Bir danışman “Ailenin beklentisiyle kendi isteğin çatışıyor; bu seni hem üzmüş hem kararsız bırakmış” diyerek önceki birkaç ifadeyi birleştiriyor. Hangi beceri baskındır?
- A) Yalnız bilgi verme
- B) Ölçek puanlama
- C) Özetleme
- D) Yüzleştirme
- E) Mesleki yönlendirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Birden çok tema ve duygu oturum akışı içinde bütünleştirildiğinden bu kısa ifade özetleme işlevi görür; danışana ne yapacağını söylemez.
Bir grup üyesi başlangıçta konuşmak istemiyor. Liderin en iyi yaklaşımı hangisidir?
- A) Üyenin travmasını hemen anlatmasını zorunlu kılmak
- B) Üyeyi otomatik başarısız ilan etmek
- C) Tüm grubun önünde tanı koymak
- D) Güvenli ortam ve gönüllü katılım fırsatı sunmak
- E) Grup gizliliğini kaldırmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Başlangıçta çekingenlik olağan olabilir; lider güven ve öngörülebilir sınırlar oluşturur, kişinin katılımını baskıyla zorlamaz.
Lider grupta oluşan iki alt grubun sürekli birbirini dışladığını fark ettiğinde ilk amaç ne olmalıdır?
- A) Bir alt grubu kesin haklı ilan etmek
- B) Üyeler hakkında klinik tanı koymak
- C) Tartışmayı gizlice yayımlamak
- D) Grup sürecini bütünüyle yok saymak
- E) Etkileşim örüntüsünü yargılamadan görünür kılmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Alt grup oluşumu grup dinamiğidir; lider taraf tutmadan güvenli süreci kolaylaştırır ve dışlanmayı grup üyelerinin fark etmesine yardım eder.
Danışan kariyer kararında dört kez bölüm değiştiriyor ve her değişimde aile baskısı dile getiriyor. Öncelikle hangi veri toplanmalıdır?
- A) Kararsızlığın kaynağı ve danışanın değerleri
- B) Danışmanın sevdiği bölümlerin listesi
- C) Tek bir test sonucuyla kesin yönlendirme
- D) Ailenin tek taraflı kararı
- E) Sadece sınav süresi
Doğru cevap: A
Çözüm: Görünür kararsızlık bilgi, kaygı, değer çatışması ve dış baskı gibi birden çok mekanizmaya dayanabilir; danışanla birlikte nedenler araştırılır.
Gottfredson kuramında genç “Pilotluk çok prestijli ama erişemem; daha ulaşılabilir gördüğüm seçeneğe yöneleyim” diyor. Hangi süreç öndedir?
- A) Evrensellik
- B) Uzlaşma (compromise)
- C) Grupla yüzleştirme
- D) Holland altıgeninde komşuluk
- E) Kohezyon
Doğru cevap: B
Çözüm: Gottfredson'da uzlaşma, algılanan erişilebilirlik ve koşullar nedeniyle meslek isteklerinin değiştirilmesidir; yalnız seçeneklerin ilk kez dışlanması değildir.
Holland kuramında en yüksek iki ilgi türü R ve I olan kişinin tipleri birbiriyle komşuysa hangi kavram görece yüksektir?
- A) Psikolojik danışma sürekliliği
- B) Grup evrenselliği
- C) Tutarlılık (consistency)
- D) Mesleki olgunluk puanı
- E) Gizlilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Holland'ın altıgeninde önde gelen tiplerin birbirine yakınlığı tutarlılıkla ilişkilidir; kişi–çevre örtüşmesi olan uyumdan ayrılmalıdır.
Danışan “Meslek sınavını başarırsam ailem bunu değerli bulur ama ben o işi yapmak istemiyorum” diyor. Sosyal bilişsel yaklaşımda hangi ayrım gerekir?
- A) Grup normu ile kohezyon ayrımı
- B) Parafraz ile sessizlik ayrımı
- C) Sosyometri ile sosyogram ayrımı
- D) Sonuç beklentisi ile kişisel ilgi/değer ayrımı
- E) Koşulsuz kabulle tanı koyma ayrımı
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir performansın çevrede ödüllendirilmesini beklemek işin kişisel olarak ilgi çektiği anlamına gelmez. Sonuç beklentisi ve değer/ilgi ayrı incelenir.
Grup ön görüşmesinde “Burada konuşulanları gruptaki herkesin dışarıda asla anlatmayacağını garanti ediyorum” diyen liderin temel yanlışı nedir?
