Bronfenbrenner'e göre çocuğun doğrudan etkileşim yaşadığı sınıf hangi düzeydedir?
- A) Makrosistem
- B) Kronosistem
- C) Mikrosistem
- D) İstatistiksel örneklem
- E) Ekzosistem
Doğru cevap: C
Çözüm: Sınıf ve aile gibi çocuğun doğrudan yaşadığı yakın ortamlar mikrosistemin örnekleridir.
Aile ile okul arasındaki iş birliği ekolojik yaklaşımda hangi sistemle ilişkilidir?
- A) Kronosistem
- B) Ekzosistem
- C) Genetik sistem
- D) Mezosistem
- E) Makrosistem
Doğru cevap: D
Çözüm: İki yakın yaşam ortamı arasındaki ilişki mezosistemdir; veli-öğretmen iletişimi buna örnektir.
Çocuğun bulunmadığı ebeveyn işyerindeki çalışma saatlerinin çocuğu etkilemesi hangi sistemdir?
- A) Mezosistem
- B) Kronosistem
- C) Yazı sistemi
- D) Mikrosistem
- E) Ekzosistem
Doğru cevap: E
Çözüm: Ebeveynin iş koşulları çocuk tarafından doğrudan yaşanmayan ancak onu dolaylı etkileyen ekzosistem örneğidir.
Çocuk iki sözcüğün uyaklı olduğunu söylerse en çok hangi becerisini kullanır?
- A) Fonolojik farkındalık
- B) Akıcı metin okuma
- C) Yazı tipini ayırt etme
- D) Harf biçimini çizme
- E) İmla kuralını uygulama
Doğru cevap: A
Çözüm: Uyak tanıma, konuşma dilinin ses örüntülerini ayırt etmeye dayanan fonolojik farkındalıktır.
Çocuk 'ma-sa' sözcüğünü iki heceye ayırdığında hangi beceri görülür?
- A) Hızlı okuma
- B) Hece farkındalığı
- C) Harf yazma
- D) Paragraf çözümleme
- E) Noktalama kullanma
Doğru cevap: B
Çözüm: Sözcüğü hece birimlerine ayırmak fonolojik farkındalık kapsamındaki hece farkındalığıdır.
Çocuk harf görmeden 'el' sözcüğünün /e/ ve /l/ seslerini ayırırsa hangi beceri örneklenir?
- A) Kitap kapağını tanıma
- B) Metin türünü sınıflama
- C) Fonemik farkındalık
- D) Yazı yönünü izleme
- E) Harf biçimini kopyalama
Doğru cevap: C
Çözüm: Tek tek konuşma seslerini ayırmak, yazılı harf gerektirmeyen fonemik farkındalıktır.
Çocuk 'A' harfini tanıyıp karşılık gelen sesi söylediğinde hangi bilgiye örnek verir?
- A) Metin değerlendirme
- B) Sözcük kökü inceleme
- C) Yalnız uyak farkındalığı
- D) Harf-ses ilişkisi bilgisi
- E) Sadece hece sayma
Doğru cevap: D
Çözüm: Yazılı harf sembolüyle sesi ilişkilendirmek alfabe bilgisi ve harf-ses bağlantısıdır.
Bir öğretmen oyuncağın resmini gösterip 'Bu sözcük taş ile aynı sesle bitiyor mu?' diye soruyor. Çocuğun yapması beklenen işlem hangisidir?
- A) Cümlede noktalama seçmek
- B) Yazı tipini adlandırmak
- C) Uyak örüntüsünü fark etmek
- D) Metnin ana fikrini yazmak
- E) Harfin yazılışını kopyalamak
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözcüklerin son ses benzerliğini dinleyerek ayırt etmek uyak farkındalığıdır.
Öğretmen 'top' sözcüğünün /t/ /o/ /p/ seslerini tek tek söyleyip çocuğa hangi sözcük olduğunu soruyor. Hedef beceri nedir?
- A) Kitap kapaklarını sınıflama
- B) Uzun metin okuma
- C) Harf güzelliği puanlama
- D) Fonem birleştirme
- E) Hece sayısı yazma
Doğru cevap: D
Çözüm: Ayrı ayrı söylenen konuşma seslerini bir sözcükte birleştirmek fonemik farkındalıktır.
Bir çocuk 'dal' sözcüğündeki /d/ sesini /b/ yapınca 'bal' oluştuğunu fark ediyor. Hangi beceri kullanılır?
- A) Uyaklı şiir ezberi
- B) Kitap seçme alışkanlığı
- C) Görsel sıralama
- D) Yazı yönü bilgisi
- E) Fonem değiştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Tek bir fonemi başka bir fonemle değiştirmek fonemik farkındalığın ileri işlemlerindendir.
Öğretmen tüm çocuklardan her gün 40 dakika satır satır harf kopyalamasını istiyor. Bu yaklaşımın temel sorunu nedir?
- A) Erken okuryazarlığı gelişime aykırı biçimde dar bir mekanik yazı alıştırmasına indirgemesi
- B) Yalnız sözlü dilin yazıdan kesinlikle bağımsız olması
- C) Oyunla ses farkındalığının hiç çalışılamaması
- D) Harf ve yazı gelişiminin hiçbir biçimde desteklenememesi
- E) Kitap okumanın tüm gelişim alanlarına zarar vermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Erken okuryazarlık; oyun, konuşma, kitap, ses farkındalığı ve anlamlı erken yazmayı kapsar.
Bir öğretmen hikâyede 'Sence kahraman neden kapıyı çaldı?' sorusunu yöneltiyor. Bu soru en çok hangi boyutu güçlendirir?
