşağına
- E) Çökelme uyumsuzluğu olmayan yatay istife
Doğru cevap: D
Çözüm: Dalma-batma levhası boyunca sığdan derine uzanan deprem odakları Wadati–Benioff kuşağını oluşturur.
Bir kil tabakası yüksek gözenekliliğe sahip olsa da suyu çok yavaş iletiyorsa bunun başlıca nedeni hangisidir?
- A) Gözenekliliğin zorunlu olarak sıfır olması
- B) Suyun yalnız sıcak kayaçlardan geçebilmesi
- C) Kilin mutlaka magmatik kayaç olması
- D) Su hareketinin yerçekiminden hiç etkilenmemesi
- E) Gözenekler arası bağlantıların çok küçük olması ve düşük geçirgenlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Kil çok sayıda küçük boşluk barındırabilir ancak hidrolik iletkenliği düşük olabilir; gözeneklilik geçirgenlikle aynı şey değildir.
Aynı yıldız çevresinde iki gezegenin dolanım süreleri sırasıyla 1 yıl ve 8 yıldır. Büyük yarı eksenlerinin oranı (dış/iç) kaçtır?
Doğru cevap: A
Çözüm: Kepler üçüncü yasası: (a2/a1)^3=(T2/T1)^2=64, dolayısıyla a oranı 4 olur.
Dünya’nın Güneş çevresinde elips yörüngede enberi yakınında hareketiyle ilgili hangi ifade doğrudur?
- A) Yörünge hızı engünöte yakınındakinden küçüktür
- B) Yörünge hızı engünöte yakınındakinden büyüktür
- C) Güneş’ten uzaklaştığı için daima sıfırdır
- D) Dünya o noktada kendi çevresindeki dönüşünü durdurur
- E) Eşit alanlar yasası nedeniyle bütün konumlarda hız eşittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Kepler ikinci yasası gereği birim zamanda eşit alan taranırken yakın konumda yörünge hızı büyür.
Dünya–Güneş doğrultusundaki çekim kuvveti, aradaki uzaklık iki katına çıkarsa diğer koşullar sabitken ilk değerinin kaçta kaçı olur?
- A) Yarısı
- B) İki katı
- C) Dörtte biri
- D) Dört katı
- E) Sekizde biri
Doğru cevap: C
Çözüm: Newton çekim yasasında kuvvet 1/r² ile değişir; 2r uzaklıkta kuvvet 1/4 olur.
İki ana kol yıldızı için yalnız yüzey renginden hangi karşılaştırma genel olarak yapılabilir?
- A) Mavi olanın mutlaka daha yaşlı olduğu
- B) Kırmızı olanın kütlesinin daima daha büyük olduğu
- C) İki yıldızın aynı uzaklıkta olduğu
- D) Mavi olanın yüzey sıcaklığı kırmızı olandan daha yüksektir
- E) Kırmızı yıldızın mutlaka kara deliğe dönüşeceği
Doğru cevap: D
Çözüm: Yıldız rengi sıcaklığın göstergesidir; kütle, yaş ve son evre sadece renkten kesin belirlenmez.
Yıllık paralaksı 0,2 yay saniyesi olan yıldız ile 0,1 yay saniyesi olan yıldızın uzaklıkları oranı d(0,1)/d(0,2) kaçtır?
Doğru cevap: E
Çözüm: d(pc)=1/p olduğundan uzaklıklar 10 pc ve 5 pc; oran 2’dir.
Bir gök cisminin tayfında hidrojen soğurma çizgileri laboratuvar dalga boylarından daha kırmızı tarafta gözleniyorsa en güvenilir ilk yorum hangisidir?
- A) Çizgiler daha uzun dalga boyuna kaymıştır; kırmızıya kayma vardır
- B) Cisim kesinlikle Güneş sisteminde olmalıdır
- C) Cisim ışık yaymayan kara deliktir
- D) Tayf ölçümünde yalnız sıcaklık bulunabilir, kayma ölçülemez
- E) Cismin yüzeyinde hiçbir element yoktur
Doğru cevap: A
Çözüm: Kırmızıya kayma tayfsal çizgi konumu değişimidir; nedeni değerlendirilirken hareket ve kozmolojik etkiler ayrılır.
Ötegezegen geçiş verisinde periyodik ışık azalması gözlense bile neden tüm gezegenler bu yöntemle tespit edilemez?
- A) Bütün gezegenlerin kendiliğinden çok parlak olması
- B) Yörünge düzlemi çoğu sistemde gözlem doğrultusuyla uygun hizalanmaz
- C) Gezegenlerin yıldızlarından bağımsız olarak sabit durması
- D) Yıldızların ışığının boşlukta ilerlememesi
- E) Dünya çevresindeki Ay’ın bütün yıldızları örtebilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Geçiş gözlemi için gezegenin yıldız diski önünden geçiyormuş gibi görünmesi gerekir; geometrik olasılık sınırlıdır.
Kozmik mikrodalga arka plan ışınımı hangi kozmoloji çıkarımını en doğrudan destekler?
- A) Samanyolu’nun tek galaksi olduğunu
- B) Güneş’in evrenin merkezinde hareketsiz durduğunu
- C) Evrenin geçmişte çok daha sıcak ve yoğun bir dönemden geçtiğini
- D) Bütün gezegenlerin aynı yaşta olduğunu
- E) Dünya atmosferinde hiç gaz bulunmadığını
Doğru cevap: C
Çözüm: CMB, erken sıcak evrenin soğuyarak mikrodalga bölgesine kaymış kalıntı ışınımıdır.
Başlangıç kütlesi Güneş’ten çok büyük olan bir yıldızın çekirdek çökmesi süpernovası sonrasında hangi kalıntı oluşabilir?
- A) Yalnızca küçük bir asteroit
- B) Mutlaka Dünya benzeri gezegen
- C) Kesinlikle kuyruklu yıldız
- D) Nötron yıldızı veya kara delik
- E) Sadece gezegenimsi bulutsu ve normal ana kol yıldızı
Doğru cevap: D
Çözüm: Büyük kütleli yıldızlarda çekirdek çökmesi sonrası kalıntı kütlesine göre nötron yıldızı veya kara delik oluşabilir.
Ay’ın yörünge düzlemi ekliptikle tam çakışsaydı, bugünküne göre en doğrudan hangi olay daha sık gerçekleşirdi?
- A) Dünya’daki mevsimlerin tamamen kaybolması
- B) Ay’ın dolanımının durması
- C) Güneş’in hidrojen füzyonunun kesilmesi
- D) Ay’ın Dünya’ya olan çekiminin sıfırlanması
- E) Güneş ve Ay tutulmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Tutulmaların her ay olmamasının temel nedeni yaklaşık 5 derecelik yörünge düzlemi eğikliğidir; hizalanma daha sık olurdu.