- A) Grup amacını açıklaması
- B) İşleyişi tanıtması
- C) Gönüllülüğü belirtmesi
- D) Mahremiyeti önemsemesi
- E) Diğer üyelerin davranışları üzerinde mutlak garanti vermesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Lider gizlilik anlaşması oluşturabilir ama diğer üyelerin her davranışını garanti edemez; sınırlar ve riskler açıkça anlatılmalıdır.
Bir bireysel danışmanlık süreci ilerlemiş, danışan hedeflerine yaklaşmış ancak sonlandırma konusunda kaygı yaşıyor. En uygun uygulama hangisidir?
- A) Kazanımları gözden geçirip sonlandırma duygusunu ve izlemeyi birlikte planlamak
- B) Hiç açıklamadan ilişkiyi bitirmek
- C) Sırf kaygı var diye süreyi sonsuza uzatmak
- D) Danışana hedeflerin hepsinin başarısız olduğunu söylemek
- E) Yeni danışanın ayrıntılarını anlatmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Sonlandırma, kazanımları bütünleştirme ve ayrılık duygularını ele alma sürecidir. İleride destek ihtiyacı için uygun plan yapılabilir.
Bir danışan, grup oturumunda “Hiç kimse beni dinlemiyor” derken diğer üç üye onunla konuşmaya çalışmaktadır. Liderin “Birlikte bu farklı algıyı inceleyelim mi?” demesi hangi ilkeyi yansıtır?
- A) Danışan adına karar verme
- B) Burada-ve-şimdi süreç incelemesi
- C) Grubun görevini tamamen değiştirme
- D) Yalnız kurum mevzuatı öğretme
- E) Sadece meslek envanteri uygulama
Doğru cevap: B
Çözüm: Lider, oturumdaki canlı etkileşim ve üyelerin algıları üzerinde çalışır; kişi hakkında acele tanı vermeden burada-ve-şimdi öğrenmesini kolaylaştırır.
Grup lideri, birbirine kırgın iki üyeye “Hangi anda kendinizi yanlış anlaşıldınız hissettiniz?” diye soruyor. Müdahalenin temel hedefi nedir?
- A) Üyelerden birini suçlu seçmek
- B) Üyeleri zorunlu uzlaştırmak
- C) İlişki sürecinde duygu ve iletişimi açmak
- D) Kayıtları yayımlamak
- E) Bütün grubu dağıtmak
Doğru cevap: C
Çözüm: İfade, iki üyenin oturum içindeki yaşantısını ve iletişim döngüsünü anlamaya yöneliktir; taraf tutmadan kişiler arası süreci çalışır.
Kariyer danışanı “Bir alanda başarılı olabilirim ama bu alanda çalışma fırsatım olmayabilir” diyor. Sosyal bilişsel kariyer kuramında hangisi özellikle araştırılmalıdır?
- A) Sadece Holland'ın geometrik komşuluğu
- B) Yalnız grup evrenselliği
- C) Sadece psikolojik danışma sonlandırması
- D) Bağlamsal destek ve engeller
- E) Yalnız testin standart sapması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeterlik inancı yanında çevresel fırsatlar, ekonomik koşullar ve erişim engelleri kişinin hedefe yönelmesini etkileyebilir; kuram bağlamı dışlamaz.
Bir öğrenci meslek olanakları hakkında internette karşılaştığı tek paylaşıma dayanarak karar vermiştir. En uygun danışman müdahalesi hangisidir?
- A) Paylaşımı kesin doğru kabul etmek
- B) İlgili mesleği tamamen yasaklamak
- C) Tek kişinin deneyimini genellemek
- D) Öğrencinin karar hakkını kaldırmak
- E) Resmî ve güncel kaynaklarla karşılaştırmalı bilgi doğrulaması yapmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Mesleki bilgi hızlı değişebilir; güvenilir güncel kaynaklarla koşulları doğrulamak, danışanın bilgilenmiş ve özerk kararına hizmet eder.
Bir grup lideri, üyelerin ortak yaşantılarından kaynaklanan yakınlığı güçlendirmek istiyor ancak üyeler farklı görüşlere tahammül etmiyor. Hangisi daha iyi müdahaledir?
- A) Farklı görüş ve güvenli geri bildirimi destekleyerek kohezyonu korumak
- B) Fikir ayrılığını bütünüyle yasaklamak
- C) En güçlü üyeye karar yetkisi vermek
- D) Ayrışan üyeyi etiketlemek
- E) Grup normlarını tartışmasız dayatmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağlıklı grup bütünlüğü farklılıkları tolere eden güvene dayanır. Baskıya dayalı uyum, üyelerin açık iletişimini ve özerkliğini zedeler.