- A) Hece sayısını mekanik olarak yazmayı
- B) Anlatıda çıkarım ve neden-sonuç ilişkisini
- C) Sözcüklerin son harfini sıralamayı
- D) Sadece harf biçimi taklidini
- E) Yalnız el kaslarını
Doğru cevap: B
Çözüm: Karakterin niyetine ilişkin neden-sonuç düşünmesi anlatı anlama ve çıkarım becerisidir.
Öğretmen çocuğun 'Kuş uçtu' yanıtına 'Evet, küçük kuş yuvaya doğru uçtu' diye karşılık veriyor. Bu strateji hangisidir?
- A) Çocuğun cümlesini yanlış diye silme
- B) Çocuğu yalnız sessiz çalıştırma
- C) Çocuğun sözlü yanıtını genişletme
- D) Soruyu çocuktan gizleme
- E) Konuşma sırasını kesme
Doğru cevap: C
Çözüm: Çocuğun iletisini doğru biçimde genişletmek sözcük ve sözdizimi gelişimini destekler.
Bir öğretmen /s/ /u/ seslerini birleştiren çocuklara ardından 'SU' yazısını gösteriyor. İki aşamanın sıralı becerileri hangisidir?
- A) Önce el kası ölçümü, sonra oyun gözlemi
- B) Önce fonem birleştirme, sonra harf-ses/yazılı sözcük eşleştirmesi
- C) Önce uyak üretme, sonra kronosistem
- D) Önce yazılı anlatım, sonra fen problem çözme
- E) Önce kitap kapağı bilgisi, sonra sosyal uyum
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk adım yalnız işitsel ses birleştirmedir; yazının gösterilmesi ortografik harf-ses bağlantısını devreye sokar.
Çocuk öğretmenin okuduğu metindeki 'ormancı' sözcüğünü bilmiyor. En iyi dil destek planı hangisidir?
- A) Anlamı konuşmadan ezber testi yapmak
- B) Sözcüğü sınıf boyunca yasaklamak
- C) Sözcüğü resim ve bağlamla açıklayıp rol oyununda kullandırmak, farklı günlerde yeniden karşılaştırmak
- D) Her yanlış yanıtta çocuğu konuşmadan çıkarmak
- E) Sadece kelimeyi on kez deftere yazdırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Derin sözcük öğrenimi bağlam, görsel, anlamlı kullanım ve farklı durumlarda yinelenen karşılaşmalarla desteklenir.
Etkileşimli okuma sırasında öğretmen her sayfada 'Doğru mu, yanlış mı?' sorup başka yanıt kabul etmiyor. En etkili düzeltme hangisidir?
- A) Okumayı yalnız sınava çevirmek
- B) Yalnız yüksek hızda okumayı istemek
- C) Kitaptaki resimleri gizlemek
- D) Açık uçlu tahminler, kişisel bağlantılar ve çocuğun yanıtını genişleten sorular kullanmak
- E) Bütün çocukları sessiz sıraya oturtup hiç konuşmamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Diyalojik okuma çocukların anlatı kurmasını ve karşılıklı dil üretimini destekler; tek tip evet-hayır sorusu sınırlayıcıdır.
Öğretmen PEER döngüsünde çocuğun 'Köpek kaçtı' yanıtını 'Evet, korkan köpek bahçeden hızla kaçtı' diyerek geliştiriyor. PEER'in hangi adımı belirgindir?
- A) Repeat (aynen kopya yazdırma)
- B) Harfleri sıraya koyma
- C) Sözcüğün hecesini sayma
- D) Prompt (ilk soruyu başlatma)
- E) Expand (yanıtı genişletme)
Doğru cevap: E
Çözüm: Yetişkin çocuğun cümlesine yeni açıklayıcı sözcükler eklediği için yanıtı genişletme adımı uygulanır.
CROWD yaklaşımında 'Sen de kahraman gibi yağmurda bir yere sığınmış mıydın?' sorusu hangi türdedir?
- A) Metni çocuğun yaşamına bağlama (distancing)
- B) Harf adı tekrarlama
- C) Sadece kitap kapağını gösterme
- D) Sadece eksik sözcüğü tamamlama
- E) Metnin ilk sözcüğünü dikte etme
Doğru cevap: A
Çözüm: Çocuğun kitap olayını kendi yaşantısıyla ilişkilendirmesi CROWD'da distancing türüdür.
Çocuk, hikâye kahramanının davranışını 'Korktuğu için saklandı' diye gerekçelendiriyor. Bu gözlem hangi çıkarımı en güçlü destekler?
- A) Noktalama kurallarına hâkim olduğunu
- B) Karakterin iç durumunu ve nedensel anlatıyı anlamlandırabildiğini
- C) Sadece tek sözcüklü yanıtlar verdiğini
- D) Her fonemi yazıya dökebildiğini
- E) Tüm harfleri ezbere bildiğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Kahramanın duygu ve davranışı arasında bağ kurmak anlatı anlama ve çıkarım göstergesidir.
Öğretmen, yazı atölyesinde çocuğun davetiyeye kendi sembollerini koyduğunu görünce 'Bu yazı değil' diyerek kâğıdı atıyor. Bu tutuma en güçlü eleştiri hangisidir?
- A) Yazma ancak imla sınavıyla öğrenilebilir.
- B) Yetişkinin örnek olması bütün yazma girişimlerine zarar verir.
- C) Çocuğun amaçlı sembol üretimi erken yazmanın gelişimsel aşaması olabilir; iletişim niyeti desteklenmelidir.
- D) Geleneksel harf kullanmayan her çocuk tanı almalıdır.
- E) Çocukların çizimleri hiçbir iletişim değeri taşımaz.
Doğru cevap: C
Çözüm: Erken yazma çizim ve harf benzeri işaretlerle başlayabilir; öğretmen çocuğun iletisini önemser ve model sunar.