Grup üyesi “Lider beni diğerlerinden daha çok seviyor” diye düşünmekte, lider ise tek bir üyeye sürekli öncelik tanımaktadır. Öncelikli etik süreç hangisidir?
- A) Liderin yakınlığını gizlemek
- B) Katılımda adaleti ve sınırları yeniden düzenlemek
- C) Diğer üyeleri dışlamak
- D) Üyeye özel ayrıcalıklar vaat etmek
- E) Grupta mahremiyeti kaldırmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Lider güvenli, adil ve profesyonel sınırlarla çalışır; ayrıcalık algısı oluştuğunda katılım dengesi ve grup ilişki örüntüsü gözden geçirilmelidir.
Holland modelinde kişinin en yüksek iki kodu R ve S iken iş çevresi de bu kodlarla eşleşiyorsa hangi yorum en isabetlidir?
- A) Uyum ile tutarlılık zorunlu olarak aynı büyüklüktür
- B) Meslek seçimi tek test sonucu kesinleşmiştir
- C) Kişi-çevre uyumu yüksek olabilir fakat tipler arası tutarlılık düşük olabilir
- D) Holland kuramında meslek çevresi kodu yoktur
- E) Yalnız Super kuramı bu durumu açıklar
Doğru cevap: C
Çözüm: Kişi ve iş çevresinin kod örtüşmesi uyumu gösterir. Holland altıgeninde R ile S uzak olduğundan bireyin önde gelen tiplerinin tutarlılığı ayrıca düşük olabilir.
Gottfredson'a göre bir genç “Bu mesleği kendime yakıştırmıyorum” deyip seçenekleri daraltırken, daha sonra koşullar nedeniyle başka seçeneğe yöneliyor. Doğru sıra hangisidir?
- A) Uzlaşma ardından evrensellik
- B) Yansıtma ardından katarsis
- C) Kohezyon ardından öz-yeterlik
- D) Sınırlandırma ardından uzlaşma
- E) Yalnız gelişimsel sonlandırma
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınırlandırma kişinin kabul edilebilir meslek alanını sosyal ve bireysel imgelerle daraltması, uzlaşma ise erişilebilirlik nedeniyle arzu edilen seçenekten ödün vermesidir.
Öğrenci “Daha önce bir teknik projede başarısız oldum, o yüzden hiçbir mühendislik görevini yapamam” diyor. Sosyal bilişsel kariyer kuramına göre öncelikli çalışma nedir?
- A) Öğrenciyi hemen mühendisliğe zorlamak
- B) Tüm mesleki fırsatları yasaklamak
- C) Grup kohezyonunu ölçmek
- D) Kariyer uyumunu yalnız test kodundan hesaplamak
- E) Genellenmiş düşük öz-yeterlik inancını kanıtlarla değerlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Tek bir başarısızlığın her görevde yetersizlik anlamına gelmediğini birlikte incelemek, belirli görevlerde öz-yeterlik inancını gerçekçi deneyimlerle değerlendirmeye yardım eder.
Danışma sürecinde danışan güvenli bir ortam isterken ailesi tüm görüşme ayrıntılarını talep ediyor. Danışmanın ilk uygun tutumu hangisidir?
- A) Gizlilik, onam ve geçerli istisnalar çerçevesinde bilgi paylaşım sınırlarını değerlendirmek
- B) Bütün içerikleri koşulsuz aileye iletmek
- C) Tüm aile sorularını danışan adına yanıtsız bırakmak
- D) Gizlilik konusunu hiç açıklamamak
- E) Kurum kayıtlarını herkesin erişimine açmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Danışanın mahremiyeti korunur; yaş, onam, yasal hükümler ve güvenlik gibi durumlar dikkate alınarak yetki ve amaç kadar bilgi paylaşımı değerlendirilir.
Meslek danışmanlığı alan bir göçmen öğrenci dil yeterliğinden dolayı bazı seçeneklere erişemiyor ancak ilgili alanda yüksek ilgi gösteriyor. En uygun yaklaşım hangisidir?
- A) İlgisini yetersizlik olarak etiketlemek
- B) Dil ve erişim engellerini görünür kılıp kaynakları ve alternatif yolları araştırmak
- C) Tek bir testi son karar saymak
- D) Öğrencinin kariyer hakkını azaltmak
- E) Ailenin seçimini koşulsuz uygulamak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kültürel duyarlılık öğrencinin ilgi ve kapasitesini tanırken çevresel, dilsel ve kurumsal engelleri somut olarak değerlendirip erişim seçenekleri geliştirmeyi gerektirir.